Кіріспе

Тиват әуежайы – Черногорияның Тиват қаласы мен айналасындағы өңірге қызмет ететін халықаралық әуежай. Әуежай Тиват қаласының оңтүстігінде орналасқан, ал ұшу-қону жолағы Тиват даласымен бойымен сәйкес келеді. Бұл Черногориядағы екі халықаралық әуежайдың ішіндегі көбірек трафикке ие әуежай, екіншісі – Подгорица әуежайы. Әуежайдағы жолаушылар ағыны Черногорияның жағалауындағы туризм саласының маусымдық сипатына байланысты, жолаушылардың жалпы санының 80 пайызы жоғары маусымда (мамыр-қыркүйек) тасымалданады.

Шолу

Тиват әуежайы Тиват қаласының жанында, Котор орталығынан және Будвадан солтүстік-батыста, Адриатика теңізінің шығыс жағалауындағы ең танымал туристік орындардың бірі орналасқан. Әуежайдың жалғыз ұшу-қону жолағы Котор шығанағының жағалауына жақын аяқталады. Тиват әуежайы ICAO бойынша 4D сыныптамасына, әуе кеңістігінің D класына жатады және қиын жақындау және қону процедураларымен ерекшеленеді. Тиватқа қону, әуежай орналасқан аңғардың төбелі жері мен күшті қарсы желдің салдарынан қиын деп есептеледі. 32-ші ұшу-қону жолағына жақындау үшін Тивацко поляяның аңғарына түсу және қону алдында ұшу-қону жолағымен 20° бұрылу қажет. 14-ші ұшу-қону жолағына жақындау одан да қиын, себебі Котор шығанағының әсем көріністерінде жерге түсу маневрі жасалуы тиіс. Ол ұшқыштар арасында қиын жақындаулары мен қону процедуралары үшін «Еуропалық Кай Так» деп белгілі, сондай-ақ оны Мадейра әуежайымен де салыстыруға болады. Тиватқа қонған жолаушылар шығанақтың, айналасындағы таулардың көрінісін тамашалайды және Порто Монтенегроның сәнді яхта клубының үстінен төменнен ұшып өтеді. Әуежай ұшақтарды бақылаушылар үшін танымал орын, өйткені ұшу-қону жолағының соңына оңай қол жеткізуге болады және таудың фондық көрінісімен ұшу-қонуларды кедергісіз тамашалауға мүмкіндік бар. Жыл бойы әуежайдан Белград пен Мәскеуге рейстер орындалады; алайда, трафиктің 80% астамы жазғы маусымда шоғырланған, маусымдық және чартерлік рейстер енгізілген. Порто Монтенегроның ашылуымен және басқа да жоғары деңгейдегі туристік қызметтердің ұсынылуымен әуежай бизнес-авиацияға көбірек қызмет көрсетеді. Адриатика тас жолы (E65/E80) жолаушылар терминалының жанынан өтеді, бұл әуежайға Черногория жағалауының солтүстік бөлігінен оңай қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Тарих

Тиват әуежайы 1957 жылғы 30 мамырда бір ғана шөпті ұшу-қону жолағы (1200 м × 80 м), кішкентай перрон (30 м × 30 м) және басқару мұнарасы бар терминал ғимаратымен жабдықталған шағын әуежай ретінде ашылды. 1957 жылдан 1968 жылға дейін әуежайдағы қызмет көбінесе JAT Douglas DC 3 және Ilyushin Il 14 ұшақтарымен Белград, Загреб және Скопье қалаларына ішкі жолаушылар тасымалынан тұрды. 1968 жылдан 1971 жылға дейін әуежай кеңейтіліп, жаңғыртылды. 1971 жылғы 25 қыркүйекте ол асфальттан жасалған ұшу-қону жолағымен (2500 м × 45 м), үлкен перронмен (450 м × 70 м), ұзартылған такси жолдарымен және жаңа жолаушылар терминалы мен басқару мұнарасымен қайта ашылды. 1979 жылғы жер сілкінісінен кейін әуежай тағы да жаңартылды. Перрон кеңейтілді (460 м × 91,5 м) және такси жолдары кеңейтілді, соның арқасында әуежай кең корпусты ұшақтарды қабылдай алды. 2003 жылғы 23 сәуірде әуежайдың меншігі Jat Airways-тен Черногория үкіметіне қарасты "Монтегория әуежайлары" мемлекеттік компаниясына ауыстырылды. Осыдан кейін әуежай қайта жаңғыртылып, жаңартылды, ал 2006 жылғы 3 маусымда қайта құрылған жолаушылар терминалы ашылды. 2007 жылғы қазан айында Оңтүстік Корея үкіметі жаңа әуежай жабдықтарына, жүк тиеу машиналарынан бастап ұшу туралы ақпаратты көрсету жүйесіне дейін 1 миллион доллар көлемінде үкіметтік грант берді. 2008 жылы бірнеше ескі жолаушылар ұшақтары, мысалы, Ильюшин Ил-86 ұшақтарының Тиватқа ұшуына тыйым салынды және шу деңгейін төмендету мақсатында Подгорица әуежайына бағытталды. Алайда, 2010 жылдың ортасында жолаушылар ағыны миллионға жуықтап, қарқынды өсім жалғасқандықтан, жазғы маусымда жолаушылар терминалы тоңғылыққа айналды. Сондықтан Тиват әуежайында жаңа жолаушылар терминалын салу және әуежай инфрақұрылымын одан әрі кеңейту жоспарланды. 2018 жылғы желтоқсанда премьер-министр Душко Маркович Тиват әуежайында салынып аяқталған жаңа 2-терминалды ашты – бұл 2006 жылдан бері, қазіргі әуежай ғимараты салынғалы бері жасалған алғашқы инвестиция. Маркович осы мүмкіндікті пайдаланып, Үкімет пен әуежай басшылығы арасындағы ынтымақтастықты Черногориядағы басқалар үшін үлгі ретінде қарастыратынын айтты.

Статистика

+ Тиват әуежайындағы жолаушылар трафигіЖылЖолаушылар саныӨзгерісҰшақ қозғалысыӨзгеріс2005377,0132,5222006451,28920%3,26129%2007573,91427%4,07925%2008570,6361%4,63014%2009532,0807%4,2269%2010541,8702%4,0174%2011647,18419%4,53112%2012725,41212%4,6052%2013868,34320%5,19814%2014910,2645%5,2811%2015895,0502%5,4222%2016979,43210%5,98510%20171,129,72015%6,3247%20181,245,99910%6,8168%20191,367,2829,7%7,0493,4%2020189,81586,2%1,28681,7%2021671,333253,67%2022652,7112,78%2023848,18829,95%

Ең көп жүретін бағыттар

+ Тиват әуежайынан ең көп жүргіншілер баратын бағыттар (2019) Рейтинг Әуежай Жүргіншілер саны 20191 334 8802 236 3783 182 0164 114 6655 62 1476 39 4157 36 1478 35 8839 34 697 Көз: ec.europa.eu