Корея Республикасының Мемлекеттік Басқару Жүйесі

Кіріспе

Оңтүстік Кореяның ұлттық басқару органы – Оңтүстік Корея үкіметі, Корея Республикасының Конституциясымен республиканың атқару, заңнамалық және сот билігі ретінде құрылған ұлттық үкімет. Президент мемлекет басшысы болып табылады және елдегі атқару билігінің жоғарғы лауазым иесі, одан кейін премьер-министр және үкімет министрлері тізімі төмендей түседі. Атқару және заңнамалық тармақтар негізінен ұлттық деңгейде жұмыс істейді, бірақ атқару тармағындағы түрлі министрліктер жергілікті функцияларды да орындайды. Жергілікті өзін-өзі басқару органдары жартылай тәуелсіз және өздерінің атқару және заңнамалық органдарына ие. Сот жүйесі ұлттық және жергілікті деңгейлерде жұмыс істейді. Оңтүстік Корея үкіметінің құрылымы Корея Республикасының Конституциясымен анықталады. Бұл құжат 1948 жылы алғаш рет жарияланғалы бері бірнеше рет қайта қарастырылды (толық мәліметтер үшін Оңтүстік Корея тарихына қараңыз). Дегенмен, ол көптеген негізгі ерекшеліктерін сақтап келеді; Оңтүстік Кореяның екінші республикасының қысқа ғана мерзімді болуын есептемегенде, елде президенттік лауазымда салыстырмалы түрде тәуелсіз атқарушы басшы әрқашан болған. Көптеген үш тармақты жүйелердегідей, мұқият тексеру және тепе-теңдік жүйесі қолданылады. Мысалы, Конституциялық сот судьяларының бір бөлігі атқару билігімен, ал бір бөлігі заңнамалық билікпен тағайындалады. Сондай-ақ, заңнамалық билік импичмент туралы қаулы қабылдаған жағдайда, ол соңғы шешім қабылдау үшін сотқа жіберіледі.

Заң шығарушы билік

Ұлттық деңгейде заңнамалық билік Оңтүстік Кореяның Ұлттық Ассамблеясынан тұрады. Бұл бірпалаталы заң шығарушы орган, ол бір үлкен жиналыстан құралған. Оның 300 мүшесінің көпшілігі сайлау округтерінен сайланады, алайда 56-сы пропорционалдық өкілдік бойынша сайланады. Ұлттық Ассамблея мүшелерінің өкілеттік мерзімі төрт жылды құрайды; егер мүше өзінің мерзімін толықтыра алмаса, қосымша сайлау өткізіледі. Ұлттық Ассамблея заңдарды талқылау және қабылдау, бюджетті және әкімшілік рәсімдерді тексеру, шарттарды ратификациялау және мемлекеттік тағайындауларды бекітумен жүктелген. Бұдан өзге, ол жоғары лауазымды шенеуніктерді импичментке тартуға немесе оларды қызметтен босатуды ұсынуға құқылы. Ассамблея егжей-тегжейлі саясат мәселелерін талқылау үшін 17 тұрақты комитет құрады. Көбінесе бұл комитеттер атқарушы биліктің министрліктерімен үндеседі. Заң жобалары осы комитеттерден өтеді, содан кейін олар жалпы отырысқа жіберіледі. Дегенмен, комитетке жеткенге дейін, егер оны президент ұсынбаса, олар кем дегенде 20 мүшенің қолдауын алуы керек. Соңғы бекіту үшін заң жобасын қатысушылардың көпшілігі мақұлдауы тиіс; тең дауыспен заң жобасы қабылданбайды. Заң жобалары қабылданғаннан кейін президентке мақұлдауға жіберіледі және 15 күн ішінде мақұлдалуы керек. Әр жыл сайын атқарушы билік бюджет жобасын Ұлттық Ассамблеяға ұсынады. Заң бойынша, ол қаржы жылының басталуына дейін кем дегенде 90 күн бұрын ұсынылуы керек, ал соңғы нұсқасы қаржы жылының басталуына дейін кем дегенде 30 күн бұрын бекітілуі керек. Ассамблея өткен шығыстардың есептерін тексеруге де жауапты, олар қаржы жылының басталуына дейін кем дегенде 120 күн бұрын ұсынылуы тиіс. Ассамблеяның сессиялары кезекті (жылына бір рет, 100 күннен аспайтын) немесе кезектен тыс (президенттің немесе фракцияның өтініші бойынша, 30 күннен аспайтын) болып өтеді. Бұл сессиялар әдетте ашық түрде өткізіледі, бірақ көпшілік дауыс беру арқылы немесе спикердің жарлығымен жабық сессия ретінде өтеді. Кез келген сессияда заңдарды қабылдау үшін мүшелердің кемінде жартысының қатысуы міндетті. Қазіргі уақытта Ұлттық Ассамблеяда жеті саяси партия өкілдік етілген.

