Кіріспе

Үндістанның тарихи мешіті

Типу Сұлтан Шахи мешіті (сонымен қатар Типу Сұлтан Мәсжиді деп те аталады) – Үндістанның Калькутта қаласындағы, Майсурдың билеушісі Типу Сұлтанның құрметіне аталған танымал мешіт. Дхарамталла көшесіндегі 185 нөмірде орналасқан бұл мешіт – сәулет және мәдени мұраның құнды ескерткіші.

Құрылыс

Бұл ғимарат 1842 жылы Типу Сұлтанның кіші ұлы, принц Ғұлам Мұхаммед салған. Ол бұрын 1835 жылы Толлиганж қаласында осыған ұқсас мешіт салған. Қазір екі мешітті де Ғұлам Мұхаммед Уакф мүлігі басқарады. Алғашқыда Ғұлам Мұхаммед жеке қаражатымен Калькуттаның орталық аймағында жер сатып алып, 1842 жылы әкесі Типу Сұлтанның құрметіне осы мешітті тұрғызған. Жер сатып алу туралы хабар да жарияланған. Бұл мешіт – Калькуттаның сәулет және мәдени мұрасының бір бөлігі. 80-жылдардың басында Типу Сұлтан мешіті Эспланад аймағында Калькутта метрополитенінің құрылысы кезінде зардап шекті. Бұл әрекет мемлекеттік биліктің діни алауыздық тудыратын қадам ретінде қарастырылды. Бірақ, содан кейін наразылықтан сескеніп, мешітті жөндеу үшін комиссия құрылды. Кейін мешіт Типу Сұлтан Шахи мешітін қорғау және көмек көрсету комитеті мен метрополитеннің бірлескен күшімен қайта жаңартылды.

Өмірбаян

Типу Сұлтан (20 қараша 1750 – 4 мамыр 1799) – Майсурдың билеушісі, сонымен қатар ғалым және ақын ретінде танымал. Типу Сұлтан мешіті оның 11-ші ұлы, принц Ғұлам Мұхаммедтің қатысуымен Калькуттада (қазіргі Колката) салынған. Ол Майсурдың билеушісі болған, бірақ оның кіші ұлы неліктен әкесінің есіне осы мешітті алыс Майсурдан, осы Колкатта салған? Бұл жағдайдың артында тарих тұр. Оңтүстік Үндістанның Декандық Майсур патшалығының билеушісі Типу Сұлтан британдық Шығыс Үнді компаниясымен бірнеше соғыстарға қатысты. Бұл компания алғашқыда Типудан сауда жасауға рұқсат сұраған, кейіннен әскери күшпен оның патшалығын жаулап алуға тырысқан. Соңғы соғыстан кейін, Типу шайқаста қаза тапқаннан кейін алты жыл өткен соң, оның бүкіл отбасы британ үкіметі тарапынан Колкаттаға жер аударылды. Осы кезеңде Майсурдың астанасы Шрирангапатнам британдық әскер тарапынан басып алынды. Типу Сұлтанның ұлы Ғұлам Мұхаммед Колкаттаға келген кезде әлі бала болған. Ол көптеген ізгі қасиеттерге ие адам еді. Ол сонымен қатар көптеген қоғамдық жұмыстарға қатысып, жолдар мен ғимараттарды күтіп ұстау үшін құрылған комиссиямен байланыста болды.

Қайта қалпына келтіру жұмыстары

Типу Сұлтан Шахи мешітін қорғау және көмек көрсету комитеті 1980-ші жылдардың соңында Серадж Мубарки мен Мұхаммед Шәрфуддин тарапынан метро теміржолының мешітке келтірген зиянын халыққа жеткізу мақсатында құрылған. Бұл комитеттің төрағасы – Сами Мубарки. Комитет ғимараттың іргесінде жүргізілген құрылыс салдарынан туған зардапты жөндеу үшін Калькутта метросының басшылығымен келіссөздер жүргізу үшін құрылды. Басшылық мешіттің зақымдалған бөлігін бұзып, жаңадан тұрғызуға келісім берді.

Қоғамдастық қатынастар

Типу Сұлтан Шахи мешітінің қорғау және әл-ауқат комитеті, қазіргі төраға Жанаб Сами Мубарактың басшылығымен, мешіттің күнделікті іс-әрекетінде белсенді рөл атқарады. Комитет мүшелері 2004 жылғы цунами құрбандарына көмек ретінде 21 501 рупийді Премьер-министрдің цунами қорына аударды. Вадодарадағы мұсылман қабір-мешіті қиратылған кезде комитет орталық үкіметтен араласуды сұрап бес күндік аштық жариялады. Кейін аштық ұстағандарға әкім Ш. Гопал Кришна Ганди шырын ұсынды, содан кейін Пәкістандағы индуист ғибадатханаларына жасалған шабуылдарды, сондай-ақ Орисса және Үндістанның басқа аймақтарындағы христиан миссионерлеріне жасалған шабуылдарды айыптады. Мешіттің имамы Нур ур Рахман Баркати 2016 жылы Үндістанның премьер-министрі Нарендра Модиге қарсы фетва жариялады. 2017 жылдың мамыр айында ол көлігінен заңсыз қызыл маяқты алып тастаудан бас тартып, Үндістанға қарсы джихад жасаймын деп қорқытқандықтан полицияға ұсталды.