Римдегі Әулие Стефан базиликасы – Италиядағы ежелгі шіркеу, Венгрияның ұлттық шіркеуі. Әулие Стефан мен Венгрияның бірінші короліне арналған. Тарихы, маңызы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Келиан төбесіндегі Әулие Степан базиликасы (Basilica S. Stephani in Caelio Monte) – Италияның Рим қаласындағы ежелгі базилика және титулярлық шіркеу. Көбінесе Санто Стефано Ротондо деп аталатын бұл шіркеу – Римдегі Венгрияның "ұлттық шіркеуі", ол алғашқы христиан шейіті Әулие Степанға және қасиетті Венгрияның бірінші королі Стефан I-ге арналған. Бұл кіші базилика сонымен қатар Папалық Германия және Венгрия коллегиясының (Pontifical Collegium Germanicum et Hungaricum) шіркеуі болып табылады. 1985 жылдан бері С. Стефан титулын иеленген кардинал-қасиетті Фридрих Веттер.
The Basilica of St. Stephen in the Round on the Caelian Hill (, Basilica S. Stephani in Caelio Monte) is an ancient basilica and titular church in Rome, Italy. Commonly named Santo Stefano Rotondo, the church is Hungary's "national church" in Rome, dedicated to both Saint Stephen, the first Christian martyr, and Stephen I, the canonized first king of Hungary The minor basilica is also the rectory church of the Pontifical Collegium Germanicum et Hungaricum. Since 1985, the cardinal priest who holds the title of S. Stephano has been Friedrich Wetter.
Тарих
Ең алғашқы шіркеу 468 және 483 жылдар аралығында Папа Симплиций тарапынан қасиеттіленді. Ол протомартин қасиетті Стефанға арналған, оның денесі бірнеше онжылдық бұрын Киелі жерде табылған және Римге әкелінген. Бұл шіркеу Римдегі алғашқы дөңгелек жоспарлы ғимарат болды. Оның архитектурасы Кейінгі Рим дәуірінде бірегей. Сент-Стефано, әлде кем бай Валериус отбасының қаржыландыруымен салынған, олардың жерлері Целий төбесінің үлкен бөлігін қамтыған. Олардың вилласы қазіргі Сан-Джованни-Адолората ауруханасы орналасқан жерге жақын болды. Отбасының мүшесі, қарт Мелания Иерусалимге жиі сапар шегіп, сол жерде қайтыс болған, сондықтан отбасының Киелі жермен байланысы болған. Шіркеуді бастапқыда Папа Лев I (440-461) тапсырыс берген, бұл факті көне монеталармен және дендрохронологиялық зерттеулермен расталды, ол шатырдың арқалықтарында қолданылған ағаштарды шамамен 455 жылға жатқызады, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін ғана қасиеттіленді. Бастапқы шіркеуде 22 иониялық бағанамен шеңберленген үш концентрлі амбулаторий болды, олар орталық дөңгелек кеңістікті 22 метр биіктігі және ені бар барабанмен қоршаған. Барабанда 22 терезе болған, бірақ олардың көпшілігі 15 ғасырдағы қалпына келтіру кезінде қабырғаланған. Орталық амбулаторийдің диаметрі 1 метр, ал сыртқы амбулаторийдің диаметрі 4 метрді құрады. Шіркеу 6 ғасырда Папа Иоанн I және Папа Феликс IV тарапынан мозаикалармен және түрлі-түсті мәрмәрмен безендірілді. 1139-1143 жылдары Папа Иннокентий II оны қалпына келтірді, сыртқы амбулаторийді және төрт қаптамалық капелланың үшеуін тастап кетті. Сондай-ақ ол күмбезді қолдау үшін үш көлденең арка қосты.