At the national level, the legislative branch consists of the National Assembly of South Korea. This is a unicameral legislature; it consists of a single large assembly. Most of its 300 members are elected from member constituencies; however, 56 are elected through proportional representation. The members of the National Assembly serve for four years; if a member is unable to complete his or her term, a by election is held. The National Assembly is charged with deliberating and passing legislation, auditing the budget and administrative procedures, ratifying treaties, and approving state appointments. In addition, it has the power to impeach or recommend the removal of high officials. The Assembly forms 17 standing committees to deliberate matters of detailed policy. For the most part, these coincide with the ministries of the executive branch. Bills pass through these committees before they reach the floor. However, before they reach committee, they must already have gained the support of at least 20 members, unless they have been introduced by the president. To secure final passage, a bill must be approved by a majority of those present; a tie vote defeats the bill. After passage, bills are sent to the president for approval; they must be approved within 15 days. Each year, the budget bill is submitted to the National Assembly by the executive. By law, it must be submitted at least 90 days before the start of the fiscal year, and the final version must be approved at least 30 days before the start of the fiscal year. The Assembly is also responsible for auditing accounts of past expenditures, which must be submitted at least 120 days before the start of the fiscal year. Sessions of the Assembly may be either regular (once a year, for no more than 100 days) or extraordinary (by request of the president or a caucus, no more than 30 days). These sessions are open door by default but can be closed to the public by majority vote or by decree of the Speaker. In order for laws to be passed in any session, a quorum of half the members must be present. Currently, seven political parties are represented in the National Assembly.

