Раду VII Пайси, Валахия князі (1535-1545). Тегі әртүрлі болғанмен, Басараб әулетінен екенін айтқан. Тарихшылардың пікірі бөлінеді: әулет мүшесі ме, қарапайым азамат па?
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Раду VII Паисий, ресми атауы Радул (Шіркеу славяндық: Радул воевода; Ῥαδουλ Βοδα), сондай-ақ Раду вода Мъжескул, Раду вода Кэлугэрул, Петру I және Петру де ла Арджеш (шамамен 1500 – 1545 жылдан кейін), 1535 жылдың маусымынан 1545 жылдың ақпанына дейін Валахия князі болды. Ол өзін Басараб және Дракулешти әулеттерінің мұрагері ретінде көрсетті: Ұлы князь Радудың ұлы және Влад Винтилэ мен Раду Афуматидің жартылай інісі. Ғалым Николаус Олахус бұл мәлімдемені ішінара қолдап, Паисийдің өзінің туысы екенін айтты. Кейбір қазіргі тарихшылар оның тегін растайды, ал басқалары Паисий боярлар класының қарапайым мүшесі немесе тіпті балық сатушы болған деп санайды. Ол тәж кию алдында Валахия православие шіркеуінің монахы болған. Паисий Влад Винтилэнің қазасынан кейін боярлардың сүйіктісі ретінде таққа отырды. Валахияны бақылаған Осман империясына дереу құрмет көрсеткеніне қарамастан, кейбір деректер 1536 жылдың басында Барбу Мэрачинэ оны қуғынға түсіргенін және мұрнының бір бөлігін кесіп, жарақаттаған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Ол елге, мүмкін, Шығыс Венгрия Корольдігінің қолдауымен оралып, қанды репрессия ұйымдастырды. Содан кейін ол Осман сұлтаны, Ұлы Сүлейменге адалдығын қайта растап, Сүлейменнің Венгрияға жасаған жорықтарына үлес қосты. Боярларға қарсы репрессиясы жаңа көтерілістерге әкеп соқты, нәтижесінде екі қысқа мерзімді биліксіздік туды: 1539 жылы Шербан Изворани өзін регент етіп жариялады; 1544 жылдың басында екі ай бойы Строэ Флореску және Лайота Басараб астана, Тырговиште қаласын басып алды, бірақ Фынтына Циганулуй шайқасында Паисийден жеңілді. Әскери қолдауының құрметі ретінде Паисий Осман империясына Брэила портын берді. Оның орнына Трансильванияға жасаған шабуылдарынан кейін, Винцу де Жос және Вурпэр екі ішкі цитадельдің жеке меншігіне ие болды. Сүлейменнің қолдауына сүйенсе де, Паисий христиан әлемін және Балқанды Осман билігінен азат ету туралы ойларын жалғастырды және 1543 жылы Габсбург Венгрия Корольдігімен одаққа қол қойды. Осы саяси өзгерістер туралы қауесеттер және басқа талапкер, Мерча Пастухтың интригалары Сүлейменді оны тақтан алуға итерді. Бұл мұқият жоспарланған, Паисий Мирча Валахияны толық бақылауға алғанша әрекет ете алмайтындай етіп жасалды. Паисий ақырында Мысыр эялетіне жер аударылды, онда ол өмірінің соңына дейін өтті. Оның екі расталған ұлы, оның ішінде оның бірге билеген ұлы Марко, Мирчаның отбасы тарапынан өлтірілді немесе Сүлейменнің сарайында ислам дініне ауыстырылды. Мүмкін, үшінші ұлы, Петряскул Ийгі, 1550 жылдары Мирчаның екі билігі арасында Валахияны басқарды. Бұл тегі Раду Паисийді екі басқа князьдың, Петру Черчел мен Батыл Михаилдың әкесі етеді. Мәдени тарихта Паисий Шіркеу славян тілінің меценаты және бір кезде баспагер Димитрие Любавичтің демеушісі ретінде еске алынады; сондай-ақ Арджеш, Козия, Деалу және Тисманадағы монастырлық кешендерді аяқтаған монарх ретінде танылды. Осындай жобалар арқылы ол және Марко өздерін Шығыс православиесінің қорғаушыларының мифологиялық статусына көтерді, бұл олардың Сүлейменге шын өмірдегі бағынуына қайшы келді.
Radu VII Paisie, officially Radul (Church Slavonic: Радул воєвода; Ῥαδουλ Βοδα), also known as Radu vodă Măjescul, Radu vodă Călugărul, Petru I, and Petru de la Argeș (ca. 1500 – after 1545), was Prince of Wallachia almost continuously from June 1535 to February 1545. A man of uncertain origins, he depicted himself as an heir to the House of Basarab and the Drăculești: the son of Prince Radu the Great and half brother of Vlad Vintilă and Radu of Afumați. The scholar Nicolaus Olahus partly supported this account and further claimed that Paisie was his own cousin. The descent is endorsed by some modern historians, whereas others suggest that Paisie was a regular member of the boyar class, or even a fishmonger. He is known to have been a monk of the Wallachian Orthodox Church before his coronation. Paisie took the throne as a boyar favorite in the wake of Vlad Vintilă's assassination. Despite his immediate homage to the Ottoman Empire, which exercised suzerain powers over Wallachia, some records suggest that he was chased out by the pretender Barbu Mărăcine, and possibly also maimed, by having his nose partly slashed, in early 1536. He returned to the country, possibly supported by the Eastern Hungarian Kingdom, and staged a bloody repression. He then reaffirmed his fealty to the Ottoman Sultan, Suleiman the Magnificent, and contributed to the Suleiman's expeditions into Hungary. His repression of the boyars sparked new rebellions, which created two other brief interregnums: in 1539, Șerban of Izvorani established himself as regent; for two months in early 1544, Stroe Florescu and Laiotă Basarab took the capital, Târgoviște, but were defeated by Paisie at Fântâna Țiganului. Possibly as thanks for their military support, Paisie ceded to the Ottomans the port of Brăila. Instead, following his raids into Transylvania, he was confirmed personal ownership of two inland citadels, Vințu de Jos and Vurpăr. Despite relying on Suleiman's support, Paisie also continued to entertain notions of emancipating Christendom and the Balkans from Ottoman rule, and in 1543 even signed to an alliance with the Habsburg Kingdom of Hungary. Rumors of this policy shift, and the intrigues of another claimant, Mircea the Shepherd, eventually caused Suleiman to depose him. This was done with careful planning, leaving Paisie unable to react before Mircea was in full control of Wallachia. Paisie was eventually exiled to Egypt Eyalet, where he spent the remainder of his life. His two attested sons, including his co ruler Marco, were either slaughtered by Mircea's family or Islamized at Suleiman's court. A possible third son, Pătrașcu the Good, came to rule Wallachia in the 1550s, between two of Mircea's reigns. This lineage would make Radu Paisie the grandfather of two other Princes, Petru Cercel and Michael the Brave. In cultural history, Paisie is remembered as the patron of Church Slavonic and one time sponsor of the printer Dimitrije Ljubavić; as well as being the monarch who completed monastery complexes at Argeș, Cozia, Dealu, and Tismana. Through such enterprises, he and Marco elevated themselves to the fictional status of Eastern Orthodox protectors, contrasting their real life subjugation to Suleiman.
Шығу тегі
Раду Пайзидің таққа отыруы қоғамдық тәртіптің күйреуі және биліктегі Басараб әулетінің әлсіреуінің нәтижесінде мүмкін болды. Валахияның сайлау салты некеден тыс туған ұлдарға да таққа таласуға мүмкіндік берді, бұл талапкерлер арасында қанағатсыздық пен қырғынға себеп болды. 1500 жылдары бұл шиеленіс боярлардың фракциялары арасындағы азамат соғыстарымен күшейді. Олар ел іштеріндегі билік үшін жеке талапкерлерді қолдады. Бұл қақтығыстар Осман империясы тарапынан төзімділікпен қабылданды, себебі империя Валахия және көршілес Молдавия (Дунай княздықтары) үстінен вассалдық билік жүргізді. 1526 жылы Венгрияның құлауы екі елдің де толығымен Портаның бақылауына өтуіне әкелді. Раду Пайзидің тегі мен ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ оның «Петру» деген атпен крещениеден өткені және Мунтениядағы Аргеш округімен байланысы болғаны жиі айтылады. Кейбір деректер бойынша, ол Леди Станаға үйленген. Оның Карстина есімді қарындасы болғаны да мәлім. Михаил Батырдың берген құжаты Пайзидің балық сатушы болғанын көрсетеді, оны «Маяның Раду воеводасы» деп атады – бұл балық салмағының ескі бірлігінен алынған лақап есім. Сенімдірек мәлімет бойынша, ол бояр отбасында дүниеге келген, әйелі қайтыс болғаннан кейін Аргеш монастырінде монахқа айналған. Ғалым Валентин Геонея Петрудың ханзада Влад Винтиля де ла Слатина тарапынан таққа таласуға жасаған алғашқы әрекетінен кейін монастырға қамауға алынғанын болжайды. Шіркеу тарихшысы Иоанн I. Рамуреану Петрудың 1536 жылдан бастап Валахия митрополиті болған Варлааммен және 1544 жылы Варлаамның орнын бастан алған Ананиямен бір уақытта монах болғанын атап өтеді. Қазіргі тарихшылардың бірі Николае Иорга Пайзидің монахтық жолы одан бұрын басталған болуы мүмкін деп санайды. Ол болашақ ханзадамен бір адам болуы мүмкін Пайзидің 1522 жылы Анжуліктер басқарған Трансильваниядағы Корона қаласына шіркеу миссиясымен жіберілгенін айтады. Басқа да жазбаларда Пайзи Басараб әулетінің мүшесі ретінде қарастырылады. Ғалым Николаус Олахустың ертедегі жазбасында Петрус аб Аргиес, болашақтағы Пайзи болуы мүмкін, кіші Басараб Станциулдың (Станцулдың) ұлы ретінде сипатталған. Олахус соңғысының Влад Импалердің Валахиядағы үш билігінің бірі кезінде таққа қарсы сөз байласушылық жасады деген айыппен басы кесілгенін хабарлайды. Тарихшы Корнелия Попа Горьяну атап өткендей, бұл оқиға Олахус пен Пайзиді бірінші туыстар және Басарабтардың Данешти тармағының мүшелері етеді. Олахустың мәтінін әдебиет тарихшысы Корнелиу Альбу қолдайды, ол Олахус пен Пайзидің румын тілінде хат алмасып жүрген болуы мүмкін деп болжайды. Тарихшы Константин Резачевичи Пайзи мен Олахустың биологиялық туыс емес екенін айтады: Пайзи шын мәнінде Станциулдың әйелінен туған, бірақ оның нағыз әкесі Раду Ұлы болған, бұл Пайзиге мұрагерлік құқықтарды береді. Ғалымдар Кристина Фенешан мен Жан Луи Бакке Граммонт 15 шілде 1535 жылы Шығыс Венгрия Корольдігінен Жон Заполия жіберген хатты жазды; онда Радудың аты-жөні белгісіз ұлы «биліктегі воеводаның бұрыс іс-әрекет жасағанына көз жеткізіп, монастырьға кіріп, сыртқы келбетін өзгерткенін» айтады. Фенешан мен Бакке Граммонт бұл мәтінді Пайзи/Петрге сілтеме ретінде қарастырады. Пайзиді Басараб деп санайтын басқа да авторлар оны бәсекелес Дракулешти әулетінің мұрагері ретінде қарастырады. Олардың ішінде тарихшы Иорга да бар, ол Пайзидің Раду Ұлының заңды ұлы болғанын қабылдайды. Попа Горьяну да «Аргеш Петрінің Раду Ұлының ұлы екендігі барлық жазбалар мен құжаттарда расталған, ал Олахустың ағасы Станчиудың ұлы емес» деген қорытындыға келеді. Керісінше, генеалог Константин Гане Пайзиді Радудың емес, Станциулдың ұлы деп есептейді. Ол сондай-ақ Пайзидің Дракулешти әулетімен тікелей байланысы бар екенін, Влад Импалердің тікелей ұрпағы екенін айтады.
