Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екі нысанды салыстыру арқылы қалауды анықтау процесі – психологияда жұптық салыстыру.
Process of comparing two entities to determine preference
pairwise comparisons in psychology
Жұптық салыстыру – екі нысанды жұптап, қайсысы артықшылықты, немесе қандай да бір сандық қасиеті жоғары, немесе екі нысан бірдей екенін анықтауға арналған кез келген процесс. Жұптық салыстыру әдісі қалауларды, көзқарастарды, дауыс беру жүйелерін, әлеуметтік таңдауды, қоғамдық таңдауды, талаптарды инженерияны және көп агенттік ЖА жүйелерін ғылыми зерттеуде қолданылады. Психология әдебиетінде бұл көбінесе жұпталған салыстыру деп аталады. Белгілі психометрик Л. Л. Терстон 1927 жылы нысандарды өлшеу үшін жұптық салыстыруды ғылыми тұрғыдан қолдануды енгізді, оны салыстырмалы бағалау заңы деп атады. Терстон бұл әдісті Эрнст Генрих Вебер және Густав Фехнер дамытқан психофизикалық теориямен байланыстырды. Терстон бұл әдіс арқылы артықшылық немесе маңыздылық сияқты өлшем бойынша нысандарды интервалдық шкала қолданып реттеуге болатынын көрсетті. Математик Эрнст Зермело (1929) алғаш рет толық емес турнирлерде шахмат рейтингін жұптық салыстыру арқылы модельдеді, ол Elo рейтингтік жүйесі сияқты әдістердің негізі болып табылады (біраз уақыт бойы авторлығы назарда болмағанмен) және 1952 жылы ұсынылған Брэдли-Терри моделімен тең.
Pairwise comparison generally is any process of comparing entities in pairs to judge which of each entity is preferred, or has a greater amount of some quantitative property, or whether or not the two entities are identical. The method of pairwise comparison is used in the scientific study of preferences, attitudes, voting systems, social choice, public choice, requirements engineering and multiagent AI systems. In psychology literature, it is often referred to as paired comparison. Prominent psychometrician L. L. Thurstone first introduced a scientific approach to using pairwise comparisons for measurement in 1927, which he referred to as the law of comparative judgment. Thurstone linked this approach to psychophysical theory developed by Ernst Heinrich Weber and Gustav Fechner. Thurstone demonstrated that the method can be used to order items along a dimension such as preference or importance using an interval type scale. Mathematician Ernst Zermelo (1929) first described a model for pairwise comparisons for chess ranking in incomplete tournaments, which serves as the basis (even though not credited for a while) for methods such as the Elo rating system and is equivalent to the Bradley–Terry model that was proposed in 1952.
Бейтарафтықтың өтпеушілігіне дәлел
Кейбіреулер бей-жайлық транзитивті емес деп санайды. Келесі мысалды қарастырайық. Сіз алманы жақсы көресіз де, үлкен алмаларды артық көресіз делік. Енді А, В және С алмалары бар екенін елестетіңіз, олардың барлық ішкі сипаттамалары бірдей, тек мынада ғана ерекшеленеді. В алмасы А-дан үлкен, бірақ бұл айырманы өте сезімтал таразысыз байқау мүмкін емес. Сөйтіп, С алмасы В-дан үлкен, бірақ оның да айырмасын өте сезімтал таразысыз аңғаруға болмайды. Дегенмен, А және С алмалары арасындағы мөлшерінің айырмашылығы соншалық, сіз сезімтал таразысыз-ақ С алмасы А-дан үлкен екенін анықтай аласыз. Психофизикалық тұрғыдан алғанда, А мен С арасындағы мөлшерінің айырмашылығы жақсы байқалатын айырмашылықтан ("jnd") жоғары, ал А мен В және В мен С арасындағы мөлшерінің айырмашылығы jnd-ден төмен. Сізге сезімтал таразы қолдануға мүмкіндік берілмей, үш алманы жұптармен салыстыру ұсынылады. Сондықтан, A және B алмалары ғана ұсынылғанда, сіз А және B алмалары арасында ешқандай айырмашылықты сезінбейсіз; және B және C алмалары ғана ұсынылғанда, сіз B және C алмалары арасында да ешқандай айырмашылықты сезінбейсіз. Бірақ, A және C жұбы көрсетілгенде, сіз С алмасын А алмасынан артық көресіз.
Some contend that indifference is not transitive. Consider the following example. Suppose you like apples and you prefer apples that are larger. Now suppose there exists an apple A, an apple B, and an apple C which have identical intrinsic characteristics except for the following. Suppose B is larger than A, but it is not discernible without an extremely sensitive scale. Further suppose C is larger than B, but this also is not discernible without an extremely sensitive scale. However, the difference in sizes between apples A and C is large enough that you can discern that C is larger than A without a sensitive scale. In psychophysical terms, the size difference between A and C is above the just noticeable difference ('jnd') while the size differences between A and B and B and C are below the jnd. You are confronted with the three apples in pairs without the benefit of a sensitive scale. Therefore, when presented A and B alone, you are indifferent between apple A and apple B; and you are indifferent between apple B and apple C when presented B and C alone. However, when the pair A and C are shown, you prefer C over A.
Қолданбалар
Жұптық салыстырудың маңызды қолданысы – кеңінен таралған Аналитикалық иерархиялық процесс, адамдарға күрделі шешімдерді қабылдауда көмектесетін құрылымдалған техника. Ол маңызды шешімдер қабылдауда пайдалы болатын қатынас шкалаларын құру үшін нақты және абстрактілі факторларды жұптап салыстыруды пайдаланады. Тағы бір маңызды қолданыс – Барлық Ықтимал Баламалардың Потенциалды Жұптық Реттелуі (PAPRIKA) әдісі. Бұл әдіс шешім қабылдаушыны екі критерий немесе қасиет бойынша анықталған және компромисс жағдайларын қамтитын баламаларды қайта-қайта салыстырып, реттеуге қатыстырады, содан кейін шешім қабылдаушы жалғастыруды қаласа, көбірек критерийлер бойынша анықталған баламаларды жұптап салыстыруды қарастырады. Жұптық реттелу нәтижелерінен критерийлердің шешім қабылдаушы үшін салыстырмалы маңыздылығы, салмақтар түрінде көрсетіледі, анықталады.
One important application of pairwise comparisons is the widely used Analytic Hierarchy Process, a structured technique for helping people deal with complex decisions. It uses pairwise comparisons of tangible and intangible factors to construct ratio scales that are useful in making important decisions. Another important application is the Potentially All Pairwise RanKings of all possible Alternatives (PAPRIKA) method. The method involves the decision maker repeatedly pairwise comparing and ranking alternatives defined on two criteria or attributes at a time and involving a trade off, and then, if the decision maker chooses to continue, pairwise comparisons of alternatives defined on successively more criteria. From the pairwise rankings, the relative importance of the criteria to the decision maker, represented as weights, is determined.