Атқарушы билік

Атқарушы билікті президент басқарады. Президент халықпен тікелей сайланады және ұлттық атқарушы биліктің жалғыз сайланған мүшесі болып табылады. Президент бес жылдық мерзімге қызмет етеді; қосымша мерзімдерге рұқсат етілмейді. Президент – Оңтүстік Кореяның мемлекет басшысы, үкімет басшысы және қарулы күштерінің бас қолбасшысы. Президент соғыс жариялау өкілеттігіне ие және Ұлттық жиналысқа заң жобасын ұсынуға құқылы. Президент сондай-ақ төтенше жағдай немесе әскери жағдайды жариялай алады, бірақ бұл Ассамблеяның кейіннен мақұлдауына байланысты. Президент заң жобаларына вето қоюға құқылы, бірақ Ұлттық Ассамблеяның екі үшін бір бөлігінің көпшілігімен вето бұғаттала алады. Алайда, президенттің Ұлттық Ассамблеяны таратуға құқығы жоқ. Бұл сақтық шарасы Бірінші, Үшінші және Төртінші Республикалар кезіндегі авторитарлық үкіметтердің тәжірибесін көрсетеді. Президентке оның міндеттерін орындауда Оңтүстік Корея Премьер-Министрі және Президенттік хатшылық көмектеседі. Премьер-Министрді Ұлттық Ассамблеяның мақұлдауымен президент тағайындайды және ол Министрлер кабинетінің министрлерін тағайындауды немесе босатуды ұсынуға құқылы. Лауазымды атқарушының Ұлттық Ассамблеяның мүшесі болуы міндетті емес. Премьер-Министрге оның міндеттерін орындауда Үкімет саясатын үйлестіру кеңсесі мен Премьер-Министрдің хатшылығы (хангул=국무총리비서실) орналасқан Премьер-Министрдің кеңсесі көмектеседі, оның біріншісі кабинет деңгейіндегі министр, екіншісі вице-министр деңгейіндегі штаб басшысы басқарады. Егер президент өз міндеттерін орындай алмаса, Премьер-Министр президенттің өкілеттіктерін өз мойнына алады және президент өз міндеттерін қайта орындай алғанға дейін немесе жаңа президент сайланғанға дейін мемлекетті басқарады. Егер олар ауыр қылмыс жасады деген күдік туса, президент пен кабинет деңгейіндегі лауазымды адамдар Ұлттық Ассамблеяның импичментіне жатады. Ұлттық Ассамблея импичментке дауыс бергеннен кейін Конституциялық Сот импичмент туралы қаулыны растауы немесе қабылдамауы керек, бұл үкіметтің үш саласы арасындағы тепе-теңдік және бақылау жүйесін көрсетеді. Мемлекеттік кеңес – Корея Республикасының атқарушы билігінде саясатты талқылау және шешу үшін ең жоғары орган және ұлттық кабинет. Корея Республикасының Конституциясына сәйкес, Министрлер кабинеті төрағаны қоса алғанда 15 пен 30 мүшеден тұрады, ал қазіргі уақытта Министрлер кабинетіне Президент, Премьер-Министр, Вице-премьер-министр (Стратегия және қаржы министрі) және 17 министрліктің министрлері кіреді. Конституция бойынша, Президент – Министрлер кабинетінің төрағасы, ал Премьер-Министр – оның орынбасары. Дегенмен, Премьер-Министр кездесулерді президентсіз де өткізе береді, өйткені кездесулер заңға сәйкес, егер кабинет мүшелерінің көпшілігі қатысса, өткізілуі мүмкін. Сонымен қатар, 2013 жылдан бері көптеген мемлекеттік мекемелер Сеулден елдің басқа аймақтарына көшіп кеткендіктен, Министрлер кабинетінің отырыстарын бір уақытта бір орында өткізу қажеттілігі азайды, сондықтан заңға түзетулер енгізілді, бұл Министрлер кабинетінің отырыстарын бейнеконференция форматында өткізуге мүмкіндік берді. Министрлер кабинетінің ресми мүшелері болмаса да, бас президенттік хатшы (хангул=대통령비서실장), Үкімет саясатын үйлестіру кеңсесінің министрі (хангул=국무조정실장), Үкімет заңнамасының министрі (хангул=법제처장), Тамақ және дәрі-дәрмек қауіпсіздігі министрі (хангул=식품의약품안전처장), Кореяның әділ сауда комиссиясының төрағасы (хангул=공정거래위원장), Қаржы қызметтері комиссиясының төрағасы (хангул=금융위원장), Сеул қаласының әкімі және заңмен тағайындалған немесе Министрлер кабинетінің төрағасы қажет деп санайтын басқа да лауазымды адамдар Министрлер кабинетінің отырыстарына қатыса алады және кездесулерде талқыланған мәселелер бойынша дауыс беру құқығысыз Министрлер кабинетінің алдында сөйлей алады. Сеул қаласының әкімі, Оңтүстік Кореядағы жергілікті автономды аймақтың басшысы және орталық атқарушы билікке тікелей қатысы жоқ болса да, Сеул қаласының ерекше мәртебесін (арнайы қала) және оның мэрінің (Кореядағы жалғыз кабинет деңгейіндегі мэр) есебінен Министрлер кабинетінің отырысына қатысуға рұқсат етілді. Корея Республикасының Министрлер кабинеті көптеген басқа елдердің ұқсас формаларынан біршама өзгеше рөл атқаратынын атап өткен жөн. Кореяның саяси жүйесі негізінен президенттік жүйе болғандықтан, парламенттік кабинет жүйесінің кейбір аспектілері біріктірілген, Корея Республикасының Кабинеті де екі жүйенің бірігуі болып табылады. Нақтырақ айтқанда, Корея Кабинеті саяси шешімдерді қабылдаумен қатар, Президентке саяси кеңес береді. Корея Республикасы негізінен президенттік республика болғандықтан, Кабинет шешімдері Президенттің шешімімен байланысты емес, сондықтан Корея Кабинеті қатаң президенттік республикалардағы кеңесші органдарға ұқсас. Сонымен қатар, Корея Республикасының Конституциясы бюджеттік және әскери мәселелерді қоса алғанда, 17 санатты егжей-тегжейлі сипаттайды, бұл Президенттің мақұлдауымен қатар Кабинеттің шешімін қажет етеді, бұл жағдайларда Корея Кабинеті қатаң парламенттік кабинет жүйелеріндегі кабинеттерге ұқсас. Корея Республикасы Президентінің ресми резиденциясы және кеңсесі – Сеул қаласының Жонно ауданында орналасқан Чхонвадэ. "Чхонвадэ" деген атау әдепкі бойынша "көк кірпішпен жабылған үй" дегенді білдіреді және оның сыртқы түріне байланысты осылай аталды. Президенттік кеңседен басқа, Чхонвадэде Ұлттық қауіпсіздік кеңсесі мен Президенттік қауіпсіздік қызметі де орналасқан, олар Президентке көмектеседі.