Radu Paisie's election to the throne was made possible by a collapse of public order and the fading out of the ruling dynasty, the House of Basarab. Wallachia's elective custom had always allowed sons born outside wedlock to contest the throne, creating the background for massacres among pretenders; in the 1500s, this strife was doubled by civil wars between factions of the boyar nobility. These backed individual pretenders in exchange for domination of the country's affairs. The conflicts were tolerated by the Ottoman Empire, which exercised suzerainty over Wallachia and neighboring Moldavia (the Danubian Principalities), throughout the Medieval era. The fall of Hungary in 1526 left both countries entirely controlled by the Sublime Porte. Little is known about Radu Paisie's origins and early life, although it is often assumed that he was baptized as "Petru" and had a strong connection with Argeș County, in Muntenia. According to some reports, he was married to a Lady Stana. It is also known that he had a sister, Cârstina. A document issued by Michael the Brave implies that Paisie was a fishmonger, calling him Radu vodă Măjescul—"Radu Voivode of the Maja", from an obsolete measure of weight for fish. One more trusted account is that he was born into boyardom, and that, following his wife's death, he had taken orders at Argeș Monastery. Scholar Valentin Gheonea proposes that Petru was forced into monastic seclusion by Prince Vlad Vintilă de la Slatina, after an early attempt to seize the throne. Church historian Ioan I. Rămureanu additionally notes that Petru was a monk at the same time as Varlaam, who served as Wallachian Metropolitan from at least 1536, and Anania, who succeeded Varlaam in 1544. Among the modern historians, Nicolae Iorga proposes that Paisie's monastic career may have begun earlier. He notes that Paisie, who may be the same as the future Prince, was sent in 1522 on a church mission to the city of Corona, in Angevin ruled Transylvania. In various other records, Paisie is treated as a Basarab family member. An early account by the scholar Nicolaus Olahus describes a Petrus ab Argyes, most likely the future Paisie, being born to a lesser Basarab, by the name of Stanciul (Stantzul). The latter, Olahus reports, was decapitated during one of Vlad the Impaler's three reigns in Wallachia, as an alleged conspirator against the throne. As historian Cornelia Popa Gorjanu notes, this narrative would make Olahus and Paisie first cousins, and members of the Basarabs' Dănești branch. Olahus' text is endorsed by the literary historian Corneliu Albu, who further suggests that Olahus and Paisie may have corresponded with each other in Romanian. Historian Constantin Rezachevici argues that Paisie and Olahus were not biological relatives: Paisie was indeed born to Stanciul's wife, but his natural father was Radu the Great, giving Paisie equal rights of succession. Scholars Cristina Feneșan and Jean Louis Bacqué Grammont record a letter of July 15, 1535, sent from the Eastern Hungarian Kingdom by John Zápolya; it notes that an unnamed son of Radu, "persuaded that the regnant voivode was a wrongdoer, took monastic orders and changed his appearance." Feneșan and Bacqué Grammont identify this text as a reference to Paisie/Petru. Various other authors who credit Paisie as a Basarab see him as an heir of the rival Drăculești. They include historian Iorga, who accepts Paisie's claim to have been a natural son of Radu the Great. Popa Gorjanu similarly concludes that "Petru of the Argeș was the son of Radu the Great, as attested in all writs and documents, and not the son of Stanciu, Olahus' uncle." By contrast, genealogist Constantin Gane credits Paisie as the son of Stanciul, and not as Radu's son. He further proposes that Paisie was more distantly related to the Drăculești, as a direct descendant from Vlad the Impaler.
Билікке көтерілу
1535 жылдың маусымында күшті Краевешти боярлары мен олардың одақтастары Влад Винтиланы өлтірді, содан кейін Паизидің таққа сайлануын ұйымдастырды. 12 маусымда оның таққа отырғызылуы кезінде тарихшы Дан Плешиа «Петр Валахия князьдеріне арналған жалпы есім емес» екенін және «Раду» 17 ғасырға дейін монархтарға арналған жаңа есім болғандығын атап өтті. Ғалым Марку Беза Паизи әлі күнге дейін 1538 жылғы өзінің арнауын (Виктория және Альберт мұражайының жинағының бөлігі) алып жүретін орарионда өзінің туған атымен аталғанын атап өтті. Иорга бұдан әрі бұл затта Пєтр қолданылғанын, бұл румын кириллицасының жергілікті Петру орфографиясын білдіретінін, ал мәтіннің қалған бөлігі шіркеу славян тілінде қолданылғанын атап өтті. Паизидің заңдылыққа талабы оның Метеораға үнемі сыйлықтар беруімен де күшейді, бұл әдет көбінесе оның болжамды әкесімен байланысты. Содан кейін ол жаңа әйелі болып, леди Раксандраны алды. Әртүрлі оқуларға сәйкес, ол Неаго Басараб пен принцесса Миликаның қызы болды, бұған дейін Паизи оның қайтыс болған ағасы ретінде мәлімделген Афуматидің Радуға үйленген. Ерекше сұлу әйел ретінде 1525 жылы ол өзінің күйеушілері арасында соғыс тудырып, Раду Афуматиді молдаван князі Стефан IV-ке қарсы қойды. Өнер тарихшысы Павел Чихая өзінің бұрынғы қайын қарындасына үйленіп, Паизи Киелі кітапта айтылғандай, инцест жасады деген пікірді қолдайды. Бұл пікірге қарсы пікірді ғалым Стойка Николаеску айтады, ол Паизидің Руксандрасын оның алдыңғысымен шатастыруға болмайды деп санайды, ол сол кезде бәсекелес талапкер Лайота Басарабпен қайтадан үйленген болатын. Иорга атап өткендей, Паизидің билігі «өз тұлғасында» Дракулешти мен Данештині біріктірді. Олар ұжымдық хатта мойындағандай, боярлар сайлау алдында Сулейманның келісімін сұрамағаны үшін өкініш білдірді, бірақ бұл Сулейманның Таяу Шығыста соғыс жүргізген кезде қиын болар еді деп түсіндірді. Ол сонымен қатар Паизидің атынан араласты, Сүлейменге бұрынғы монахтың Осман империясының ықпал ету аясындағы Валахияны сақтау үшін сенім артуға болатын «көп емес қызметші» екенін айтты. 20 шілдеде Паизи Заполяға хат жіберіп, Шығыс Венгрияға және Осман империясына адалдығын ант берді. Қарашаға қарай Паизи өзінің Османдық байрағын және бейбітшілік мекеніне тиесілі екендігін растады. Оның жыл сайынғы төлейтін салығы 12000 скуди болатын. Сол кезде шамамен 40 жаста болған Раду Паизи Валахияның тажын алған екінші бұрынғы монах болды, бұл жағынан оған 1480 жылдары князь Влад Калужеруль ғана озып кетті. Жаңа билік сол дәуірдің нормаларына сәйкес «ерекше ұзақ» болды, бірақ «бейбіт емес». Музыкант әрі жылнамашы Иероним Остермайердің айтуынша, Паизи өзінің билігін «боярларға өз еркіне қарай әрекет етуге мүмкіндік беретін» көшбасшы ретінде бастаған. Бұл саяси бағыт көп ұзамай күрделі жағдайларға байланысты өзгертілді: 1536-1537 жылдар анархиялық болды. Өзінің ертегіні сынағаннан кейін, Паизи боярлық көтерілістерге тап болды, бұл оны сол аралықтың көп бөлігінде Валахиядан қуып шығарған болуы мүмкін. Бұл жылдар сондай-ақ Craiovești-пен бөліністі, олар отбасының мүшесі Барбу Маррацинді таққа өз кандидаты ретінде ұсынды. Резачевичидің айтуынша, Марэцин 1536 жылдың ақпан-сәуір айларында Валахияның іс жүзіндегі билік еткен ханзадасы болды және Порта оны солай деп таныды. Ол узурпатордың атын атамаса да, Фенешан мен Баке Граммонт оның Осман империясының Ұлы визирі Паргалы Ибрагим Пашаның сүйіктісі болғанын айтады. Попа Горьяну да Паизидің «Түркияның көмегімен қуып шығарылғанын» айтады. Резачевичидің айтуынша, бұл кесу Паизидің septum-індегі «символды» кесу болуы мүмкін, «бұл көптеген басқа да қалжыңдаушыларға жасалған». Фенешан мен Бакке Граммонт Паизи Портада Везир Ибрагимнің құлдырауымен жанашырлық танытқандығын айтады, оны ақыр соңында Аяс Мехмед-паша ауыстырды. Негізгі дереккөздердің ішінде Олахус өзінің туысы жер аударылу кезеңінде Трансильванияда болғанын мәлімдеді. Осыдан кейін Паизи өзінің билігін нығайта алды, ол күш қолдану арқылы басқыншылыққа бет бұрды. Кейбір жазбаларда хронологиялық ретпен орналастырылмаған басқа кішігірім көтерілістер сипатталған; біреуін басқа талапкер Иван Визур басқарған, оны Паизи тұтқындап, бас кескен, мүмкін 1537 жылы. Оның кек алуының құрбандары арасында Дрегоешті Тюдор, елдің логотеті және Пьетрошанидің Бан Тома болды. Лоялисттер жағындағы боярларды Логотете, Ключер Коада және Ворник Стаико Шинтеску, сондай-ақ әртүрлі комиссияларды жүргізген Раду Фурковичи басқарды және Паизидің шайқас туысы болды. Осы жазалау экспедициясының соңында Маррацин елден қуылды. Оның кейінгі өмірі көптеген аңыздарға себеп болды. Резачиевичінің айтуынша, ең сенімдісі – ол 1565 жылы Стамбулда тым жасырын өлтірілді, содан кейін оның ұлы, талапкер Николаус Бассараба тірі қалды.
