Кіріспе

Фенилпропаноидтар – өсімдіктердің шикимик қышқылы жолындағы фенилаланин және тирозин аминқышқылдарынан биосинтездейтін әртүрлі органикалық қосылыстар тобы. Олардың атауы фенилпропаноид биосинтезіндегі орталық аралық зат болып табылатын кумарин қышқылының алты көміртекті, иісті фенил тобы мен үш көміртекті пропен тізбегінен шыққан. 4 кумароил CoA-дан лигнолдар (лигнин мен лигноцеллюлозаның алдын-ала жасаушылары), флавоноидтар, изофлавоноидтар, кумариндер, аурондар, стильбендер, катехиндер және фенилпропаноидтар сияқты көптеген табиғи заттардың биосинтезі басталады. Кумароил құрауышы канол қышқылынан түзіледі. Фенилпропаноидтар өсімдіктер әлемінде кең таралған, олар бірқатар құрылымдық полимерлердің маңызды құрамдас бөліктері болып табылады, ультракүлгін сәуледен қорғайды, өсімдік жегіштер мен патогендерден қорғанышпен қамтамасыз етеді, сондай-ақ гүлдің пигменттері мен иіс заттары арқылы өсімдіктердің тозаңдаушылармен өзара әрекеттесуіне көмектеседі.

Гидроксицинамикалық қышқылдар

Фенилаланин алғаш рет фенилаланин аммиак лиаза (PAL) ферментінің әсерінен қышқыл қышқылына айналады. Кейбір өсімдіктер, негізінен монокотиледондар, тирозинді фенилаланин/тирозин аммиак лиаза (PTAL) екі функциялы ферментінің әсерінен p-кумарин қышқылын синтездеу үшін пайдаланады. Ферменттік гидроксилдеулер мен метилирлеулердің тізбегі кумарин қышқылы, кофе қышқылы, ферул қышқылы, 5-гидроксиферул қышқылы және синап қышқылының түзілуіне алып келеді. Бұл қышқылдардың сәйкес эфирлерге айналуы шөптер мен гүлдердің хош иісін құрайтын кейбір ұшқыш компоненттерді жасайды, олар тозаңдаушыларды тарту сияқты көптеген қызметтерді атқарады. Этил цинамит - осыған кең таралған мысал.

Цинамикалық альдегидтер және монолигнолдар

Күндырыс қышқылының карбоксил тобын тотығу арқылы азайту нәтижесінде сәйкес альдегидтер, мысалы, күндырыс альдегиді алынады. Одан әрі тотығу монолигнолдарды – кумарил спирті, конфиферил спирті және синапил спиртіні тудырады, олардың айырмашылығы тек метоксилдеу дәрежесінде ғана. Монолигнолдар – өсімдік жасуша қабырғаларының құрылымдық компоненті ретінде қолданылатын лигнин мен субериннің әртүрлі түрлерін жасау үшін полимерленетін мономерлер. Фенилпропендер, аллильбензол (3-фенилпропен) негізгі қосылысы болып табылатын фенилпропаноидтар да монолигнолдардан алынады. Мысалдарға евгенол, шавикол, сафрол және эстрагол жатады. Бұл қосылыстар әртүрлі эфир майларының негізгі құрамдас бөліктері болып табылады.

Кумариндер мен флавоноидтар

Транс-цинамат-4 монооксигеназа арқылы цинамик қышқылының 4-позицияда гидроксилануы p-кумарин қышқылын түзеді, оны одан әрі гидроксилендірілген туындыларға, мысалы, умбеллиферонға айналдыруға болады. p-кумарин қышқылының коэнзим А-мен тиоэстері, яғни 4-кумароил CoA арқылы халкондар өндіріледі. Бұл 3 малонил-CoA молекуласын қосып, оларды екінші фенил тобына циклизациялау арқылы жүзеге асырылады. Халкондар – барлық флавоноидтардың, әртүрлі фитохимиялық заттар класының алғышарттары.

Стильбеноидтар

Стильбеноидтар, мысалы ресвератрол, стильбеннің гидроксилденген туындылары болып табылады. Олар цинамоил-КоА немесе 4-кумароил-КоА альтернативті циклизациясы арқылы қалыптасады.

Спорополлинин

Фенилпропаноидтар және басқа да фенолдар спорополениннің химиялық құрамының бөлігі болып табылады. Ол кутин және суберинмен байланысты. Гүл тозаңында табылған, нақты анықталмаған бұл заттың ыдырауға төзімділігі ерекше. Талдаулар көрсеткендей, оның құрамында негізінен гидроксилденген май қышқылдары, фенилпропаноидтар, фенолдар және каротиноидтардың шамалы мөлшері бар биополимерлер қоспасы кездеседі. Із кестелік тәжірибелер фенилаланиннің маңызды прекурсор екенін көрсетті, бірақ басқа көміртек көздері де үлес қосады. Спорополенин бірнеше прекурсорлардан пайда болған болуы мүмкін, олар химиялық байланыс арқылы берік құрылымды қалыптастырады.