The executive branch is headed by the president. The president is elected directly by the people, and is the only elected member of the national executive. The president serves for one five year term; additional terms are not permitted. The president is head of state, head of government and commander in chief of the South Korean armed forces. The president is vested with the power to declare war, and can also propose legislation to the National Assembly. The president can also declare a state of emergency or martial law, subject to the Assembly's subsequent approval. The President can veto bills, subject to a two thirds majority veto override by the National Assembly. However, the president does not have the power to dissolve the National Assembly. This safeguard reflects the experience of authoritarian governments under the First, Third, and Fourth Republics. The president is assisted in his or her duties by the Prime Minister of South Korea as well as the Presidential Secretariat. The Prime Minister is appointed by the president upon the approval of the National Assembly, and has the power to recommend the appointment or dismissal of the Cabinet ministers. The officeholder is not required to be a member of the National Assembly. The Prime Minister is assisted in his/her duties by the Prime Minister's Office which houses both the Office for Government Policy Coordination and the Prime Minister’s Secretariat (hangul=국무총리비서실), the former of which is headed by a cabinet level minister and the latter by a vice minister level chief of staff. if the president is unable to fulfill his duties, the Prime Minister assumes the president's powers and takes control of the state until the President can once again fulfill his/her duties or until a new president is elected. If they are suspected of serious wrongdoing, the president and cabinet level officials are subject to impeachment by the National Assembly. Once the National Assembly votes in favor of the impeachment the Constitutional Court should either confirm or reject the impeachment resolution, once again reflecting the system of checks and balances between the three branches of the government. The State Council is the highest body and national cabinet for policy deliberation and resolution in the executive branch of the Republic of Korea. The Constitution of the Republic of Korea mandates that the Cabinet be composed of between 15 and 30 members including the Chairperson, and currently the Cabinet includes the President, the Prime Minister, the Vice Prime Minister (the Minister of Strategy and Finance), and the cabinet level ministers of the 17 ministries. The Constitution designates the President as the chairperson of the Cabinet and the Prime Minister as the vice chairperson. Nevertheless, the Prime Minister frequently holds the meetings without the presence of the President as the meeting can be lawfully held as long as the majority of the Cabinet members are present at the meeting. Also, as many government agencies have moved out of Seoul into other parts of the country since 2013, the need to hold Cabinet meetings without having to convene in one place at the same time has been growing, and therefore the law has been amended to allow Cabinet meetings in a visual teleconference format. Although not the official members of the Cabinet, the chief presidential secretary (hangul=대통령비서실장), the Minister of the Office for Government Policy Coordination (hangul=국무조정실장), the Minister of Government Legislation (hangul=법제처장), the Minister of Food and Drug Safety (hangul=식품의약품안전처장), the Chairperson of Korea Fair Trade Commission (hangul=공정거래위원장), the Chairperson of Financial Services Commission (hangul=금융위원장), the Mayor of Seoul, and other officials designated by law or deemed necessary by the Chairperson of the Cabinet can also attend the Cabinet meetings and speak in front of the Cabinet without the right to vote on the matters discussed in the meetings The Mayor of Seoul, although being the head of a local autonomous region in South Korea and not directly related to the central executive branch, has been allowed to attend the Cabinet meeting considering the special status of Seoul (Special City) and its mayor (the only cabinet level mayor in Korea). It has to be noted that the Cabinet of the Republic of Korea performs somewhat different roles than those of many other nations with similar forms. As the Korean political system is basically a presidential system yet with certain aspects of parliamentary cabinet system combined, the Cabinet of the Republic of Korea also is a combination of both systems. More specifically, the Korean Cabinet performs policy resolutions as well as policy consultations to the President. Reflecting that the Republic of Korea is basically a presidential republic the Cabinet resolutions cannot bind the president's decision, and in this regard, the Korean Cabinet is similar to those advisory counsels in strict presidential republics. At the same time, however, the Constitution of the Republic of Korea specifies in details 17 categories including budgetary and military matters, which necessitates the resolution of the Cabinet in addition to the President's approval, and in this regard the Korean Cabinet is similar to those cabinets in strict parliamentary cabinet systems. The official residence and office of the President of the Republic of Korea is Cheongwadae, located in Jongno gu, Seoul. The name "Cheongwadae" literally means "the house with blue tiled roof" and is named as such due to its appearance. In addition to the Office of the President, Cheongwadae also houses the Office of National Security and the Presidential Security Service to assist the President.