The earliest church was consecrated by Pope Simplicius between 468 and 483. It was dedicated to the protomartyr Saint Stephen, whose body had been discovered a few decades before in the Holy Land, and brought to Rome. The church was the first in Rome to have a circular plan. Its architecture is unique in the Late Roman world. Saint Stefano was probably financed by the wealthy Valerius family whose estates covered large parts of the Caelian Hill. Their villa stood nearby, on the site of the present day Hospital of San Giovanni Addolorata. Saint Melania the Elder, a member of the family, was a frequent pilgrim to Jerusalem and died there, so the family had connections to the Holy Land. The church was originally commissioned by Pope Leo I (440 461), with the date confirmed by ancient coins and by dendrochronology, which places the wood used in the beams of the roof to around 455 AD, but was not consecrated until after his death. The original church had three concentric ambulatories flanked by 22 Ionic columns, surrounding the central circular space surmounted by a tambour that is high and 22 m wide). There were 22 windows in the tambour but most of them were walled up in the 15th century restoration. The central ambulatory had a diameter of , and the outer one a diameter of Four side chapels extended from the middle ambulatory to the outer ambulatory, forming a Greek cross. The church was embellished by Pope John I and Pope Felix IV in the 6th century with mosaics and colored marble. It was restored in 1139–1143 by Pope Innocent II, who abandoned the outer ambulatory and three of the four side chapels. He also had three transverse arches added to support the dome,
1579 жылы венгр иезуиттері Паулин орденіне қосылды. 1579 жылы Иштва́н Аратор құрған Hungaricum коллегиясы 1580 жылы Germanicum коллегиясымен біріктіріліп, Collegium Germanicum et Hungaricum аталды, себебі түріктер басып алған Венгрия Корольдігінен Римге келе алатын венгр студенттерінің саны өте аз болды. 1819 жылы Римге келген Дж.М.У. Тернер сыртқы және ішкі көріністерінің эскиздерін жасады. 16 ғасырда Григорий XIII-нің тапсырысымен салынған. Әр картинада оқиғаны түсіндіретін және оны орындауға бұйрық берген императордың атын және Киелі кітаптан алынған цитатаны көрсететін жазу (титул) бар.
In 1579, the Hungarian Jesuits joined the Pauline Fathers. The Collegium Hungaricum, established by István Arator in 1579, was merged with the Collegium Germanicum in 1580, and became the Collegium Germanicum et Hungaricum, because very few Hungarian students were able to travel to Rome from the Turkish occupied, Kingdom of Hungary. On a visit to Rome in 1819 J. M. W. Turner made sketches of both the exterior and interior. commissioned by Gregory XIII in the 16th century. Each painting has a titulus or inscription explaining the scene and giving the name of the emperor who ordered the execution, as well as a quotation from the Bible.
Өнер туындылары
Алтарь флоренциялық суретші Бернардо Росселлиноның 15 ғасырда жасаған туындысы. Апсистегі суретте екі шейіт арасындағы Мәсіх бейнеленген. Мұнда 580 жылға жуық Рим папасы Грегорийдің ежелгі тағы сақталған. Св. Примо мен Фелициано капелінде 7 ғасырға дейін сақталған мозаикалар бар. Олардың бірінде шейіттер Примус пен Фелицианды crux gemmata (зергерлік әшекейлермен безенген крест) крестің екі жағында бейнеленген. 648 жылы бұл капелді Рим папасы Теодор I салған, шейіттердің қабірлерін мұнда әкеліп, оларды (әкесінің сүйегімен бірге) жерлеген.
The altar was made by the Florentine artist Bernardo Rossellino in the 15th century. The painting in the apse shows Christ between two martyrs. An ancient chair of Pope Gregory the Great from around 580 AD is preserved here. The Chapel of Ss. Primo e Feliciano has mosaics from the 7th century. One of them shows the martyrs Primus and Felician flanking a crux gemmata (jewelled cross). In 648 the chapel was built by Pope Theodore I who brought here the relics of the martyrs and buried them (together with the remains of his father).
Венгриялық шіркеу
Еуропаның басқа елдерінен өзгеше, венгрлер 1778 жылы Ватикандағы ескі Санто Стефано дельи Унгерези шіркеуінің бұзылып, Әулие Петр базиликасының сакрариясына орын беруінен кейін Римде ұлттық шіркеуден күйзелді. Ежелгі шіркеудің жоғалуын өтеу үшін Папа Пий VI Пьетро Кампорезидің жобасы бойынша Санто-Стефано-Ротондода венгрлік шапел салдырды. «Венгр шапелі» мажарлардың тұңғыш қасиетті королі, Мажарстанның Стефан I-іне арналған. Әулие Степан мерекесі 20 тамызда тойланады. Венгрлік қажылар шапелге жиі келеді. ХХ ғасырда неміс және итальяндық әріптестерімен бірге венгрлік сарапшылар шіркеутің қалпына келтіру және археологиялық зерттеу жұмыстарына қатысты. Санто-Стефаноның тарихы мен маңызы туралы Вилмос Фракнои, Фригис Ридл және Ласло Ц. Сзабо жазған. Соңғы археологиялық зерттеулер шапелде шіркеудің кейінгі антикалық еденін ашты. Еден түрлі-түсті мәрмәр тақталардан тұрады және 2006 жылы Зюзанна Вирдл басқарған халықаралық командамен қалпына келтірілді. Шапелдегі фрескалар 1776 жылы салынған, бірақ олардың астында жақында ескі суреттердің қабаттары табылды.