In June 1535, the powerful Craiovești boyars and their allies staged Vlad Vintilă's assassination, then engineered Paisie's election to the throne. Upon his coronation on June 12, Historian Dan Pleșia also notes that "Petru was not a common name for Wallachian princes", and that "Radu" was a preferred new name for monarchs, down to the 17th century Radu Șerban. Scholar Marcu Beza notes that Paisie still referred to himself under his birth name in the 1538 orarion carrying his dedication (part of the Victoria and Albert Museum collection). Iorga further notes that the item uses Пєтрȣ, indicating a Romanian Cyrillic spelling of the vernacular Petru, whereas the rest of the text uses Church Slavonic. Paisie's claim to legitimacy was also enhanced by his regular donations to Meteora, a custom mostly associated with his presumed father. He then took as his new wife a Lady Ruxandra. According to various readings, she was a daughter of Neagoe Basarab and Princess Milica, having been previously married to Radu of Afumați, claimed by Paisie as his deceased brother. As a woman of exceptional beauty, in 1525 she had sparked a war between her suitors, pitting Radu of Afumați against a Moldavian Prince, Stephen IV. Art historian Pavel Chihaia supports the notion that, in marrying his former sister in law, Paisie had committed incest as defined in the Bible. A dissenting opinion is provided by scholar Stoica Nicolaescu, who argues that Paisie's Ruxandra "must not be confused" with her predecessor, who had by then remarried a rival claimant, Laiotă Basarab. As noted by Iorga, Paisie's reign effectively united "in his person" the Drăculești and Dănești. As they admitted in a collective letter, the boyars felt remorse for not having asked Suleiman's approval before the election, but also explained that this would have been difficult at a time when the suzerain was leading a war in the Middle East. He also intervened on Paisie's behalf, informing Suleiman that the former monk was an "insignificant servant", who could be relied upon for preserving Wallachia in the Ottoman sphere of influence; on July 20, Paisie sent a letter to Zápolya in which he swore his fealty to Eastern Hungary and the Ottoman Empire. By November, Paisie had received his Ottoman banner and confirmation as belonging to the abode of peace. His regular tribute, the haraç, was set at a yearly sum of 12,000 scudi. Aged about 40 at the time, Radu Paisie was the second former monk to obtain the Wallachian crown, preceded in this respect only by the 1480s Prince Vlad Călugărul. The new reign was "relatively long" by the period's standards, but "not a quiet one." As recorded by the musician and chronicler Hieronymus Ostermayer, Paisie began his reign as a figurehead who "let the boyars do as they pleased". This political line was soon changed by complex circumstances: the years 1536–1537 were anarchic. Having challenged his own retinue, Paisie faced boyar rebellions, which may have driven him out of Wallachia for much of that interval. The years also marked a split with the Craiovești, who put up a family member, Barbu Mărăcine, as their own candidate for the throne. According to Rezachevici, Mărăcine was the actual reigning Prince of Wallachia in February–April 1536, and had been recognized as such by the Porte. While she does not mention the usurper by name, Feneșan and Bacqué Grammont argue that he was a favorite of Pargalı Ibrahim Pasha, the Ottoman Grand Vizier. Popa Gorjanu similarly argues that Paisie "was chased out with Turkish assistance". According to Rezachevici, the mutilation may have been a "symbolic" cut on Paisie's septum, "as done to many other pretenders." Feneșan and Bacqué Grammont suggest that Paisie found sympathy at the Porte with the downfall of Vizier Ibrahim, who was finally replaced by Ayas Mehmed Pasha. Among the primary sources, Olahus claimed that his cousin was in Transylvania during the exile interval. Paisie was then able to re consolidate his power, turning to violent repression. Some records describe other smaller revolts, which are not located chronologically; one was led by another pretender, Ivan Viezure, whom Paisie captured and decapitated, possibly in 1537. Victims of his revenge included Tudor of Drăgoești, the country's Logothete, and Ban Toma of Pietroșani. Boyars on the loyalist side were led by Vlaicu Piscan, who took over as Logothete, Clucer Coadă, and Vornic Staico Șintescu, as well as Radu Furcovici, who held various commissions and was Paisie's godson. At the end of this punitive expedition, Mărăcine was chased out of the land. His later life gave rise to many legends. According to Rezachievici, the most plausible one is that he was quietly murdered in Istanbul in 1565, being survived by his son, the pretender Nicolaus Bassaraba.
1530-шы жылдардағы шоғырландыру
1536 жылдың 17 шілдесінде Пейзи Бухарестте таққа қайта оралды және Снагов монастырына «өзінің биік дәрежелі астық қоймасынан» жыл сайынғы үлестеме берді. Ол енді бойарлармен жер иелігі үшін бәсекелесуге күшін жұмсады, кейін оның бір бөлігін отбасына және жақындарына бөліп берді. Оның 73 ауылы болды, бұл Мирча I-ден (1418 жылға дейін) бұрынғыдан гөрі ірі жеке иелік еді; олардың 22-сі бойарлардан сатып алынған, ал кем дегенде 7-сі Неагоеден мұраға қалған, ал тағы 13-і мойынсұнбағандардан тәркіленген. Оның әпкесі Ислац ауылының көп бөлігін және Паизи Каракалдағы Марга Крайовескадан сатып алған Фалькоиудың барлық бөлігін алды; Фурковичи мен оның әйелі Каплеяға да сондай-ақ Бистрец берілді. Боярлар Паизидің ізгілігін Сфинцешти мен Фетештиде жер сыйлау арқылы жеңіп алды, бұл да әміршілік отбасының иелігіне өтті. 1538 жылы Паизи ескі талапкер Раду Бадиканың Телеорман иеліктерін тәркіледі, оның ішінде Вишоараның барлық бөлігі болуы мүмкін. Ол оларды өзінің сарайлықтары Драххичи мен Удриштеге сыйлады. Бұл және басқа да адалдар, соның ішінде Бранковинидің Деткосы, Крайовешти мұрасының үлкен бөлігін алды, оны Паизи өзінің қарсыластарынан тартып алған болуы мүмкін. Келесі кезеңде ханзада Раду Осман империясына адалдығын қайта жаңартты, оның қолдауына мұқтаж болды; ол «ешқашан оларға қарсы қылыш шығармады». Әртүрлі жазбаларға сәйкес, ол әлі де Сүлейменге қарсы кез келген мүмкіндікті пайдаланды: 1536 жылдың шілдесінде Божидар Вукович «делла Векья» Стамбулда Валахия князімен кездескенін мақтан тұтты, онда олар Валахия мен Балқанды азат етуді талқылады. Келесі жылы Паизидің валахиялық әскері, жаңа бан Шербан Изворанидің басшылығымен, Осман империясының Венгрияға жасаған жорығына қатысты. Gemil хабарлағандай, олар Сүлейменді солтүстікке қарай Фальчиуге дейін ертіп, Рарестің бағынуына әкелген соғыс күш-жігеріне үлес қосты. 1540 жылы Османдық достық Заполия өзінің валахиялық көршісіне Винцу де Жос және Вурпар деген екі Трансильвания цитаделінің иелігін берді; бұл аумақтық сыйлықтың нақты жағдайлары әлі де даулы. 1538 жылы Паизи де осындай одақтарға өкінгенін білдіріп, Германштадт тұрғындарына «кәпір түркіні» жеңу қажет екенін жазды. Сол хатында, молдавандықтар жорыққа аттанғанға дейін біршама уақыт бұрын жазған болатын, ол Германштадт басшыларынан «біздің мырзамыз» Заполияға қарсы көтеріліс жасамайтынына кепілдік алуға тырысты. 1539 жылдың маусымында Пейзи Изворанидің Шербанымен келіспеушілікке ұшырады. Соңғысы өзін патшаның регенті немесе тақтан басқарылған адам деп атап, елге билік жүргізген болуы мүмкін. Тарихшылар көтерілісті қай отбасы басқарғаны туралы екіге бөлінеді, кейбіреулері Крайовешти көтерілісін ұсынса, басқалары Пейзидің Флореску отбасымен қақтығысына назар аударады. Шербанға кез келген жағдайда Дрегоешті бояры Раду, Парву және Влад, сондай-ақ бұрынғы Логоте Гиура көмектесті. Қайтадан көтеріліске тап болған Пейзи Стамбулға кетті, онда Сүлейман оны ханзада ретінде қайта бекітті. Ол Валахияға Осман елшісімен бірге тәртіпті қалпына келтіруді тапсырды. 