Сот тармағы

Оңтүстік Кореяның сот жүйесі екі деңгейге бөлінеді. Бірі – конституциялық мәселелерді, соның ішінде соттық және конституциялық тексеруді жүзеге асыратын Конституциялық сот, ол ең жоғары сот болып табылады. Екіншісі – Конституциялық соттың қарауына жатпайтын мәселелер бойынша жұмыс істейтін жалпы соттар. Бұл жалпы соттар Жоғарғы Сотты ең жоғары сот ретінде қарастырады. Жоғарғы Соттың төрағасы мен Конституциялық соттың төрағасы Оңтүстік Кореяның сот жүйесінің екі басшысы ретінде тең мәртебеге ие.

Сайлаулар

Оңтүстік Кореяда сайлаулар ұлттық деңгейде Президентті және Ұлттық Ассамблеяны сайлау үшін өткізіледі. Оңтүстік Кореяда көппартиялық жүйе бар, онда екі үстем партия және көптеген үшінші партиялар бар. Сайлауды Ұлттық сайлау комиссиясының сайлау тармағы қадағалайды. Соңғы президенттік сайлау 2022 жылдың 9 наурызында өтті. Президент бес жылдық мерзімге көпшілік дауыспен тікелей сайланады. Ұлттық Ассамблея 300 мүшеден тұрады, олардың 253-і бір мандаттық округтерде, ал 47-сі пропорционалдық өкілдікпен төрт жылдық мерзімге сайланады. Ұлттық Ассамблеядағы өз саясатын ұсынуға ниеттенетін әрбір партия Ассамблеяның жалпы сайлауы арқылы келесі шарттардың бірін орындау арқылы құқықтық талаптарға сай болуы керек: i) ұлттық партия дауысы пропорционалдық негізде 3,00% жоғары болуы керек немесе ii) партиядан кемінде 5 мүше әрбір бір мандаттық округте сайлануы керек.

