Тірі қаланың қақпалары

Кіріспе

1980 жылы Лучио Фулчи түсірген табиғаттан тыс қорқынышты фильм.

"Тірі өлілер қаласы" (сонымен қатар "Тозақтың қақпалары") – 1980 жылғы итальяндық табиғаттан тыс қорқынышты фильм, Лучио Фулчидің бірлескен сценарийі және режиссерлік жұмысы. Басты рөлдерде Кристофер Джордж, Катриона Макколл, Карло де Мехо, Антонелла Интерленги, Джованни Ломбардо Радис және Джанет Агрен ойнайды. Фильмде дін қызметкерінің өзіне-өзі қол жұмсауы тозаққа қақпа ашып, өлгендерді босатады. Психик және тілші "Барлық қасиеттілер күніне" дейін оны жабу үшін бірігіп жұмыс істейді. "Тірі өлілер қаласы" Фулчидің бұрынғы "Зомби 2" фильмінің қаржылық сәттілігінен кейін жасалды, бұл оны сценарист Дардано Саккеттимен бірге Х.П. Лавкрафттың туындыларынан шабыттанған жаңа қорқынышты фильмді жазуға итермеледі. Фильм "Контрабанда" түсірілімі кезінде жасыл жарық алды, содан кейін Фулчи "Тірі өлілер қаласы" бойынша жұмыс бастады. Басты түсірілімдер көбінесе АҚШ-та, ал интерьерлер Римде түсірілді. Фильм Италияда 1980 жылдың тамызында көрсетіліп, 985 миллион фунт жинады. Содан кейін ол Еуропа бойынша, соның ішінде Фулчи көрермендер жүлдесін жеңіп алған Париж халықаралық фантастикалық және ғылыми-фантастикалық фильмдер фестивалінде және 1983 жылдың сәуірінде АҚШ-та көрсетілді. Шығарылғаннан кейін фильм актерлік шеберлігі, сюжеті және графикалық зорлық-зомбылығы үшін сынға ұшырады, бірақ Фулчидің көптеген фильмдері сияқты, ол да культтіқ мәртебеге ие болды. Бұл Фулчидің "Тозақтың қақпалары" трилогиясының бірінші фильмі.