1539 жылдың қыркүйегінде Пейзидің бір жарлығы Бузау епископтарына көтерілісші Барбудан тартып алған Пярсков ауылын сыйлады. Ақырында, Пейзи Сүлейменді Шербанды тұтқындап, өлтіруді бұйырды, «жаман сатқындық» үшін. Бұл 1543 жылдың маусым айына дейін болған деп есептеледі, бірақ сол дереккөздердің басқа оқулары оның сол кезде әлі тірі болғанын көрсетеді. Банның қызметі 1543 жылдың сәуірінде қызмет етіп жүрген Правац боярына өтті. Бұл және басқа да қақтығыстар «үлкен ашаршылық»пен бірге жүрді, сондықтан бұл валахтарды балаларын Осман құлдығына сатуға итермеледі. Паизи Валахияның соңғы басшыларының бірі болды, ол өзінің астанасын Тарговиштеде сақтап қалды (Варлаам мен оның Валахия метрополисі үшін орындық ретінде), бірақ ол Бухарестте де тұрып жатты. Баяу өту Осман басымдықтарының солтүстік Мунтеньдан, оның Трансильвания міндеттемелерімен, Гургиу (Ергогу) Осман гарнизонына жақын жаңа қалаға ауысуын білдірді. Сондай-ақ, «таулардан ашық жазықтарға, солтүстіктен оңтүстікке, патшалық шекараға жақын жерлерге, яғни [әміршілерді] оңай бақылай алатын жерлерге» көшіру болды. 1536 жылы Паизидің Стамбулда өз үйі болғандығы туралы куәлік бар. 1540 жылдың соңында Паизи сұлтанның елшісі ретінде Венгрияның азаматтық соғысына араласты. Осыған байланысты ол Трансильвания ақсүйектерін көтерілісші Стефан Маилатты қолдамауға және Габсбургтер Венгрия патшалығына адалдық серт беруге көндіруге тырысты. Осман армиясы Маилатты жазалау үшін Валахия арқылы өтіп бара жатқанда әрекет ете алмағандықтан, ол Корона қаласының тұрғындарына қоршауға дайындалу керектігі туралы ескерту жіберді; Корона кейіннен оның ескертуін Трансильвания сарайына жеткізді. Осман империясына бағынудың тағы бір белгісі ретінде Паизи мен Рареш 1541 жылдың маусымында Трансильванияға шабуыл жасады, оның ең ауыр шабуылы Сзекли жеріне болды. Молдавандық әскери күштері шабуыл жасаған әскердің көп бөлігін құрады, атап айтқанда 12 000 сарбаз – Паизи берген 6 000 сарбазға және Малкочоглу Бали бей берген 200 сарбазға қарағанда. 1542 жылдың шілдесінде соңғы екеуі Рарестің әскерлерімен Орбайсекке қосылды. Екі ханзада әдепті хат алмасты, Рареш өзінің валахиялық әріптесін «ұлы және құрметті патша» деп атады, бірақ, Николаеску атап өткендей, бұл атақ мәнсіз болды. Трансильвания жорығы шілде айының соңында аяқталды, осы кезде Осман вассалдары Маилатты Фагэраш цитаделінде қоршады. Паизи мен Рареш содан кейін Маилатты тұтқынға алды, ол кейін Сүлеймен тарапынан өлім жазасына кесілді немесе Галатада өмірінің қалған бөлігін түрмеде өткізуге рұхсат етілді. Тамызда Паизи Тарговиштеге қайтып келді. 1542 жылдың сәуіріне қарай ол Олтенияға кетіп, қайтадан Венгрияға бет алды. Гхеонеаға сәйкес, осы Трансильваниядағы қызметі үшін ол Винцу де Жос пен Вурпар иелігін алды.
Paisie had returned on the throne in Bucharest by July 17, 1536, when he granted Snagov Monastery an annual donation "from my highness' own granary". He now focused some of his activity on competing with the boyars for possession of land, some of which he then distributed among his family and retinue. He owned 73 villages to his name, the largest single domain since Mircea I's (before 1418); 22 of these were bought from the boyars and at least 7 were inherited from Neagoe, while another 13 were confiscated from disobedient subjects. His sister received most of Islaz village and the whole of Fălcoiu, purchased by Paisie from a Marga Craioveasca of Caracal; Furcovici and his wife Caplea were similarly granted Bistreț. Boyars earned Paisie's favors with land donations at Sfințești and Fetești, which also went to the princely family. In 1538, Paisie himself confiscated the Teleorman estates of an older pretender, Radu Bădica, including perhaps the whole of Viișoara. He donated these to his courtiers, Drăghici and Udriște. These and other loyalists, including Detco of Brâncoveni, received a large portion of the Craiovești inheritance, presumably confiscated by Paisie from his rivals. The next period restated Prince Radu's formal allegiance to the Ottomans, whose continued backing he needed; he "never rattled a sword against [them]." According to various records, he was still scheming against Suleiman at every opportunity: as early as July 1536, Božidar Vuković "della Vecchia" boasted having met the Prince of Wallachia in Istanbul, where they discussed freeing Wallachia and the Balkans. It remains disputed whether this refers to Paisie The following year, Paisie's Wallachian army, led by a new Ban, Șerban of Izvorani, participated in the Ottoman expedition into Hungary. As reported by Gemil, they followed Suleiman northwards to Fălciu, and contributed to the war effort which resulted in Rareș's submission. In 1540, the Ottoman friendly Zápolya granted his Wallachian neighbor ownership of two Transylvanian citadels, Vințu de Jos and Vurpăr; the exact circumstances for this territorial gift remain disputed. As early as 1538, Paisie also expressed some regret over such alliances, writing to the burghers of Hermannstadt that the "infidel Turk" needed to be defeated. In the same letter, written shortly before the Moldavian campaign, he proposed a union of Christians around "a single concept and a single faith". Overall, however, he attempted to obtain from the leaders of Hermannstadt a guarantee that they would not rebel against "our master" Zápolya. By June 1539, Paisie found himself at odds with Șerban of Izvorani. The latter may have obtained control of the country, describing himself as a regent, or ispravnic of the throne. Historians are divided over which family led the uprising, with some proposing a Craiovești insurgency, and others pointing to Paisie's conflict with the Florescu family. Șerban was in any case aided by the Drăgoești boyars, Radu, Pârvu and Vlad, as well as by Giura, the former Logothete. Again faced with an insurgency, Paisie departed for Istanbul, where Suleiman reconfirmed him as a Prince. He returned to Wallachia alongside an Ottoman emissary, charged with restoring order. In September 1539, one of Paisie's writs donated to the Bishops of Buzău the village of Pârscov, which he had confiscated from the rebel Barbu. Eventually, Paisie persuaded Suleiman to order Șerban captured and killed, for rea hiclenie ("evil treason"). This is believed to have happened at some point before June 1543, although other readings of the same sources suggest that he was still alive by then. The office of Ban went to a boyar Pravăț, who was serving as such in April 1543. These and other clashes overlapped with a "great famine", so severe that it reportedly pushed Wallachians to sell their children into Ottoman slavery. Paisie was one of the last Wallachian rulers to maintain a capital at Târgoviște (creating it as a seat for Varlaam and his Wallachian Metropolis), though he also continued to reside in Bucharest. The slow transition signaled a shift in Ottoman priorities, from northern Muntenia, with its Transylvanian commitments, to a new city closer to the Ottoman garrison at Giurgiu (Yergöğü). It was also a move "from the mountains to the open plains and from the north to the south, nearer the imperial frontier, where [the Princes] be more easily controlled." Already in 1536, Paisie is attested as having maintained his own house in Istanbul. By late 1540, Paisie was intervening in the Hungarian civil war, as an emissary of the Sultan. In that context, he tried to dissuade Transylvanian nobles from supporting Stephen Majláth, who had rebelled, and from swearing loyalty to the Habsburg Kingdom of Hungary. Unable to act when the Ottoman Army passed through Wallachia on its way to punish Majláth, he send a word of warning to the burghers of Corona that they should prepare for a siege; Corona then relayed his warning to the Transylvanian court. As another sign of Ottoman submission, Paisie and Rareș staged their own invasion of Transylvania in June 1541, peaking with a devastating raid on Székely Land. Moldavian military forces were the bulk of the invading army, namely 12,000 soldiers—as compared to 6,000 provided by Paisie, and only 200 by Malkoçoğlu Bali Bey; in July 1542, the latter two joined up with Rareș's armies in Orbaiszék. The two Princes had a polite correspondence, with Rareș addressing his Wallachian counterpart as "great and honored tsar"—although, as noted by Nicolaescu, the title was meaningless. The campaign of Transylvania came to an end later in July, when the Ottoman vassals besieged Majláth at Făgăraș Citadel. Paisie and Rareș then captured Majláth, who was then either executed by Suleiman or allowed to live the remainder of his life as a prisoner in Galata. In August, Paisie had made his way back to Târgoviște. By April 1542, he had left for Oltenia and was again heading into Hungary. According to Gheonea, it was for this service in Transylvania that he received ownership Vințu de Jos and Vurpăr.
