Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иван Крноевич 1465 жылдан 1490 жылға дейін Зетаның билеушісі және серб көшбасшысы болды. Венеция Республикасымен одақ құрғаннан кейін, ол серб халқының кеңейіп келе жатқан Осман империясына қарсы тұруын басқарды және бір рет (1442 және 1444 жылдар аралығында) қолға түсті. Ол Герцогтың кепілінде болған кезде (тұтқынға алынбаған, бірақ әкесінің адалдығын қамтамасыз ету үшін Герцогтың қызметінде болғандықтан) оның әкесі Косачадан толық тәуелсіздікке ие бола алмады және Венеция Республикасымен толық одақтастық құра алмады. Венеция Стефан Крноевичті Сербия деспоттығына қарсы соғыстағы маңызды әлеуетті одақтас деп санады, сондықтан оны жақындастыруға тырысты, Иванды Косачадан босату үшін оның өтінішін қабылдап, Косачаға қысым көрсетуге көмектесті. Стефан Иванды Косачаның тұтқынынан босату үшін барлық шараны қолдануға дайын болды, сондықтан ол Венецияның Грбальдегі көтерілісті басуға рұқсат беру туралы талабын орындады. Венециялықтар Грбальдегі көтерілісті қатыгездікпен басып тастағаннан кейін, Косачаны Иванды оларға беруге мәжбүр етті және оны әкесіне тапсыру алдында оған жаңа киім сатып алу үшін 120 дукат жұмсады.
Ivan Crnojević was the lord of Zeta and Serbian leader from 1465 to 1490. Having formed an alliance with the Republic of Venice, he led the Serb resistance against the expanding Ottoman Empire and on one occasion (between 1442 and 1444) he was captured. While he was Herzog's hostage (not imprisoned, but in Herzog's service, to guarantee his father's loyalty) his father was unable to be completely independent from Kosača or to fully ally with Venetian Republic. Venice saw Stefan Crnojević as an important potential ally in their war against Serbian Despotate, so they tried to bring him closer by accepting his request to maintain a pressure on Kosača to release Ivan. Stefan was ready to do anything to have Ivan released from Kosača's captivity, so he complied with Venetian condition to allow them to suppress the rebellion in Grbalj. After Venetians brutally suppressed the rebellion in Grbalj they forced Kosača to reluctantly release Ivan to them and spent 120 ducats to buy him new clothes before handling him to his father.
Зетаның иелері
Иванның билігінің басында Венеция Республикасымен қарым-қатынасы өте нашар болды, себебі ол оларды өз қалаларын басып алғандар деп есептеді. Қарсылық ретінде венециялықтар 1465 жылы оның басына сыйлық тағайындады. Бірақ Стефан Вукич пен Скандербегтің әрекеттерінің арқасында 1466 жылы ол Венеция Республикасынан жалдама ақы алып, Скадар көлінің жанындағы Жабляк қаласын астана еткен герцог болды. Оның жалақысы өте әділ болды, жылына 1200 дукат. 1469 жылы Иван Стефан Вукичтің қызы Мараға қайта үйленді. Иван Черноевич венециялықтар үшін Осман империясына қарсы соғыста күресті. Сондықтан 1473 жылы Жоғарғы Зетаның капитаны және герцог венециялық аристократия қатарына қабылданды. 1474 жылы ол міндеттемелерін орындап, Скадарды османдық шабуылдан қорғады. Иван Черноевич Скадарды қорғауда маңызды рөл атқарды, өйткені ол Котормен байланысты қамтамасыз етті және қаланы Жабляк немесе Скадар көлі арқылы жабдықтады, сонымен қатар күшті османдық күштермен бірдей күресті. Ол Котордан Жаблякқа адамдар мен ағаштарды тасыды, онда ол османдықтарды Скадар көлінде таңқалдырған фусталар салды. 