Сюжет

Нью-Йорк қаласында, медиум Терезаның пәтерінде өткен сеанс барысында Мэри Вудхаус Дунич деген ауылдың зиратында өз-өзіне дарға асылып жатқан дін қызметкері – әке Томас туралы көріпкелдік көреді. Көріністер оны басып кеткенде Мэри шеңберді бұзып, еденге құлайды. Топ Мэринің қайтыс болғанын болжайды және полицияны шақырады, олар қылмыс болуын күдіктенеді. Тереза полиция бастығын жақын арада қауіп-қатер туындап келе жатқаны туралы ескертеді. Журналист Питер Белл Мэридің өлімін тергеп, оның қабіріне барады, оны жерлеуге асығысқанда. Бірақ ол әлі тірі болып шығады, және Питер оны дауысын естігеннен кейін құтқарады. Питер мен Мэри Терезаға барады, ол Енохтың ежелгі кітабында айтылғандай, Марияның көріпкелдіктерінде көрген оқиғалар біздің әлемге тірі өлгендердің оянуын болжайды дейді. Әке Томас қаза тапқаннан кейін тозақ есігі ашылады, ал шабуыл алдағы Барлық Әулиелер күнінде басталады. Дунвичте, саяхатшы Боб тастап кетілген үйге кіреді, бірақ өлік көргеннен кейін қашып кетеді. Қаланың екінші жағында психиатр Джерри неврозбен ауырған Сандрамен кеңеседі. Кейіннен оның 19 жасар қарындасы және жеке көмекшісі Эмили Роббинс оған көмектесуге тырысқан Бобпен кездесетінін айтады. Сол күні кешке Эмили Бопты қираған гаражда ерекше мінез-құлық танытып жүргенін көреді. Сонда әке Томас пайда болады, Боб қашып кетеді, ал Эмилиді құрттармен жабылған қолымен өлтіреді. Келесі күні таңертең Эмилидің денесі табылады. Эмилидің әкесі шерифке және Джерриге Бобтың бұрынғы қылмыстары туралы күдігін білдіреді. Осы уақытта Питер мен Мэри Нью-Йоркты тастап, Дунвичті іздеуге шығады. Сол күні кешке Боб тастап кетілген үйге оралады және әке Томас туралы көріпкелдік көреді. Эмилидің жерлеуінен кейін оның кіші інісі Джон Джон өз бөлмесінің терезесінен оның көрінісін көреді. Сандраның үйінде ас үй еденінде қарт әйелдің, Холден ханымның денесі табылады. Сандра Джерриден көмек сұрайды, бірақ Джерри келгеннен кейін денесі жоғалып кетеді. Екеуі үйді іздестіреді, бірақ терезе сынғаннан кейін, шыныдан адам қан тамғандай, көптеген оқиғалар алаңдатады. Осы арада Боб жергілікті тұрғын Росс мырзаның гаражына тығылады. Росс қызы Энн Бобты тауып, оған марихуана ұсынады. Росс Бобқа шабуыл жасайды, ол қызына зиян келтіруге тырысып жатыр деп қорқады. Росс Бобтың басын бұрғылау станогына қадап өлтіреді. Келесі күні таңертең Питер мен Мэри Мэри көріпкелдік көріпкелдігіндегі зиратқа жетеді. Олар әке Томас қабірін іздеп, Джерри мен Сандрамен кездеседі. Олар Джерридің кеңсесіне барып, әке Томас қазасына қатысты мәселені талқылайды, сол кезде төртеуінің үстінен құрттар төгіледі. Джерри Джоннан қоңырау алады, Эмили оралғандығын және оның ата-анасын өлтіргенін хабарлайды. Олар Роббинстер үйіне асығысқанда шерифті іздейді. Сандра Джон Джонды қауіпсіз жерге апаруға тырысқанда Эмили оның бас терісін жыртып алады. Джон Джон қала көшелерімен қашып, Джерри оны құтқарады, ол баланы полицияға тапсырады. Барда отырған Росс мырзаға Боб бастаған қаланың қайта тірілген өлі адамдары шабуыл жасайды. Росс пен тағы екі адам қаза табады, радио арқылы төтенше жағдай жарияланады. Мэри, Питер және Джерри қайтадан зиратқа келеді, сағат түнгі он екіні соғып, Барлық Әулиелер күні басталады. Олар әке Томас отбасылық қабіріне түсіп, қаңқа қалдықтары мен торы бар шіріген заттарды табады. Зомби болып көрінген Сандра Питерді өлтіреді, содан кейін Джерри оны металл тікпен қадап тастайды. Мэри мен Джерри тірі өлгендер армиясына басшылық ететін әке Томасты кездестіретінше жолдарына жалғастырады. Мэриді өлтірер алдында Джерри ағаштан жасалған айқышқа тұрып, әке Томас ішін қашады. Діни қызметкер мен басқа да тірілтілген денелер отқа айналып, жоғалып кетеді. Мэри мен Джерри таңертең Джон Джон мен полицияны көру үшін зираттан шығады. Мэри Джон Джонның тірі екенін көріп қуанышқа бөленеді, бірақ қорқып, бәрі қараңғы түске енгенде айқайлайды.

