Теодор Парницкий: Поляк тарихшысының өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Польша жазушысы Теодор Парницкий (1908–1988) – тарихи романдарымен көзге түскен поляк жазушысы. Ол ерекше атақты ерте ортағасырлық Таяу Шығыс, соңғы Рим және Византия империяларына арналған шығармаларымен.

Өмір

Теодор Парницкий 1908 жылдың 5 наурызында Берлинде поляк әкесі мен поляк еврей анасының отбасында дүниеге келді. Докторлық дәрежесін алғаннан кейін отбасы Мәскеуге көшіп келді, онда Парницкийдің әкесі әртүрлі ресейлік компанияларда жұмыс істеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, ресми түрде Германия азаматы болған Парницкийлер отбасы Мәскеуді тастап, Уфаға көшіп баруға мәжбүр болды, онда Парницкийдің анасы көп ұзамай қайтыс болды. Бронислав Парницкий содан кейін жас Теодорды Омскіде, кейін Владивостоктағы кадет корпусы мектебіне жіберген орыс әйелге үйленді. Әскери жаттығулардан шаршаған Парницкий 12 жасында кадет мектебінен қашып, Маньчжуриядағы Харбинге жетті, онда оны жергілікті поляк қауымы күтіп алды. Ол жергілікті поляк мектебіне жіберілді, онда неміс және орыс қалаларында өскендіктен, ана тілін жаңадан үйренуге мәжбүр болды. Оның әкесі Маньчжурияға қосылды, бірақ көп ұзамай қайтыс болды. Мектепті бітіргеннен кейін Парницкий Польшаға көшіп, Львов қаласында тұрып, Львов университетіне студент болып түсті. Онда ол поляк әдебиетін профессор Юлиус Клейнерден, Юлиус Словацкийдің шығармалары бойынша ең танымал мамандардың бірінен оқыды. Парницкий университеттегі мансабын студенттік және репетиторлық қызметтермен тез бастады, ақырында қытай тілі мен орыс әдебиетінен дәріс берді. Оның алғашқы романы "Три минуты по третье" 1931 жылы жарық көрді. Алайда, оның Польшада танымал болған төртінші еңбегі ("Æcjusz, ostatni Rzymianin" – "Æтиус, Римдіктердің соңғысы") болды. 1936 жылы осы романы үшін алған стипендиясының арқасында Парницкий бірнеше жыл Болгарияда, Түркияда және Грецияда болды, онда ол өзін осы мемлекеттердің Византия мұрасын зерттеуге арнады. Ол Польшаға Екінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын оралды. Польша қорғаныс соғысынан кейін, Львовты Кеңес Одағы басып алған кезде Парницкийді НКВД тұтқындады және кеңеске қарсы сөз байласуға қатысқан деген айыппен 8 жылға Гулагқа сотталды. 1941 жылғы Сикорский-Майский келісімінен кейін босатылып, В. Андерстің Польша армиясына қосылды және Куйбышевтегі Польша елшілігіне мәдени атташе ретінде жіберілді. Польша армиясы Совет Одағынан эвакуацияланғаннан кейін ол Тегеранда біраз уақыт болды, содан кейін Иерусалимге қоныс аударды. 1944 жылы Мексика қаласына көшіп барып, Куйбышевте бұрынғы лауазымын қайта иеленді. Алайда, келесі жылы Мексика Польшаның эмигранттық үкіметін танудан бас тартты, ал Парницкий жұмыссыз қалды. Ол Мексикада қалып, поляк эмигранттары үшін кішкентай жинақтарда кейбір шығармаларын басып шығарып, жергілікті Polonia-дан шағын зейнетақы алды. 1967 жылы Польшаға оралып, Варшавада қоныстанды. Ол 1988 жылдың 5 желтоқсанында, өзінің төрт томдық романының өмірлік еңбегін аяқтамас бұрын қайтыс болды. Ол 2003 жылы "Ostatnia powieść" – "Соңғы роман" деген атпен жарық көрді.

Teodor Parnicki was born March 5, 1908, to a Polish father and a Polish Jewish mother, in Berlin, where his father, Bronisław Parnicki, had been studying at the Technical University of Berlin. Upon receiving a doctorate, the family moved to Moscow, where Parnicki's father worked for various Russian companies. After the outbreak of World War I, the Parnicki family officially citizens of Germany had to abandon Moscow and move to Ufa, where Parnicki's mother died soon afterwards. Bronisław Parnicki then married a Russian woman who sent young Teodor to a cadet corps school in Omsk and then Vladivostok. Tired of the military drill, at the age of 12 Parnicki escaped from the cadet school and reached Harbin in Manchuria, where he was taken care of by the local Polonia community. He was sent to a local Polish school, where he had to learn his mother tongue almost from the beginning, having been brought up in German and Russian towns. His father joined him in Manchuria, but died soon afterwards. Upon graduating from the school and passing his matura, Parnicki moved to Poland and settled in Lwów, where he joined the Lwów University. There he studied Polish literature under the tutelage of Prof. Juliusz Kleiner, one of the most renowned specialists in the works of Juliusz Słowacki. Parnicki quickly started his university career as both a student and a tutor and eventually lectured on Chinese language and Russian literature. His first novel, Trzy minuty po trzeciej, was published in 1931. However, it was his fourth work (Æcjusz, ostatni Rzymianin Ætius, the last of the Romans) that made him popular in Poland. Thanks to a scholarship he received for that novel in 1936, Parnicki spent several years in Bulgaria, Turkey and Greece, where he devoted himself to studies on the Byzantine heritage of those states. He returned to Poland shortly before the outbreak of World War II. After the Polish Defensive War, during the Soviet occupation of Lwów, Parnicki was arrested by the NKVD and sentenced to 8 years in a gulag for alleged anti Soviet conspiracy. Set free after the Sikorski Mayski Agreement of 1941, he joined the Polish Army of Władysław Anders and was delegated to the Polish embassy in Kuybyshev as its cultural attache. After the evacuation of the Polish Army from Soviet Russia he spent some time in Tehran and then settled in Jerusalem. In 1944 he moved to Mexico City, where he assumed the same post he had earlier in Kuybyshev. However, the following year Mexico withdrew its recognition of the Polish Government in Exile and Parnicki was left without a job. He remained in Mexico and made his living publishing some of his works in small issues for the Polish exiles and received a small pension from the local Polonia. In 1967 he returned to Poland and settled in Warsaw. He died December 5, 1988, shortly before finishing his opus magnum, a four volume novel. It was published in 2003 under the title of Ostatnia powieść the last novel.