1474 жылғы жаз бойы Иван Черноевич әскери іс-қимылдарға қатысты. Ол үш фуста және 15 кішкентай кемемен Скадар көлін бақылады, бұл өте маңызды болды, өйткені венециялық флот (34 үлкен кемеден және шамамен 100 кішкентай кемеден тұрады) Санкт-Срдтен артық жүзе алмады. Венециялық Сенат Иванға қоршау кезінде көрсеткен көмегі үшін көптеген сыйлықтар мен бір соғыс туын сыйлады. Осы жетістіктен кейін Иван өзінің құдайы Владислав Герцегович үшін Герцеговинаны Османдық оккупациядан босатуды жоспарлады. Зета мен Герцеговинаның болашақ шекарасы туралы талқылаулар кезінде қайшылықтар туындады, бұл Сұлтан Мехмед II-ге Зетаны басып алуға мүмкіндік берді, ал герцог Стефанның көмегімен түріктер 1478 жылы Иванның Жабляк тағын басып алды. 1477 жылы османдықтар Жаблякпен бірге Зетаның көп бөлігін басып алды және 1477 жылдың соңында немесе 1478 жылдың басында Иван Черноевичтің негізгі армиясын жеңді. Иван Ободқа (оның өзі 1475 жылы бекіністі) көшті, ол көп ұзамай Риека Черноевич деп аталды және оның жаңа мемлекетінің астанасына айналды. Содан кейін османдық әскерлер өз күштерін венециялықтар бақылап отырған Скадар қаласында шоғырландырды. Олар оны 1478 жылдың мамыр айында қоршап алды. Иванның әскерлері рагузалықтардың қолдауымен көлден өтіп, түнде османдық шатырларына шабуыл жасады. Венеция Осман империясымен он алты жылдық соғысты бейбітшілік шартымен аяқтады. Осылайша Венеция өзінің одақтасы Иван Черноевичті құрбан етті, ол бейбітшілік шартына енгізілмеді және Зетасын тастап, Италияда пана табуға мәжбүр болды.
In the beginning of his reign Ivan was at very bad relations with the Republic of Venice, whom he saw as occupiers of his cities. In return, the Venetians put a price on his head in 1465. But thanks to moves of the Stefan Vukčić and Skanderbeg, in 1466 he became a duke under payment from the Venetian Republic with the capital in Žabljak at Lake Skadar. His payment was quite fair, 1,200 ducats annually. In 1469 Ivan remarried, to Mara, the daughter of Stefan Vukčić. Ivan Crnojević fought for the Venetians in their wars against the Ottoman Empire. The Venetian Captain of Upper Zeta and Duke was accepted thus in 1473 into the ranks of Venetian nobility. In 1474 he further honored his obligations and defended Skadar from an Ottoman attack. Ivan Crnojević had important role in the defense of the Skadar because he provided the connection with Kotor and supplied the city through Žabljak or Skadar Lake, fighting simultaneously against strong Ottoman forces. He transported men and woods from Kotor over the hills into Žabljak where he built fustas which surprised Ottomans at Skadar lake. During whole summer of 1474 Ivan Crnojević participated in military actions. He controlled the Skadar lake with three fustas and 15 smaller ships, which was very important because Venetian fleet (composed of 34 larger ships and about 100 smaller) was unable to sail further than St. Srđ. The Venetian Senate awarded Ivan with many presents and one war flag as sign of appreciation for his help during the siege. After this success, Ivan planned to liberate Herzegovina from Ottoman occupation for his brother in law Duke Vladislav Hercegović. Conflicts came out over discussions regarding the future border between the realms of Zeta and Herzegovina, which allowed Sultan Mehmed II to take initiative and invade Zeta, and with Duke Stephen's help the Turks seized Ivan's throne of Žabljak in 1478. In 1477 Ottomans captured most of the territory of Zeta together with Žabljak and defeated main army of Ivan Crnojević late in 1477 or early 1478. Ivan moved to Obod (fortified by him in 1475) which was soon renamed to Rijeka Crnojevića and became a new capitol of his state. Ottomans then concentrated their forces at Venetian held Skadar. They besieged it in May 1478. Ivan's forces, with Ragusan support, sailed over the lake and attacked Ottoman tents at night. Venice ended sixteen year war with Ottomans by signing the peace treaty with Ottomans. That way Venice sacrificed its ally Ivan Crnojević who was not included into the peace treaty and had to leave his Zeta and find a haven in Italy.