In New York City, during a séance held in the apartment of medium Theresa, Mary Woodhouse experiences a vision of a priest, Father Thomas, hanging himself in a cemetery of a village called Dunwich. Mary breaks the circle and collapses to the floor when the images overwhelm her. The group presumes Mary is dead and calls the police, who suspect foul play. Theresa warns the police chief of an imminent evil. Journalist Peter Bell begins to investigate Mary's death and visits her grave as she is about to be buried. However, she is still alive, and Peter saves her after hearing her cries. Peter and Mary visit Theresa, who says that according to the ancient book of Enoch, the events Mary witnessed in her visions presage the eruption of the living dead into our world. Father Thomas' death has opened the gates of Hell, and the invasion will commence on the upcoming All Saints Day. In Dunwich, Bob, a young vagrant, visits an abandoned house but flees after seeing a carcass. Across town, Gerry, a psychiatrist, is in consultation with Sandra, a neurotic patient. Emily Robbins, his 19 year old girlfriend and personal assistant, later tell him that she will meet with Bob, whom she has been trying to help. That evening, Emily finds Bob at a derelict garage exhibiting unusual behavior. Father Thomas then appears as Bob runs away, smothering Emily to death with a maggot covered hand. The next morning, Emily's body is found. Emily's father tells the sheriff and Gerry of his suspicions about Bob due to the latter's history of crime. Meanwhile, Peter and Mary leave New York and embark upon their search for Dunwich. That evening, Bob returns to the deserted house and has a vision of Father Thomas. After Emily's funeral, her younger brother John John sees her ghostly image outside his bedroom window. At Sandra's house, the corpse of an elderly woman, Mrs. Holden, appears on her kitchen floor. Sandra calls Gerry for help, but the body disappears as soon as Gerry arrives. The two search the house but are disturbed by many occurrences, such as a window breaking, with the glass then dripping human blood. Meanwhile, Bob has taken refuge in the garage of a local man, Mr. Ross. Ross's teenage daughter Ann finds Bob and offers him marijuana. Ross bursts in and attacks Bob, fearful he is trying to seduce his daughter. Ross kills Bob by impaling his head through a drilling lathe. The following morning, Peter and Mary arrive at the graveyard that Mary saw in her vision. They begin searching for Father Thomas' tomb and meet Gerry and Sandra. They go back to Gerry's office to discuss Father Thomas' death when the four are showered with maggots. Gerry then receives a call from John John explaining Emily has returned and killed his parents. They rush over the Robbins' house and try to find the sheriff. While Sandra tries to get John John to safety, Emily rips her scalp off. John John runs through the town's streets and is saved by Gerry, who hands the boy over to the police. While drinking at a bar, Mr. Ross is attacked by the re animated dead people of the town, led by Bob. Ross and two other men are killed, as a state of emergency is declared over the radio. Mary, Peter, and Gerry arrive back at the graveyard as the clock strikes midnight and All Saints Day begins. They descend into Father Thomas' family tomb, discovering a cave of skeletal remains and cobwebbed putrescences. Appearing as a zombie, Sandra kills Peter before Gerry impales her with a metal spike. Mary and Gerry continue until they face Father Thomas, commanding an army of the undead. Before he can kill Mary, Gerry grabs a wooden cross and disembowels Father Thomas. The priest and the other revived corpses burst into flames and disappear. Mary and Gerry exit into the graveyard in the morning to see John John and the police. Mary is relieved to see John John alive but becomes frightened and screams as everything fades to black.