Unlike nationals of other European nations, Hungarians lacked a national church in Rome after the old Santo Stefano degli Ungheresi in the Vatican was pulled down to make way for the sacristy of St Peter's Basilica in 1778. As a compensation for the loss of the ancient church, Pope Pius VI built a Hungarian chapel in Santo Stefano Rotondo according to the plans of Pietro Camporesi. The 'Hungarian chapel' is dedicated to Stephen I of Hungary, Szent István, the canonized first king of the Magyars. The feast of St Stephen is celebrated on 20 August. Hungarian pilgrims frequently visit the chapel. Hungarian experts took part in the ongoing restoration and archeological exploration of the church during the 20th century together with German and Italian colleagues. Notable Hungarian visitors were Vilmos Fraknói, Frigyes Riedl, and László Cs. Szabó, who all wrote about the history and importance of Santo Stefano. Recent archeological explorations revealed the late antique floor of the church in the chapel. The floor is composed of coloured marble slabs and was restored in 2006 by an international team led by Zsuzsanna Wierdl. The frescoes of the chapel were painted in 1776 but older strata of paintings were recently discovered under them.
Жерлеу
1523 жылы Гюлафехервар каноны архидиакон Янош Лазай Санто-Стефано Ротондаға жерленді. Лазай Венгриядан Римге көшіп, паптың құлақтандырушысы болды. Оның жерлеу ескерткіші – Ренессанс дәуірінің жерлеу мүсіншілігінің қызықты мысалы. Онда: "Roma est patria omnium" (Рим – баршаның отаны) деп жазылған. Сондай-ақ, 1064 жылы Римде қайтыс болған Брайан Боруманың ұлы, Мюнстер патшасы және Ирландия патшасы Доншад мак Брайанның осы жерге жерленгені туралы жазылған тақташа бар.
Archdeacon János Lászai, canon of Gyulafehérvár, was buried in the Santo Stefano Rotondo in 1523. Lászai left Hungary and moved to Rome where he became a papal confessor. His burial monument is an interesting example of Renaissance funeral sculpture. The inscription says: "Roma est patria omnium" (Rome is everybody's fatherland). There is a tablet recording the burial here of the Irish king Donnchad mac Brian, son of Brian Bóruma and King of Munster, who died in Rome in 1064.
Митрай
Шіркеудің астында 2-ші ғасырдағы митрай орналасқан, ол көрші маңдағы римдік сарбаздардың казармаларының болуымен байланысты. Митра культі әсіресе сарбаздар арасында танымал болған. Санто Стефано Ротондоның астында Кастра Перегринорумның қалдықтары табылды, ол провинциялық әскерлерден елордаға арнайы қызметтер үшін бөлінген перегринилердің казармалары еді. Митрай Кастра Перегринорумға қарасты болған, бірақ Виа делла Навицелланың ар жағындағы жақын жерде орналасқан V Vigilum когортының сарбаздары да оған баруы мүмкін. Митрай қазір қазба жұмыстарынан өтуде. Римдік әскери казармалардың қалдықтары (Северан дәуірінен) және шіркеу астындағы митрай қазір жұртшылыққа жабық. 3-ші ғасырға жататын "Митра бұқаны өлтіруі" атты түрлі-түсті мәрмәр барельефі бүгінде Рим Ұлттық мұражайында сақталуда.
Under the church there is a 2nd century mithraeum, related to the presence of the barracks of Roman soldiers in the neighbourhood. The cult of Mithras was especially popular among soldiers. The remains of Castra Peregrinorum, the barracks of the peregrini, officials detached from provincial armies for special service to the capital, were found under Santo Stefano Rotondo. The mithraeum belonged to Castra Peregrinorum but it was probably also attended by the soldiers of Cohors V Vigilum, whose barracks stood nearby on the other side of Via della Navicella. The mithraeum is being excavated. The remains of the Roman military barracks (from the Severan Age) and the mithraeum under the church remain closed to the public. The coloured marble bas relief "Mithras slaying the bull" from the 3rd century is today in the Museo Nazionale Romano.