Габсбургтер одағы мен Строудың көтерілісі
1541 жылдың соңында Пейзи Осман империясына қарсы христиандық одаққа қосылуды ойластырып отырды. Бұл туралы Польшадағы Рарештің елшісі Аврам Баниловский хабарлады. Миколай Сиеневскийдің аудармасында оның баяндамасында: «Менің билеушім, көршілес Валахия князімен бірге, мәсіхшілер әлеміне, түркілерге қарағанда көбірек жақтасқанды жөн санады» делінген. 1542 жылдың қаңтар айында Петр Гамрат Саксония электоратының Фердинанд I және венгр Габсбургтары төңірегінде Осман империясына қарсы лига құруға жасаған тырыстары туралы жазды. Оның басты құрамы Польша болды, Валахия мен Молдавия оған көмектесетін еді. Гамраттың сөзіне қарағанда, соңғы екеуі 40 000 сарбаздан тұратын әскерді ұсынуға міндетті. Георгий Мартинуцци жасаған Изабелланың бейтараптық саясаты Молдавия мен Валахияның интригаларымен тікелей қауіпке ұшырады. 1542 жылы Мартинуцци Трансильванияға шабуыл жасаудан қайтаруға көндіру үшін Рарешке елшілер жіберді. Сол кезде Рареш пен Пейзи, Осман империясына қарсы әскерлер шайқасқа дайын емес екенін біліп, жоспарланған жорығын кейінге шегерді. Содан кейін Пейзи Рарестің Осман империясына қарсы соққыға дайындығын жасыруға бағытталған дипломатиялық маневрлерге қатысты. Олар сол кезде Запольяның жесірі Изабелла Ягеллон билік еткен Шығыс Венгрияға қатысты Османлылардың күдігін оятты: Рареш Портаға Изабелланың поляк көмегімен Трансильваниядан Молдавияға шабуыл жасағысы келетіндігі туралы шағымданды; Пейзи оны Изабеллаға хабарлап, оған мұндай жоспарлары бар екенін ашық жоққа шығаруға кеңес берді. 1542 жылдың наурыз айында Изабелла оның кеңесін тыңдады, бірақ интрига Сүлейманды Рареш оған адал екеніне көндірді. Изабеллаға жазған хаттарында Пейзи Франко-Осман одағын сипаттап, Осман Венгриясында соғыс қайта басталатыны туралы аңыздарды таратты; сонымен қатар Пейзи Бранденбургтың Иоахимге Сүлейман соғысқа дайын емес екенін хабарлады. Тарихшы Мариан Коман атап өткендей, Пейзидің хаттары оның Трансильванияны Изабелланың аймағында бөлек деп қарастырғанын көрсетеді. Ол өзінің басшысын дәстүрлі «Трансильваниялық воевода» емес, «Трансильваниядан келген воевода» (воєвода от Ардел) деп атады. 1543 жылдың бірінші жартысында Осман империясы Пейзи мен Рарештің бүкіл Венгрияны жаулап алу және Фердинандты ұстап тұру үшін олардың әрекеттеріне қолдау көрсететініне сенімді болды. Ақпан айында сұлтан өзі Трансильваниялық диетаға Пейзи өзінің әскерімен Эстергомды қоршауға оралғанда оған көмектесуге дайын болу керектігін айтты; Венециялық көздер 15 000 Валахия сарбазы Сүлейменге көмектесуге дайын екендігі туралы аңыздарды таратты. Шын мәнінде, Пейзи екі жаққа да жақындасып, екі сценарийдің де алдын ала дайындалып отырды. 1543 жылдың 7 қаңтарында ол Фердинандпен құпия одақ шарты жасасты. Бұл құжат қайта өрлеу дәуірінің латын тілінде жазылған, ол Габсбургтар нұсқасында Валахияны Венгрия Корольдігінің бөлігі ретінде мойындады. Резачевичи атап өткендей, мұндай күш-жігер көбінесе формалды болды: «1542 жылдан кейін Осман империясына қарсы тиімді одақ құру мүмкін емес болды, өйткені патша [Фердинанд I] Сүлейманға қарсы әрекет ете алмады». Тарихшы Леон Ламуш Папа Павел III-нің Пейзи мен Рареш қатысатын лиганы қолдауға тырысқаны сәтсіз аяқталғанын жазады: «әдеттегідей, шындық адамның күтілгенін ақтамады». Көп ұзамай Лугос және Карансебес банатының маңызды көмегімен Изабелла мен Мартинуццидің Трансильвания аумақтарынан кек алу ісі басталды. Оны Пахарник Строе Флореску (тарихи жазбаларда Строе Прибегул, «Қашқын») дайындады. Шербанның бұрынғы одақтасы және туысы. Басқа тарихшылар бұл есепті растайды: Ирина Ф. Цирстинаның айтуынша, көтерілісшілер Валахияны екі ай бойы немесе Матей Казакудың сөзіне сенсек, бір ай бойы толық бақылауда ұстады. Лайота немесе Строе князьдік таққа ие болды ма, әлде тақ бос қалды ма деген мәселе әлі де даулы. Бір нұсқада Строе Ольтенияны бан ретінде басқарған, ал Лайота – ханзада болған. Алғашқысы Стрэмбу Гейсини монастырында жерленген. Фурковичи Пейзиді таққа қайтаруда маңызды рөл атқарды және осы қызметі үшін Поэнари қамалы мен Капацанени иелігін алды. Бір құжатта Строе екі рет солтүстіктен Валахияға шабуыл жасағаны және сондықтан Фантана Циганулының екі шайқасы болғаны айтылады. Геонея Лайотаның 1537 жылға дейінгі талабын растайтын дереккөзді «сол дәуірде жиі кездесетін» жалған деп санайды. Зерттеуші Н. Стоическу да 1544 жылды шайқас күні деп атады, бірақ кейбір жазбаларда 1542 жыл көрсетілгенін де атап өтеді. Спиридон Христочеа және оның әріптестері шайқасты қазанның 1544 жылына датейді; олар Писканның сатқындағының әлі де оның атымен аталатын Пискани ауылында еске алынатынын, ал оның үйі болған жер 2012 жылға дейін «Иуданың орны» деп белгіленгенін де атап өтеді. Өзінің билігінің соңғы кезеңінде Пейзи көп сапар шекті: 1543 жылдың 7 қарашасында ол екі жерден құжаттар шығарды – Балта Яломицей жанындағы Мурчений луй Пуя және Орашул де Флочи; соңғы қала Брэиланың Валахияның басты порты ретіндегі орнын басып алды. 1544 жылдан Пейзидің тоғыз жарлығы және шешімі сақталған – оның ішінде 6 қазан күні Кунешти және цыған құлдарының екі отбасын Стан Папаға бергені туралы жарлық бар. Сондай-ақ сол жылы Коадэ Ворник тағайындалып, Бухаресттің оңтүстігіндегі, Осман империясына қарасты Гиургиуге жіберілді – мүмкін, осы аймақта Осман империясына көбірек жер беру үшін. Сол жылы Валахиядан Осман талаптары да қайтадан артты, жергілікті малшылар Истанбұл нарығына кіру үшін 100 000 қойдан тұратын салық төлеуге міндетті болды. Сұлтан сол кезде Пейзиді Румелиядағы Рила монастырымен қарым-қатынаста Осман өкілі ретінде қарастырды. 1544 жылдың маусымында Сүлейман Охрид архиепископы Прохордың шағымын тыңдады, ол Пейзи Валахия шіркеуінен бұрынғы төлемдерді жинауға қиындық тудырып жатыр деген шағымын айтты. Бұл хараждың жалпы сомасын азайтуға әкелетінін түсінген Сүлейман Пейзиге метрополитті (Вараам немесе Анания) төлемдерді жасауға мәжбүрлеуді бұрды. Йорга 1544 жылдың қыркүйегіне датейтін бір құжатты да атап өтеді, онда Пейзи Бузау епископтарына сыйлықтарды растады – Йорганың пікірінше, бұл епископтықтың негізі саналады. Пейзи өзінің еліне билігін қайта орнатқанмен, оның тағына күштірек талапкер пайда болды. Бұл Пейзидің номиналды жартылай бауыры Мирча шопан болды, ол Стамбулда тұрып, үнемі үлкен визир Рүстем Пашаны қолдау үшін пара беріп отырды. Ол кепіл ретінде Портаға жіберілді. Ол қажетті мерзімде жеткізе алмады, бұл Османлыларға оның бүлік көтеріп жатқанын көрсетті. Сүлейман оны құлатуға дайындалды, Мирчаның Пейзи қазынамен «қашып кетпес бұрын» таққа отыруына мүмкіндік берді. Пейзи тарихқа «сұлтанның қалауымен қызметтен алынып, жер аударылған Валахияның алғашқы князі» ретінде енді. Йорга оның жерленген жері Александрия патшалығының византиялық шіркеуінің қабірстаны болуы керек деп санайды. Басқа жазбалар оның бағыты мен соңғы тыныс алған жері Синай болғанын көрсетеді, ол Валахия немесе Молдавия князінің түбектің жеріне бас сұққан алғашқысы болды.