Өндіріс

Zombi 2 Италияда 1,5 миллиард лирадан астам табыс тапқаннан кейін режиссер Лучио Фулчи сценарист Дардано Сакчеттимен жаңа қорқыныш сценарийі бойынша жұмыс істей бастады. Оқиғаның элементтері Х.П. Лавкрафттың туындыларынан әсер алды, мысалы, фильмнің оқиғасы өтетін қаланың атын Лавкрафттың «Дунвич қорқынышы» романынан кейін Дунвич деп қою. Сакчетти Фулчидің фильм сценарийін жазуға кіріспес бұрын Лавкрафтты қайта оқығанын, оның Лавкрафт атмосферасын қайта жасаймын деген ниетте болғанын айтты. Сакчеттидің бастапқы жазбаларында оқиға Дунвичте емес, Салемде өтеді. Сценарийде фильмде пайдаланбаған кейіпкерлер де бар, мысалы, мысықтар жеп қойған, кейін зомби ретінде қайта пайда болатын үйсіз Майк. Сакчетти сценарийді аяқтағаннан кейін, басқа жобаларға байланысты ол біраз уақытқа тоқтатылғанын еске алды. Фулчи «Zombi 2» продюсері Фабрицио Де Анжелиспен қайта жұмыс істегісі келмеді және «Medusa Distribuzione» компаниясының Ренато Джабонисінен, сондай-ақ «Dania and National Cinematografica» компанияларының Лучано Мартиносы мен Мино Лойынан қолдау сұрады. Жоба «Контрабанда» түсірілімі кезінде жасыл жарық алды, Фулчи өзінің көмекші режиссері Роберто Джандалиямен бірге басты түсірілімдерді аяқтау үшін кетіп қалды. Актерлер құрамына алғашқы кандидаттар: «Zombi 2» жұлдызы Тиза Фароу – Мэри Вудхаус рөлінде, Фиамма Маглионе – Сандра рөлінде, Алдо Барберито – Томас әке рөлінде және Роберт Керман – Росс мырза рөлінде болды; олардың орнына тиісінше Катриона Макколл, Джанет Агрен, Фабрицио Джовин және Венантино Венантини тартылды. Агрен мен Кристофер Джордж фильмнің коммерциялық табысын арттыру үшін арнайы шақырылды; Фулчидің соңғысымен қарым-қатынасы шиеленіскен, нәтижесінде Джоржды «сигаралы итті» деп атады. Макколл жақында мангадан алынған «Леди Оскар» фильміндегі басты рөлде кинода дебют жасады және Фулчидің кейінгі фильмдері «The Beyond» және «The House by the Cemetery» фильмдерінде де басты рөлде ойнады. Фильмге ұсыныс түскенде, ол сценарийдің «жаман жазылғанын» ойлап, қатысудан бас тартуға жақын болды. «Маған бұл сюжеті жоқ арнайы эффекттердің тізімі сияқты көрінді», – деді ол 2011 жылғы сұхбатында. Ол кеңес алу үшін қонақүй бөлмесінен агентіне қоңырау шалды; агент оған рөлді қабылдауды айтты, себебі «бұл фильмді ешкім көрмейді» – бұл болжам кейіннен Макколлдың қате екенін көрсетті. Кинотарихшы және сыншы Роберто Курти, Қоғамдық кинематографиялық тіркелімге сәйкес, түсірілім 24 наурызда басталды деп хабарланды, бірақ түсірілім 1980 жылдың сәуірінде басталған болуы мүмкін. Түсірілім кестесі Нью-Йорктегі және Джорджия штатының Саванна қаласындағы алты апталық түсірілімдерге, сондай-ақ арнайы эффекттер сахналарын түсіру үшін Римдегі De Paolis студиясындағы екі апталық жұмыстарға мүмкіндік берді. Саваннада түсіру туралы шешім фильмнің төмен бюджетімен байланысты болды, әсіресе актерлер мен түсірілім тобының көп бөлігін импорттау туралы одақтармен келіспеушіліктерді болдырмау үшін. Арнайы эффекттер сахналарына актерлерге екі жел машинасы мен 10 кг құрт арқылы құрттар шабуыл жасайтын көрініс кірді. Фулчини таңқалдыру үшін түсірілім тобының бір мүшесі құрттардың бір бөлігін алып, оны оның түтін тарту құбырына салды, ол туралы Фулчи темекісін бірнеше рет тартқаннан кейін ғана білді, бұл оны қатты ашуландырды. Кейіннен Фулчи бұл оқиға оның болашақ ауруына себеп болды деп болжады, өйткені ол 1985 жылы жүрек операциясынан өтті, қарынша аневризмасынан зардап шекті, вирустық гепатитке шалдықты және бауыр циррозы дамыды. Фильмдегі көптеген қанды және графикалық көріністер бастапқы сценарийлерде немесе оқиғада болған жоқ, мысалы кейіпкердің өз ішегін құсуы сияқты. Бұл көрініс Даниела Дорианың жас бұзаудың ішегін құсуы және одан әрі құсу үшін оның басын көшірмемен ауыстыру арқылы орындалды. Питер Мэридің табытын балтамен жарып ашқан көрініс Нью-Йоркте түсірілді, бірақ табыттың іші Римде түсірілді. Макколл балта табытқа тиген сайын әрдайым көзін жұмып қоятынын еске алады: «Бұл тек жүйке реакциясы болды. Ал Лусионың жағдайы нашарлап барады. Ол мені табуттан алып шығып: «Сендерге қалай оңай екенін көрсетемін!» – деп айқайлады. Ол табытқа кіріп, көзін жұмып-жұмбай, дәл солай түсірді. «Егер мен істей аламын, сен де істей аласың» деді ол». АҚШ-та фильм 1983 жылдың 8 сәуірінде шықты және бастапқыда «Өлілердің қараңғысы» деп танылды, бірақ фильмнің атауы Джордж А. Ромероның «Өлілердің таңғы жарығы» фильміне ұқсас болғандықтан United Film Distribution Company компаниясынан тоқтату туралы бұйрық алды. Нәтижесінде дистрибьютор Motion Picture Marketing фильмді қайтарып алып, жаңа атаумен – «Тозақ қақпалары» деп қайта шығарды.