Зетаға қайта оралу
1481 жылы мамыр айында Мехмед II сұлтан қайтыс болғаннан кейін Иван Черноевич 1481 жылы маусым айында Дубровникке жақын жерге түсті. Мехмедтің ұлдары Баязид II мен Цем арасындағы азамат соғысынан пайдаланып, оны азат етуші ретінде қуана қарсы алған халықтың және Скандербегтің ұлы Гьон Кастриоти II басқаратын күштердің қолдауымен Зета мен Жабляк үстінен бақылауды қайта орнатты. Ол сондай-ақ Зета митрополиясының орынды Ескі Цетинье монастырына көшірді, ол 1490 жылы қайтыс болғаннан кейін сол жерге жерленді.
After Sultan Mehmed II's death in May 1481, Ivan Crnojević disembarked near Dubrovnik in June 1481. Using the civil war that erupted between Mehmed's sons, Bayezid II and Cem, he restored control over Zeta and Žabljak with the help of the people that welcomed him gladly as a liberator and supported by forces under Skanderbeg's son Gjon Kastrioti II. He also moved the seat of the Metropolitanate of Zeta to the Old Cetinje Monastery, where he was buried upon his death in 1490.
Мұра
Иван болашақ Черногорияның құқықтық және мәдени тарихы үшін маңызды бірнеше заң актісін қабылдады. Оның орнын Балқандағы алғашқы кириллица баспаханаларының бірін құрған ұлы Джурадж Крноевич басты. Оның кіші ұлы Станко ислам дініне кіріп, Скендер есімін алды, сол себепті ол Скендербег Крноевич деп те аталады, және 1514 жылы Монтенегро санжағы құрылғанда Османдық санжақбегі болды. Иванның соңғы астанасы – ол құрған Сетинье қаласы, 17 ғасырдың соңында Черногорияның князь-епископтығының астанасы атанды. Қазіргі Цетинье монастыры 1701 және 1704 жылдар аралығында бұрынғы Иван сарайының орнында салынды. Иван салған Мәсіх Анасы монастырының орнында князь Николай 19 ғасырда жаңа шіркеу салдырды, ол Сот шіркеуі деп аталды. 20 ғасырда шіркеу бірнеше мәрте толыққанды жөндеуден өтті. Олардың бірі кезінде Иванның қабірі табылып, сүйектері банк сейфіне ауыстырылды. 2010 жылы Черногория үкіметі Иван Крноевичтің сүйегін Сот шіркеуіне, жұртшылыққа жабық қылып өткізілген салтанатты жорамен жерледі.
Ivan brought a range of legislative acts that were later of great importance for the legal and cultural history of a future Montenegro. He was succeeded by his son Đurađ Crnojević, who established one of the first Cyrillic printing houses in the Balkans. His youngest son Stanko converted to Islam and received the name Skender, hence he is also known as Skenderbeg Crnojević, and became the Ottoman sanjakbey of the Sanjak of Montenegro when it was established in 1514. Ivan's last capital Cetinje, a town founded by him, became the capital of Prince Bishopric of Montenegro at the end of the 17th century. The modern day Cetinje Monastery was built between 1701 and 1704 on the site of the former Ivan's court. On the site of the monastery of the Mother of Christ built by Ivan, prince Nicholas built a new church in the 19th century, so called Court Church. In the 20th century the church went through several major reconstructions. During one of them Ivan's grave was found and his bones were moved to the bank safe. In 2010 Montenegrin government buried the bones of Ivan Crnojević in the Court Church, in a ceremony which was closed for the public.