Жергілікті билік

Жергілікті автономия Оңтүстік Кореяның Конституциялық қағидасы ретінде Бірінші Республикадан бастау алды. Дегенмен, 20 ғасырдың көп бөлігінде бұл қағида сақталмады. 1965 жылдан 1995 жылға дейін жергілікті билік органдары тікелей провинциялық үкіметтермен, ал провинциялық үкіметтер ұлттық үкіметпен тікелей басқарылды. Бірақ 1995 жылғы сайлаулардан кейін жергілікті автономияның белгілі бір деңгейі қайта жаңғыртылды. Оңтүстік Кореяның негізгі және екінші деңгейдегі әкімшілік бөлімдерінің әрқайсысында, яғни әрбір провинцияда, метрополияда немесе арнайы қалада, ауданда жергілікті әкімдер мен жиналыстар сайланады. Эуп және донг сияқты төменгі деңгейдегі лауазымдарды қалалық немесе округтік үкімет тағайындайды. Жоғарыда айтылғандай, жергілікті автономия сот саласына қолданылмайды. Сонымен қатар, ол өрттен қорғау және білім беру сияқты көптеген басқа салаларға да қолданылмайды, оларды тәуелсіз ұлттық агенттіктер басқарады. Жергілікті билік органдарының саясат қабылдау өкілеттігі өте шектеулі; көбінесе олар ұлттық саясатты қалай іске асыру керектігін анықтаумен ғана айналысады. Алайда, жергілікті автономияның ауқымын кеңейтуге саяси қысым бар. Әр ауданның басшысы жергілікті деңгейде сайланса да, орынбасарлары әлі де орталық үкімет тарапынан тағайындалады. Осы орынбасарлар көптеген әкімшілік мәселелер бойынша толық өкілеттікке ие.

Мемлекеттік қызмет

Оңтүстік Корея мемлекеттік қызметін Кадрларды басқару министрлігі басқарады. Бұл ірі жүйе, және ол көбінесе жабық болып қала береді, бірақ оны ашық ету және реформалау жұмыстары жалғасуда. Мемлекеттік қызметке орналасу үшін әдетте бір немесе бірнеше қиын емтиханды тапсыру қажет. Лауазымдар дәстүрлі түрде қызмет мерзіміне және күрделі сыныптық жүйеге сүйене отырып берілетін, алайда 1998 жылы бұл жүйе айтарлықтай реформаланды. Бүгінде Оңтүстік Кореяда 800 мыңнан астам мемлекеттік қызметкер бар. Олардың жартысынан астамы орталық үкіметте жұмыс істейді, ал жергілікті органдарда шамамен 300 мың адам жұмыс істейді. Сонымен қатар, ұлттық заң шығару және сот органдарында әрқайсысында бірнеше мың адам жұмыс істейді; ал басым көпшілігі атқарушы биліктің әртүрлі министрліктерінде қызмет етеді. Мемлекеттік қызметкерлердің саны 1950 жылдардан 1990 жылдардың соңына дейін тұрақты түрде өсті, бірақ 1995 жылдан бері сәл төмендеді.

Мемлекеттік қызмет, саяси тағайындалғандар мен сайланған лауазым иелерін қоспағанда, мансапты мемлекеттік қызметкерлер мен келісімшарт бойынша жұмыс істейтін мемлекеттік қызметкерлерден тұрады. Келісімшарт бойынша жұмыс істейтін қызметкерлерге көбінесе жоғары жалақы төленеді және олар нақты жұмыстарға қабылданады. Мансапты мемлекеттік қызметкерлер мемлекеттік қызметтің негізін құрайды және тоғыз деңгейлі жүйеде орналасады, онда 1-деңгейде министрдің көмекшілері, ал 9-деңгейдегілер – ең жаңа және төменгі деңгейдегі қызметкерлер болып табылады. Лауазымға көтерілу шешімі қызмет мерзімі, біліктілігі және жұмыстың нәтижелерін бағалаудың нәтижелеріне сүйене отырып қабылданады. Мемлекеттік қызметкерлердің негізгі жалақысы олардың жылдық табысының жартысынан азын құрайды, ал қалған бөлігі күрделі бонус жүйесі арқылы төленеді. Келісімшарт бойынша жұмыс істейтін мемлекеттік қызметкерлерге жеке сектордағы бәсекеге қабілетті жалақы мөлшерлеріне сәйкес төлем жасалады.