After Zombi 2 grossed over 1.5 billion lire in Italy, director Lucio Fulci began working on a new horror script with screenwriter Dardano Sacchetti. Elements of the story are influenced by the work of H. P. Lovecraft, such as naming the town the film is set in Dunwich, after Lovecraft's The Dunwich Horror. Sacchetti noted that Fulci had just reread Lovecraft before working on the film's script, stating he wanted to re create a Lovecraftian atmosphere. In Sacchetti's original writings, the story is not set in Dunwich, but Salem. This script also includes characters not used in the film, such as Mike, a homeless man who is devoured by cats and reappears later in the film as a zombie. Sacchetti recalled that, after completing the script, it was shelved for some time, due to their commitments to other projects. Fulci did not want to work with Zombi 2 producer Fabrizio De Angelis again and convinced Renato Jaboni of Medusa Distribuzione and Luciano Martino and Mino Loy of Dania and National Cinematografica to contribute. The project was greenlit during the production of Contraband, which Fulci left with his assistant director, Roberto Giandalia, to finish principal photography. Early choices for the cast included Zombi 2 star Tisa Farrow as Mary Woodhouse, Fiamma Maglione as Sandra, Aldo Barberito as Father Thomas and Robert Kerman as Mr. Ross; they were replaced by Catriona MacColl, Janet Agren, Fabrizio Jovine and Venantino Venantini, respectively. Agren and Christopher George were specifically hired to increase the film's commercial prospects; Fulci's on set relationship with the latter was turbulent, leading him to nickname George "the dog with the cigar". MacColl had recently made her film debut in the title role of the manga adaptation Lady Oscar, and would be cast as the lead in Fulci's later films The Beyond and The House by the Cemetery. When she was approached for the film, she felt that the script was "badly written" and almost declined taking part. "It seemed to me like a series of special effects without a story", she said in an interview in 2011. She called her agent from her hotel room to seek his advice; he told her to take the role, because "nobody was going to see the film anyway"—a prediction that MacColl later noted would prove to be incorrect. Film historian and critic Roberto Curti stated that, according to the Public Cinematographic Register, filming was published as beginning on March 24, but it was more likely that filming had not begun until April 1980. The shooting schedule allowed for shooting on location in New York City and six weeks in Savannah, Georgia, as well as two weeks in Rome at De Paolis Studios for the special effects scenes. The decision to shoot in Savannah was dictated by the film's low budget, particularly to avoid conflict with unions regarding the importation of most of the film's cast and crew. The special effects scenes included a scene where the cast is attacked by maggots via two wind machines and 10 kg of maggots. To surprise Fulci, one crew member took some of the maggots and placed them in his pipe tobacco, which Fulci only learned about after a few puffs of what he was smoking, angering him immensely. Fulci would later theorize that this incident led to his future illness, as he underwent heart surgery in 1985, suffered a ventricular aneurysm, contracted viral hepatitis and developed Cirrhosis of the liver. Many of the film's gory and graphic scenes were not included in the original scripts or story, such as the scene where a character vomits their own intestines. This scene was performed by having Daniela Doria spit up baby veal intestines and then having her head replaced with a replica for further vomiting. The scene where Peter smashes open Mary's coffin with a pickaxe was shot in New York, but the interior of the coffin was shot in Rome. MacColl recalled that she would blink every time the pickaxe hit the coffin: "It was just a nervous reaction. And Lucio was getting crosser and crosser. He pulled me out of the coffin and shouted: 'I'll show you how easy it is!' So he climbed into the coffin and did the same shot without blinking. 'If I can do it, you can do it', he said." In the United States, the film was released on 8 April 1983 and was originally promoted as Twilight of the Dead, which resulted in a cease and desist order from United Film Distribution Company, due to the title's similarity to their own film, George A. Romero's Dawn of the Dead. This resulted in the distributor, Motion Picture Marketing, withdrawing the film and re releasing it with a new title, The Gates of Hell.