Already in late 1541, Paisie was contemplating joining a Christian alliance against the Ottomans. This was acknowledged by Rareș's envoy to Poland, Avram Banilovschi. His report, rendered by Mikołaj Sieniawski, was that "my master, along with his neighbor the Wallachian prince, would more readily side with Christendom than with the pagans". In January 1542, Piotr Gamrat wrote about efforts mounted by the Electorate of Saxony to form an anti Ottoman league around Ferdinand I and the Hungarian Habsburgs. Its leading component was to be Poland, assisted by Wallachia and Moldavia—the latter two, Gamrat claimed, would provide a combined army 40,000 strong. Isabella's policy of neutrality, crafted by George Martinuzzi, was directly threatened by the Moldavian and Wallachian intrigues. During 1542, Martinuzzi sent envoys to Rareș, trying to persuade him from invading Transylvania. At the time, both Rareș and Paisie, discovering that the anti Ottoman armies were not battle ready, decided to postpone their planned expedition. Paisie then participated in diplomatic maneuvers which were meant to conceal Rareș's preparation for an anti Ottoman strike. They played up the Ottomans' suspicion toward Eastern Hungary, which was ruled at the time by Zápolya's widow, Isabella Jagiellon: Rareș complained to the Porte that Isabella intended to invade Moldavia from Transylvania, with Polish help; Paisie informed Isabella of this, advising her to openly deny that she had any such plans—in March 1542, Isabella heeded his advice, but the intrigue served to persuade Suleiman that Rareș was loyal to him. In his letters to Isabella, Paisie also described the Franco Ottoman alliance and circulated rumors of a resumption of war in Ottoman Hungary; in parallel, Paisie informed Joachim of Brandenburg that Suleiman was not in fact ready for a war. As noted by historian Marian Coman, Paisie's letters also suggest that he increasingly viewed Transylvania as separate within Isabella's realm, referring to its leader as the "Voivode from Transylvania" (воєвода ѡт Ардѣл), rather than the more traditional "Transylvanian Voivode". During the first half of 1543, the Ottomans were confident that Paisie and Rareș would support their attempt to conquer all of Hungary and contain Ferdinand. In February, the Sultan himself informed the Transylvanian Diet that they should be prepared to assist Paisie as he returned with his army to besiege Esztergom; Venetian sources circulated rumors that 15,000 Wallachian soldiers were standing by to assist Suleiman. In fact, Paisie was courting both sides, and preparing for either scenario. On January 7, 1543, he had signed a secret alliance treaty with Ferdinand. This document, in Renaissance Latin, effectively recognized Wallachia as part of the Hungarian Kingdom in its Habsburg version. As noted by Rezachevici, such efforts were largely perfunctory: "after 1542 it was no longer feasible to mount an effective anti Ottoman alliance, as the king [Ferdinand I] was incapable of acting against Suleiman". Historian Léon Lamouche similarly writes that Pope Paul III's advocacy in favor of a league that would have involved Paisie and Rareș failed: "as is usually the case, reality did not meet one's expectations." A retaliation from Isabella and Martinuzzi's Transylvanian territories, crucially assisted by the Banate of Lugos and Karánsebes, soon followed. It was prepared by the Paharnic Stroe Florescu (known in historical records as Stroe Pribeagul, "the Outcast"). A former ally and cousin of Șerban, Other historians back this account: the insurgents had full control of Wallachia for two months, according to Irina F. Cîrstina, or one month, according to Matei Cazacu. It remains disputed whether it was Laiotă or Stroe who claimed the princely title, or whether the throne was left vacant. One version suggests that Stroe ruled over Oltenia as Ban, while Laiotă was Prince. with the former being buried at Strâmbu Găiseni Monastery. Furcovici had an essential role in returning Paisie to his throne, and, for this service, was made owner of Poenari Castle and Căpățâneni. One document suggests that Stroe had twice invaded Wallachia from the north, and therefore that there were two distinct battles of Fântâna Țiganului. Gheonea argues that the source, which pushes Laiotă's claim back to 1537, must be a forgery, of a "frequent kind in that era." Researcher N. Stoicescu also advanced 1544 as the date of the battle, although also noting that some records have 1542. Spiridon Cristocea and his colleagues date the battle to October 1544; they also note that Piscan's betrayal is still commemorated in the eponymous village of Piscani, where the area once housing his manor was still known in 2012 as Locul Iudei ("Judas' Place"). During this final part of his reign, Paisie traveled extensively: on November 7, 1543, he issued documents from two locations—Murcenii lui Puia near Balta Ialomiței, and Orașul de Floci; the latter town had replaced Brăila as Wallachia's leading port. Nine of Paisie's writs and rulings have survived from the year 1544—including one from October 6, which assigned Cunești and two families of Gypsy slaves to Stan Papa. Also that year, Coadă had been appointed Vornic and dispatched to Giurgiu—possibly in order to concede more territory to the Ottoman Empire in that area, just south of Bucharest. The year also saw a new increase in Ottoman demands from Wallachia, with local shepherds being expected to contribute 100,000 sheep as tribute to Istanbul, in exchange for access to its markets. At the time, the Sultan still viewed Paisie as the Ottoman representative in his relations to Rila Monastery, in Rumelia. In June 1544, Suleiman heard a complaint by Prochorus, the Archbishop of Ohrid, according to whom Paisie was making it difficult for him to collect past dues from the Wallachian Church. Since this meant a reduction of the overall haraç, Suleiman ordered Paisie to press the Metropolitan (either Varlaam or Anania) into compliance. Iorga also mentions a document, which he dates to September 1544, whereby Paisie confiurmed donations to the Buzău bishops—read by Iorga as the bishopric's actual foundation. Although Paisie had by then resumed control of his country, a more powerful contender for his throne arrived on the scene. This was Mircea the Shepherd, nominally Paisie's half brother, who lived in Istanbul and periodically bribed the Grand Vizier, Rüstem Pasha, to obtain his support. as an hostage to the Porte. He failed to deliver within the required interval, which alerted the Ottomans that he was plotting a revolt. Suleiman prepared his ouster, making sure that Mircea would be able to occupy the throne before Paisie could "abscond with the treasury". Paisie entered history as "the first prince [of Wallachia] to be deposed and exiled at the sultan's pleasure." Iorga argues that his burial place must be a parish church of the Byzantine Patriarchate of Alexandria. Other records suggest that his destination and resting place was the Sinai, making him the first Wallachian or Moldavian Prince to have set foot in the peninsula.
Ұрпақтар
Қосқындардан кейін Мирча Пейзидің көрнекті қарсыластары – Драгоешти әулетіне сыйлықтар ұсынды. Жаңа тәртіп орнағаннан кейін жоғары лауазымын жоғалтқан Стаико Шинтеску, қуғынға ұшыраған ханзаданың адал қолдаушысы болды, ал жер аударылған Раду Фурковичи де солай болды. 1546 жылы Мирча Ключер Коада мен оның інісі Радуды өлімге кесті, ал Коаданың балаларын Трансильванияға қашуға мәжбүр етті. Митрополит Анания да, Пейзидің болжамды қалың жеңгесі, принцесса Милицамен бірге Трансильванияға қашып кеткен секілді. Жаңа билеуші басқа Пейзидің адалдарының оралуын қамтамасыз етуге тырысты, оларды парамен сұрау үшін Пиетрошанидің жесір қалған ұлы Барбуды жіберді. Бұл әрекет сәтсіз аяқталды, сондай-ақ жер аударылғандардың Мирчаны тақтан түсіруге жасаған әрекеттері де нәтижесіз болды. Келесі айларда Мирчаның қатыгездігі оның боярларының қолдауын жоғалтты. 1547 жылы Барбу мен Драгоешти Валахияның харадж ақшасымен қашып, іздестірілетін қылмыскерлерге айналды. Осы кезде Пейзидің жер аударылғандары да, Валахия да ханзада Радудың Трансильваниядағы иеліктерінен айырылды, олар Георгий Мартинуццидің жеке меншігіне айналды. Леди Руксандраның тағдыры белгісіз күйде қалды. Неагоның қызы екені айтылатын әйел Валахияда тірі қалғандығы расталды – жаңа тәртіп оны Генеасаның иесі ретінде мойындап, өмірін сақтап қалды. 1572 жылы шыққан бір құжат Руксандраның өмірінің соңына дейін Валахияда тұрғанын көрсетеді. Бір теория бойынша, "Пятраску" – Марконың патшалық аты болған. Ганеге сәйкес, Пятраску Пейзидің бірінші әйелі Станадан туған заңды ұлы болды. Егер осы болжам дұрыс болса, онда ол неке арқылы әкесінің жауы, Пиетрошанидің Томасының қайтыс болғаннан кейінгі күйеу баласы болды. Бұл татуласу басқа династиялық некелер арқылы да көрсетілді, соның ішінде Пейзидің қызы Мария мен Пиетрошанидің Балеасы арасындағы одақ. Басқа дереккөздерде Пейзидің мұсылман ұлы Мехмедтің Сүлейманнан мүлік (тимар) беруді сұрағаны айтылады. Бұл, мүмкін, ислам дінін қабылдағаннан кейін Марко немесе Влад болған. Егер Пятраскудың мәлімдемесі рас болса, Раду Пейзи ханзадалар Петру Серчел мен Михай Батырдың әкесі болуы мүмкін. Сыржинаның пікірінше, "Раду Пейзи әулетінің айналасында құрылған билік шеңбері" оның екі немересіне де таққа отыруға көмектескен. Алайда, Филипеску Михайдың бұл сөздеріне және оған байланысты аңыздарға күмәнданады. Иорганың алғашқы бағалауынша, Михай Пятраскудың сүйіктісі Теодорадан туған, ал ханшайым Воикадан емес. Бұл тұжырым басқа ғалымдармен де қолдау тапты. Керісінше, Николаеску Теодораның Пятраскудың заңды әйелі болғанын нақты айтты. Дан Плешиа да Раду – Пятраску – Михай шежіресін қолдайды. Одан әрі, ол ханзада Радудың тағы бір ұлының мұрагерлері болғанын айтады, соның ішінде Михайдың Ключері, сенімді досы, ағасы және туысы болған Раду Флореску.
After installment, Mircea offered rewards to Paisie's prominent rivals, the Drăgoești family. Staico Șintescu, who lost his high rank under the new regime, remained a prominent supporter of the deposed Prince, as did Radu Furcovici, who was driven into exile. In 1546, Mircea put to death Clucer Coadă and his brother Radu, while forcing Coadă's children to take refuge in Transylvania. Metropolitan Anania also seems to have fled to Transylvania, alongside Paisie's putative mother in law, Princess Milica. The new monarch tried to coax other Paisie loyalists into returning, sending Barbu of Pietroșani, orphaned son of Toma, to bribe them. The effort was a failure, but so were the exiles' various attempts to remove Mircea. Over the following months, Mircea's violence lost him the support of his own boyars. In 1547, Barbu and the Drăgoești absconded with Wallachia's haraç money and became wanted men. By then, both the Paisie exiles and Wallachia had lost control of Prince Radu's Transylvanian estates, which became George Martinuzzi's own demesne. Lady Ruxandra's fate is generally unknown. A woman identified as Neagoe's daughter was still attested as living Wallachia—she was spared by the new regime, being recognized as owner of Găneasa. One document, issued in 1572, suggests that Ruxandra had continued to reside in Wallachia to her death. One theory suggests that "Pătrașcu" was Marco's regnal name. According to Gane, Pătrașcu was a legitimate son, born to Paisie's first wife, Stana; if this is the case, then through his marriage he became a posthumous son in law of Toma of Pietroșani, his father's enemy. This reconciliation was also signaled by other dynastic intermarriages, including that between Paisie's daughter Maria and Balea of Pietroșani. Other sources note that Paisie had a Muslim son, Mehmed, who pleaded with Suleiman to be granted an estate (timar). This is possibly Marco or Vlad, after having accepted Islam. If Pătrașcu's claim was truthful, Radu Paisie may have also been the posthumous grandfather of Princes Petru Cercel and Michael the Brave. According to Cîrstina, the "circle of power, formed around the family of Radu Paisie", was active in obtaining the throne for both of his presumed grandsons. However, Filipescu doubts Michael's claim and the legends associated with it, noting that "no historian of ours (or foreign) attests as to who he was or how he took the throne". According to an early assessment by Iorga, Michael was born to Pătrașcu's paramour, Teodora, rather than to Princess consort Voica; this account was backed by other scholars. In contrast, Nicolaescu underlined that, beyond all doubt, Teodora was Pătrașcu's legal wife. Dan Pleșia also endorses the Radu—Pătrașcu—Michael genealogy. Moreover, he argues that another son of Prince Radu had heirs, which included Radu Florescu, who was at once Michael's Clucer, confidant, uncle and in law.
