Кіріспе
Апостолос Доксиадис кітабы – грек авторы Апостолос Доксиадис жазған 1992 жылғы "Дядя Петрос және Гольдбахтың болжамы" романы. Ол жас шағындағы бір жігіттің, әйгілі шешілмеген математикалық мәселе – Гольдбахтың болжамын дәлелдеуге тырысқан, усақ-түйекке көңіл бөлмейтін ағасымен араласуы туралы. Гольдбахтың болжамы – екіден үлкен кез келген жұп сан екі жай санның қосындысы болып табылады. Романда математикалық мәселелер мен математиканың жақындағы тарихы талқыланады.
Uncle Petros and Goldbach's Conjecture is a 1992 novel by Greek author Apostolos Doxiadis. It concerns a young man's interaction with his reclusive uncle, who sought to prove a famous unsolved mathematics problem, called Goldbach's Conjecture, that every even number greater than two is the sum of two primes. The novel discusses mathematical problems and some recent history of mathematics.
Сюжет
Петрос Папахристос, ғажайып бала, оның грек бизнесмені әкесі оның гениалдылығын грек-неміс математигі Константин Каратеодоримен тексеру үшін Мюнхен университетіне әкеледі. Бала математикаға ерекше қабілетін көрсетеді және жақын арада Берлин университетін бітіреді. Кейін ол Кембридж университетінде докторантурадан кейінгі зерттеуші болып жұмыс істейді, онда Годфри Гарольд Харди, Джон Эденсор Литтлвуд және Шриниваса Раманужан сияқты математиктермен бірлесіп жұмыс істейді. Оған Мюнхенде профессорлық қызмет ұсынылады, ол оны қабылдайды, себебі ол сол кездегі ірі математикалық орталықтардан алыс болды, сондықтан Голдбах болжамын шешу үшін оқшауланған күйде өмір сүруге қолайлы орын еді. Көп жылғы нәтижесіз еңбектен кейін Петрос маңызды аралық нәтижеге жетеді, бірақ зерттеуінің мақсатын ашпау және сол мәселемен айналысатын басқа біреуге тікелей көмектеспеу үшін оны жарияламайды. Кейін ол одан да маңызды нәтижеге жетеді және оны жариялауға шешім қабылдайды. Ол оны Хардиге жібереді, бірақ жауабы көңіл көншітпейді: дәл осы жаңалықты жас австриялық математик бұрын жариялаған екен. Петрос терең күйзеліске түседі, ақыл-ойының шаршауы және оның гениалдылығы жоғалып кетуі мүмкін деген қорқынышпен күреседі. Математика оның түсіне де кіріп, көбінесе қорқынышты жағдайларға айналады. Бірақ Тринити колледжіндегі зерттеу сапарында ол Алан Тьюринг есімді жас математиктен Курт Гёдельдің толық еместік теоремасының бар екенін біледі. Мюнхенге оралғаннан кейін ол жұмысын енжарлықпен жалғастырады, шахмат ойынында көңіл көтеруді табады, болжамның дәлелденбеуі мүмкін деген ой оны күңкілдетеді. Түсінен кейін ол болжамның іс жүзінде дәлелденбейтініне көндіреді. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін саяси себептермен Грекияға қайтарылып, Афинаға жақын орналасқан шағын қала Екалиде тұрады, математиканы тастап, шахматқа беріледі. Көп жылдық үнсіздіктен кейін ол математик болғысы келетін немере інісімен жақын қарым-қатынас орнатады. Ол Америка Құрама Штаттарында университетте оқиды және Сэммимен танысады, олар Петрос туралы математикалық өмірін талқылайды. Сэмми, Эзоптың «Түлкі мен жүзім» мысалындағы түлкі сияқты, Петрос болжамды дәлелдей алмағанын және содан кейін оның дәлелденбеуін кінәлайтынын айтады. Немере інісі экономиканы оқып, үйіне оралады, бірақ әкесіне жиі барады және шахматқа деген құмарлығын бөліседі. Бірақ бір күні ол ағасынан шындықты білуге тырысады және оның ішінде математик рухы қайтадан оянады. Түн ортасында немере інісі қарт ағасының қоңырауынан оянады, ол болжамды шешкенін хабарлайды.
Жариялану тарихы
Роман алғаш рет 1992 жылы грек тілінде жарық көрді, содан кейін оны Доксиадис өзі ағылшын тіліне аударды. Кітаптың 2000 жылы жарық көргеніне екі жыл ішінде Голдбахтың болжамын дәлелдегендерге ағылшын баспалары (АҚШ-тағы Bloomsbury және Ұлыбританиядағы Faber and Faber) 1 миллион доллар сыйлық жариялады. Дәлел табылған жоқ, сондықтан сыйлық табылмай қалды. Алғашқы басылымның мұқабасында Чарльз Демуттың 1928 жылы салған "Мен алтыннан 5-ті көрдім" суреті бейнеленген.
Қабылдау
Петрос аға мен Голдбахтың болжамы – өмір бойы оқуға тиіс 1001 кітаптың қатарында. 2000 жылы математикаға арналған халықаралық Premio Peano сыйлығының тұңғыш иегері атанды және Prix Médicis Étranger сыйлығына үміткерлердің ішінен таңдалып алынды.