Үй бейнесі

Батыс Германияда фильм зорлық-зомбылық фильмдерін үй жағдайында таратқа қарсы баспасөз науқанының бір бөлігі болды. Бұл 1984 жылғы маусымда ZDF арнасында "Мама, папа, зомби – үйге арналған қорқыныш" деген тақырыпта жасөспірімдерге зорлық-зомбылық көрсететін фильмдер туралы хабарламаның бөлігі болды. Осы көрсетілімге дейін "Манияк" және "The Beyond" сияқты қорқынышты фильмдер Германияда цензураланбастан шығарылды. Бірақ, осы хабарламадан кейін "Жанды өлілер қаласы" Батыс Германияда тыйым салынды, ал 1983 жылы шыққан VHS кассеталары ("Ein Zombie hing am Glockenseil" деген атаумен) 1986 жылы Мюнхен аудандық сотының отырысынан кейін тәркіленді. Батыс Германияда фильмнің мазмұны қысқартылған түрде қайта-қайта шығарылуы 2001 жылға дейін Германияда фильмнің толық емес нұсқаларына әкелді. Фильм 2000 жылы АҚШ-та Anchor Bay компаниясы арқылы DVD-де, ал 2010 жылы Blue Underground компаниясы арқылы DVD және Blu-ray форматтарында шығарылды. 2018 жылы Arrow Video Ұлыбританияда "City" және "Gates" нұсқаларының шектеулі 4K ремастерін шығарды. 2020 жылы "Gates" нұсқасы АҚШ-та онлайн эксклюзив ретінде Blu-ray форматта жарық көрді.

Қазіргі заманғы

Италияның "Стампа" газетіндегі бір рецензент фильмді "оңай әсерленетін көрермендерге ұсынбасқа тиіс" деп атап, фильмнің Фулчидің "шығармашылық жетілуіне" жеткендігінің белгісі екенін, оқиғасы біртіндеп дамып, "қорқынышты, әсерлі атмосфера" құратынын, ал фильм "көрерменді қызықтыратын әсерлі қойылым" екенін айтты. Джованна Грасси "Corriere della Sera" газетінде фильмді қанға құнығыш, атмосферасы жоқ, "ұйғақсыз және тым созылған" деп тапты. Рецензияда фильм "соңғы туынды, одан кейін осы тақырыпқа оралудың қажеті жоқ" деген қорытынды жасалды және ол "Лусио Фулчиді фантастиканың белгілі бір саласындағы ең шеберлердің қатарына қосады" делінді. Джонс Фулчидің жағымсыз қабылдануын сынап, Фулчиді ешкімнің шебер емес деп айтуы оны ашуландыратынын, оның соңғы фильмдерінде көптеген құндылықтар бар екенін атап өтті. "Осы кезде оның талантын жай ғана кездейсоқ деп атауға болмайды". Көптеген сыншылар фильмді оның зорлық-зомбылық көріністеріне байланысты сынға алды, мысалы, Бостон Глобусынан Джей Карр ("тек өлімге ғашық некрофил жақсы көретін фильм"), The Daily Times-тан Дик Флеминг ("тек шок үшін түсірілген көріністер") және Рингел оны "адамды ұялтатын, ештеңе бермейтін, жануар ішектерінің көптеген кадрларынан тұратын фильм" деп мәлімдеді. AllMovie-ден Роберт Фиршинг фильм "Фулчидің басқа да қорқынышты фильмдеріндегі кемшіліктерден зардап шегетінін" айтса да, ол "Фулчидің қорқынышты атмосфераны құру және сақтау қабілетінен пайда тапқанын" жазды, бірақ фильмді "Лусио Фулчи "Арғы жақ" фильмінде жетілдіретін графикалық шоктар мен сюрреалистік атмосфераның үйлесіміне жасалған дайындық" деп атады.