Ғибадатхана құрылысы
Ғалым В. Братюлеску Пайзидің шіркеулерді салған (ктитор) ретіндегі еңбегінің Цитештидің сыртындағы Гура (немесе Валеа) монастырын құрумен, ол таққа отырғанға дейін басталғанын жазады. Дегенмен, ол ғимараттың 1544 жылы аяқталғанын, Мирча Шопан тұсындағы суреттерімен және одан кейін де қайта жөнделгенін айтады. Гураның ктиторлары Писканидің үш билеушісі болды: болашақ қарсылас Влаику Пискан және оның бауырлары Михаил мен Бадея. Олардың барлық үлесі 1535 жылы Пайзиді ктитор деп көрсеткен, дұрыс емес жазылған пизанье (құжат) арқасында белгісіз болып қалады, ол кезде ол тақта отырмаған. Жақын жердегі Пискан әулетінің анасы Анисияның қабірінде Влаикудың аты жоқ, бұл Пайзидің естеліксіз ету әрекеті болуы мүмкін. Филипеску Пайзиді қазіргі Скорцендегі Мислеа монастырының ктиторы деп жазады, бірақ шамамен 1620 жылғы мәліметтерде бұл мекемені "оның ата-анасы" құрғандығы айтылады. Мислеа Пайзиден, Бребу, Кэлугэрени және Корну сияқты жерлерді, сондай-ақ оңтүстікте Каскьоареле және Греаканы алды. Бірнеше жер Мирча Шопаннан қайтарылып алынды. Өнер тарихшысы Ливиу Мариус Илие атап өткендей, Пайзи мен Марко екеуі де Осман империясының үстемдігіне қарсы православиенің қолдаушысы ретіндегі рөлдеріне инвестиция жасау арқылы қарсы тұруға тырысты. Илие бұл аспекті екеуі салған Козия монастырының емханасында көрсетеді: фрескаларда "Петр" деп танылған Пайзи Иса Мәсіхтің батасын алады, ал періштелер оны және Марконы тәж кигізеді. Ол монастырдың кішкентай көшірмесін ұстап тұрғандай бейнеленген, ғалым Георге Балш атап өткендей, бұл Козияның 1540 жылдардағы түріне жақындығын анықтауға көмектеседі. Көп бөлігін шеберлер Давид пен Радослав салған емхананы тарихшы Василе Драгут жоғары византиялық өнердің соңғы валахиялық ескерткіші деп атады, оның "құндылығы зор" ерекшеліктері бар. "Мастер Максим" деп аталатын тас қалаушының жұмысы серб өнерінен шыққан болуы мүмкін және Пайзидің Бранкович әулетімен байланысын көрсетеді. Фрескаларда князь және Руксандра Козияның басқарушысы Строемен бірге бейнеленген. Оның портреті византиялық каноннан өзгеше және румын өнеріндегі алғашқы реалистік туындылардың бірі саналады. Бұл ансамбльде "Томас сенбеушілігі" туралы жергілікті нұсқа да бар. Әртүрлі дереккөздерде князьтың Питештиден алынатын шарап салымын Станештидегі монастырды күтіп ұстауға бағытталғаны айтылады. Бұл ауылдағы шіркеу де ортағасырлық өнердің маңызды ескерткіші, оны болашақ көтерілісші Логофет Гиура 1537 жылы қаржыландырған. Тарихшылар фрескаларды 1700 жылдан кейін басымдыққа ие болған ауылдық реализмге апаратын маңызды даму деп санайды. Дегенмен, бұл жұмыс Пайзидің заманына дейінгі фрескалардың жөнделуі болуы мүмкін. Сақталған қабаты Эратудиге, мүмкін Критен немесе шебер Думитруға тиесілі. Пайзи Тисмана монастырын қайта жаңартып, Иорганың айтуынша, онда Молдавияның сәулеттік жағынан дамыған шіркеулерінен көптеген элементтер енгізілді: Тисмананың кірпіштері Петру Рареш тұсында аяқталған Хотын бекінісінің үлгісімен салынған. Пайзи дәуіріндегі 1542 жылы жасалған Тисмана есігі де бар. Бұл Валахияның ортағасырлық тас өнерлерінің сирек мысалы, ол хачкарлар өнерінен шабыттанған. Иорганың сөзіне сүйенсек, Пайзи Аргеш және Деалу монастырларындағы жұмыстарды аяқтау арқылы Басарабтың мұрагері екенін көрсетті, онда ол "көмілуді армандаған". Метеора мен Афон тауына демеу көрсетуге қоса, ол 1540 жылдан бастап Синайдағы Святой Екатерины монастырының күтімін ұстауға үлес қосты.
Scholar V. Brătulescu writes that Paisie's contribution as a founder of churches (ktitor) may have begun before he was enthroned, with the establishment of Gura (or Valea) Monastery, outside Țițești. However, he proposes that the building was more likely finished in 1544, with murals done under Mircea the Shepherd, and redone even later; Gura's co ktitors were the three lords of Piscani: the future dissident Vlaicu Piscan, alongside his brothers Mihail and Badea. All their contributions are rendered uncertain by a misdated pisanie, which credits Paisie as a ktitor in 1535, at a time when he was not on the throne. A nearby tomb belonging to the Piscans' matriarch Anisia has Vlaicu's name chiseled out, possibly signifying Paisie's attempt at damnatio memoriae. Filipescu mainly records Paisie as ktitor of Mislea Monastery, now in Scorțeni, though a record from ca. 1620 suggests that the institution was in fact founded by "his parents". Mislea was a prime recipient of estates from Paisie, including areas of Brebu, Călugăreni, and Cornu, as well as, to the south, Căscioarele and Greaca. Several were confiscated back by Mircea Ciobanul. As noted by art historian Liviu Marius Ilie, Paisie and Marco both tried to compensate for Ottoman subjugation by investing in their role at patrons of Orthodoxy. Ilie identifies this aspect in the infirmary of Cozia Monastery, which the two built; in the frescoes, Paisie, identified as "Petru", is blessed by Jesus Christ, with angels crowning him and Marco together. He is pictured holding up a small replica of the monastery, which, scholar Gheorghe Balș notes, is sufficiently accurate to help with reconstructing Cozia as it looked in the 1540s. Painted in large part by masters David and Radoslav, the infirmary is mentioned by historian Vasile Drăguț among the last Wallachian monuments attributable to high Byzantine art, one with highlights of "great preciousness." The stonemasonry, credited to one "Master Maxim", has likely origins in Serbian art, and may highlight Paisie's family connections with the Branković dynasty. The murals show both Princes and Ruxandra alongside Cozia's administrator, Stroe, whose portrait evades the Byzantine canon and is regarded as one of the first realistic works in Romanian art. The ensemble also features the only known local take on The Incredulity of Thomas. Various period sources indicate that the Prince redirected the wine tribute owed by Pitești toward maintaining a monastery at Stănești. The church in that village is also a noted monument of medieval art, financed by the future rebel, Logothete Giura, in 1537. Historians note its frescoes as a main development on the path to a rural realism which became dominant after 1700. However, the work may be a retouching of earlier murals, from before Paisie's day. Its preserved layer is attributed to an Eratudi, possibly from Crete, or to a master Dumitru. Paisie was the re builder of Tismana Monastery, and, Iorga notes, introduced there massive borrowings from the more architecturally advanced churches of Moldavia: the brickwork of Tismana appears to have been based on Khotyn Fortress, as completed under Petru Rareș. Contributions from Paisie's era also include the Tismana doorway, carved in 1542. It is one of the rare examples in Wallachian medieval stone carving, ultimately inspired by the art of khachkars. According to Iorga, Paisie emphasized his Basarab legitimacy by completing work on the monasteries of Argeș and Dealu, where he "dreamed of being buried." In addition to sponsoring Meteora and Mount Athos, he contributed, from 1540, to the upkeep of Saint Catherine's Monastery in the Sinai.
Тіл, әдебиет, тарихнама
Он жылдық билік кезінде Пейзи валахиялық баспаны жаңғыртты, бірақ куәлік етілген тілге оралудың орнына, әлі де шіркеу славян тілін қолданды. Бұл оның Венеция Республикасы мен Босния санджағынан келген серб шеберлерін, соның ішінде Божидар Вуковичті және Божидар Горажданиннің туысы Димитрие Любавичтің демеушілігін көрсетті. Библиограф Агнес Терезия Эрих 1544 жылы Любавичтің баспасын Тарговиштеге көшіру арқылы Пейзинің «Валахиядағы қолөнер баспасын» ашқанын болжайды; алайда, кәсіпорын толығымен жеке болды, Румыния тарихындағы алғашқы мемлекеттік емес баспа. Иорганың айтуынша, Любавичтің түрлі дұға кітаптары үшін енгізген ерте кириллицасы бұрынғы онжылдықтардағыдай сапалы болмады; бірақ иллюстрациялар «өте әдемі» болды. Славян тілінің мемлекеттік тіл ретіндегі ықпалы жоғары болды, тіпті грек тілі де кейде қарсылық тудырды. Архивші Аурелиан Сацероцеанудың сөзіне қарағанда, грек тілінің Пейзи сарайына енуі грек тілінде сақталған бір мәтінге байланысты асыра бағаланған. Оның славян тіліндегі түпнұсқасының қайта табылуы бұл пікірді әлсіретті, бірақ «сол кезде Валахияда грек тілінде жазу мүмкін болды». Пейзи билік еткен кезде Валахия Трансильвания сакстарымен саяси және мәдени байланыстарды орнатты, оның ішінде Херманштадттың тұрғындарына жазған хаттары арқылы. Олардың бірі «жақсы білімді және оқымысты хатшыны» іздеп отыр, ол Ренессанс латынь тілінде оқи және жаза алатын болса керек, және үміткерлерге жомарт жалақы ұсынады. 1539 жылы Иероним Остермайер Валахия сарайына сапар шегіп, Ренессанс музыкасының үлгілерін орындады. Жақын байланыс орнатуға жасалған басқа әрекеттер сәтсіз аяқталды. 1540 жылдары Корона қаласы Пейзиден Осман гректерін Валахия аумағынан қууды сұрады, оларды коммерциялық бәсекелес деп қарады. Бірақ Пейзи бұған келіспеді, мұндай қадам «биік император» Сүлейманды ренжітетінін жазды. Тарихшы Дину Ц. Гиурескудың айтуынша, «егер сіздерге оны тоқтатуға мүмкіндік болса, өзіңіздер тоқтатыңыздар» деген сөздермен аяқталатын бұл хат Пейзидің «Оңтүстік Дунайдағы сауда агенттерінің қызметін шектеуге қабілетсіздігін» көрсетеді. Сондай-ақ, Трансильвания және Валахия румындары арасында реформацияны таратуға сакстардың үздіксіз тырысыстары болды. Лютердің Кішкентай катехизисі 1544 жылы Филип Молдованулдың басылымында румын тіліне аударылып таратылды, бірақ Иорганың айтуынша, «оның осы [шекараның] екі жағында да әсері болмады». Пейзидің билігінің хронологиялық фрагментациясы және оның қолданған көптеген есімдері мен лақаптары кейінгі жылнамалар мен шежірелерде шатасуға әкелді. 1701 жылғы қолмен жазылған тізімде екі бөлек ханзада, Гегумен Раду және Пайзе («Шеттетілген Пайзе») дұрыс емес мұрагерлік ретімен сипатталған. 1850 жылдары эссеші Ричард Куниш Пейзидің 1536-1546 жылдары билік еткенін жазды және оның биліктен қуылғаннан кейін монах ретінде қайтыс болғанын болжады. Бұл шатасулар кейінгі тарихнамада да көрінді. 1895 жылы филолог Эмиль Пико «Петру» есімінің Петрашкуға қатысты екенін дәлелдеді және 1544 жылы Пейзи тағын өзінің шамалы ұлына бергенін қорытындылады. Гане де Пейзидің қуғынға ұшырауының себебі 1534 жылы Османлылардың сүйіктісі Альвизе Гриттидің өліміне қатысы бар екендігімен байланысты екенін жазады. Бір құжаттың қате датасы, кейін түзетілген, кейбір ғалымдарды, соның ішінде Иоанн С. Филиттиді, Пейзидің 1534 жылы, Влад Винтиляның өлтірілуінен бұрын, қысқа уақытқа билік еткенін ұсынды. 19 ғасырда румындық ұлтшылдықтың пайда болуы Пейзиді жағымсыз тарихи тұлғаға айналдырды. Брайланың берілуі румын тарихнамасында Пейзидің ең жаман ісі ретінде көрсетіледі. Алайда, Геонияның айтуынша, «күштердің тепе-теңдігі мен Дунайды бақылауға Османлылардың қызығушылығын» ескере отырып, бұл сөзсіз болған болуы мүмкін. 1996 жылы «Тарихи журналда» айтылғандай, Пейзиге қатысты монография Румынияның коммунистік режимі кезінде (1948-1989 жж.) басқа ханзадаларға қарағанда жарияланбаған. Бұл байқауда Пейзи ұлттық коммунистік стандарттарға сай келмегендіктен болды деп түсіндіріледі. Дегенмен, Пейзидің билігі 1976 жылы Еманоил Копакианудың «Cînd au venit Neagoe Vodă» романының тақырыбы болды.
During his ten year reign, Paisie revived Wallachian printing, which still used Church Slavonic rather than preserving the attested vernacular. This reflected his patronage of Serb craftsmen from the Republic of Venice and the Sanjak of Bosnia, including Božidar Vuković and of Božidar Goraždanin's nephew, Dimitrije Ljubavić. Bibliologist Agnes Terezia Erich proposes that, by relocating Ljubavić's press to Târgoviște in 1544, Paisie inaugurated "artisan printing in Wallachia"; however, the enterprise itself was entirely private, the first non public press in the history of Romania. As Iorga notes, his Early Cyrillic, introduced by Ljubavić for various prayer books, was inferior to the type used in previous decades; the illustrations, instead, were "rather beautiful". The impact of Slavonic as a state language remained high, even though occasionally challenged by Greek. According to archivist Aurelian Sacerdoțeanu, the penetration of Greek at Paisie's court was overestimated because of a single text which survived in Greek translation. The rediscovery of its Slavonic original toned down that claim, although "one could still write in Greek in Wallachia at that time." Under Paisie, Wallachia built bridges, political as well as cultural, with the Transylvanian Saxons, including through his letters to the burghers of Hermannstadt. One of these asks for a "well trained and learned scribe", presumably one who could read and write in Renaissance Latin, and promises candidates a hefty pay. In 1539, Hieronymus Ostermayer visited the Wallachian court and performed there his samples of Renaissance music. Other attempts at closer contacts failed. In the 1540s, the city of Corona asked Paisie to expel Ottoman Greeks from Wallachian territory, viewing them as commercial competitors. Paisie declined, writing that such a move would displease "our lord, the exalted emperor" Suleiman. As noted by historian Dinu C. Giurescu, this message, ending in "stop them yourselves if you can do so", summarized Paisie's "impotence in curbing the activity of south Danubian commercial agents." There were also sustained Saxon attempts to spread the Reformation among Transylvanian and Wallachian Romanians. Luther's Small Catechism was translated and circulated in Romanian in Filip Moldoveanul's print of 1544, but, Iorga writes, "had no impact either on that side [of the border] or on this one." The chronological fragmentation of Paisie's reign, and the multiple names and titles he used, resulted in confusion in some later annals and chronicles. A handwritten list from 1701 describes two separate Princes, as Hegumen Radu and Paise ("Paise the Outcast"), within an incorrect succession. In the 1850s, essayist Richard Kunisch recorded Paisie as reigning in 1536–1546, and hypothesized that he had died as a monk, after being deposed. The confusions also surfaced in later historiography. In 1895, philologist Émile Picot argued that the name "Petru" referred to Petrașcu, and concluded that by 1544 Paisie had ceded his throne to his putative son. Gane also writes that the reason behind Paisie's ouster had to with his involvement in the death of Alvise Gritti, an Ottoman favorite, which had occurred in 1534. The erroneous dating of one document, since corrected, had also left some scholars, including Ioan C. Filitti, to propose that Paisie had actually reigned briefly in 1534, before Vlad Vintilă's assassination. The advent of Romanian nationalism in the 19th century also rendered Paisie into an unpalatable historical figure. The cession of Brăila is traditionally depicted in Romanian historiography as Paisie's worst doing. However, according to Gheonea, it may have been inevitable, given "the balance of forces and the Ottoman interest in controlling the Danube". As noted in 1996 by Magazin Istoric, Paisie, unlike other Princes, never had a monograph published on him under the Romanian communist regime (1948–1989). The review proposes that this is because Paisie failed to rise to the national communist standards. Paisie's reign was nevertheless a subject matter for the 1976 novel Cînd au venit Neagoe Vodă, by Emanoil Copăcianu.
Қарулар
Раду Паизи – Валахияның қаруын, әртүрлі поздарда бейнеленген бір түсті құс суретін пайдалануды бекіткен князьдердің бірі болды. Осы кезеңде жануар «гибрид» ретінде бейнеленді, алтын бүркіттің элементтері мен қарғаға ұқсас белгілері сақталды. Эмблема Любавич басылымдарында түйілген сызықтардан құралған желімен көрсетілген. Дизайн Ренессанс өнерінен шабыттанған Пятраску князі тұсында ғана геральдикалық нормаларға сәйкес стандартталды. Паизидің мөрлерінде бірге қолданылған тағы бір геральдикалық элемент – тарихшылар мен геральдистердің, V. А. Урехиядан бастап, «plantatio nova» («жаңа егістік») деп атаған тақырыптың нұсқасы. Бұл жұмыста ханзада мен оның (ұлдарының ағасы) толық регалиямен киінген екі адам бейнесі, ағаштың екі жағында бейнеленген. Бұл форманы 1460 жылдары Раду Сұлу енгізді және Паизи қолданған мөрлердің кем дегенде екі нысанында кездеседі. 1530 жылдар мен одан кейінгі Батыс геральдикасында Валахияға жаңылысқан түрде арыстан жатқызылды. Бұл символдың пайда болуы Ричентальдық Ульрихтің қолжазбасын дұрыс оқымаудан немесе Куманияға қатысты дәстүрден туындауы мүмкін. Фердинанд I-нің 1565 жылғы қоштасу рәсімінде «Валлахия» гербіндегі арыстан бейнеленген ту қолданылды, бірақ тарихшы Геза Палффи атап өткендей, бұл Фердинандтың Куманияның барлығына деген талабын көрсетуі мүмкін.
Radu Paisie was one of a succession of princes who consolidated the use of the Wallachian arms, depicting a bird of solid color in various positions. During that interval in its history, the animal was consciously depicted as "hybrid", maintaining elements of the golden eagle and some features which suggest a raven. The emblem is featured, with a web of knotted lines, on Ljubavić's printed editions. The design was only standardized to match heraldic norms under Prince Pătrașcu, who was inspired by Renaissance art. The other heraldic device used in tandem on Paisie's seals was a variation of the theme called plantatio nova ("new plantation") by historians and heraldists, beginning with V. A. Urechia. The latter work features two human figures, the Prince and his (first born) son, in full regalia, on either side of a tree. It was introduced in this form by Radu the Fair in the 1460s, and attested on at least two impressions of seals used by Paisie. In Western armorials of the 1530s and later, Wallachia was mistakenly attributed a lion—the origin of this symbol may be with a misreading of a manuscript by Ulrich of Richenthal, or may originate with a tradition regarding Cumania. Ferdinand I's funeral in 1565 featured a banner of the arms of "Wallachia" with a lion—though, as noted by historian Géza Pállfy, these may more generally refer to Ferdinand's claim over all of Cumania.