Кіріспе

Италияның Сардиния және Сицилия патшалықтары арасындағы соғыстағы Гаета қамалы, Италияның бірігуі процесінің бір бөлігі болған Сардиния патшалығы мен Екі Сицилия патшалығы арасындағы соғыстың соңғы оқиғасы болды. Ол 1860 жылдың 5 қарашасында басталып, 1861 жылдың 13 ақпанында аяқталды және бүгінгі Оңтүстік Лацио (Италия) аймағындағы Гаета қаласында өтті.

Өмірбаян

1860 жылдың қыркүйегінде Гарибальди әскерлері Неаполь астанасына қарай жылжығанда (Мыңдық экспедицияны қараңыз), Екі Сицилия королі Франциск II өзінің премьер-министрі Либорио Романоның кеңесімен қаланы тастап кетуге шешім қабылдады. Бастапқыда Капуада қарсылық ұйымдастыруды жоспарлады. Алайда, Вольтурн шайқасынан кейін (қазан айы) Капуа Гарибальди әскерлеріне түскен соң, ол әйелі Мари Софиямен бірге Гаетаның мықты жағалау бекінісіне сиынды. Гаета Еуропадағы ең күшті әскери бекіністердің бірі болды. Ол үшбұрышты мүйістен (Орландо тауынан) тұрады, ол бір жарым километрден астамға созылып, 169 метрге дейін көтеріледі және теңіз жағында тік жартастармен шектелген. Мүйіс 600 метрлік құрлыққа тіреумен байланысты. "Құрғақ тау" деп аталатын Монтесекко, қоршаушылардың бекініске басып кіруінің жалғыз жолы болды. Сол кездегі кемелер, шындығында, мұхитты қоршап тұрған қалың бекіністерге қарсы тұруға тым осал деп есептелді. Император Карл V тұсында салынған мүйісте 19 батареяға бөлінген 220 зеңбірек орналасқан. Тағы 230 зеңбірек бекіністің құрлық жағынан қорғады, барлығы 450 зеңбірек, оның ішінде 26-сы жақын қашықтықтағы минометтер болды. Зеңбіректердің көпшілігі тегіс ұңғылы болды, ал кейбіреулері 18 ғасырға дейін сонатындықтан, олардың дәлдігі төмен болды. Теңізге қарайтын шығыс жақтағы қамал император Фридрих II заманында салынған, бірақ үнемі жаңартылып келді. Әскер құрамында 19 700 кіші офицер мен сарбаз, 1770 офицер болды; сондай-ақ Гаетаның 3000 азаматы да болды. Әртүрлі елдердің 17 кемесі (оның ішінде Испания және Франция) теңіз байланысын сақтап тұрды. Пьемонт әскерлері генерал Энрико Сиалдини басқаратын IV армия корпусынан құралды. Оның штабында Италияның болашақ премьер-министрі, инженер-генерал Луиджи Федерико Менабреа да болды. 808 офицер мен 15 500 кіші офицер мен сарбаздан тұратын әскер 78 заманауи нарықты зеңбірек, 65 миномет және 34 тегіс ұңғылы зеңбірекпен жабдықталды. Ең заманауи нарықты зеңбіректер 5 километрге дейін қашықтықтан атып, қорғаушылардың ескі зеңбіректерден зиян тигізбейді. Пьемонт флоты адмирал Карло ди Персано басшылығымен он кемеден тұрды. Гаета бекінісінің қолбасшысы Франческо Миллон болды, ол 10 қарашада 83 жастағы Ниццалық генерал Пьетро Карло Мария Виал де Матонмен ауыстырылды. Алайда, нақты басшылық швейцариялық барон генерал Феликс фон Шумахерге, Люцерн қаласынан келген, Франциск II патша мен Мари София патшайымының адал досы және кеңесшісіне жүктелді. Оған швейцариялық генералдар Август де Ридматтен мен Йозеф Сигрист көмектесті. Біріншісі теңіз жағалауына, екіншісі құрлық жағалауына жауапты болды. Бірақ Йозеф Сигристтің орнына осы бөлімге неаполитандық барон, полковник Габриэле Уссани басшылық етті. Инженерлік бөлімді неаполитандық генерал-граф Франческо Траверса басқарды. Генерал Шумахердің лагердегі көмекшісі Альфонс Пфиффер фон Альтишофен болды, ол кейіннен швейцариялық армияның Бас штабының бастығы және Готтард асуы мен теміржол туннелін қорғауға арналған швейцариялық бекінісінің бастамашысы мен қолбасшысы атанды. Немец тарихшысы Карл Теодор Пилоти салған картинада оны және генерал Шумахерді королева Мари Софиямен Гаета бекінісінің қабырғасында көрсетілген. (Пфайффер сонымен қатар Люцерндегі Белль Эпок Ұлттық Гранд Отельді салдырды және "Ол қонақ үй иелерінің патшасы және патшалардың қонақ үй иесі" делінген Уэльс принцінің пікірінше, Сезар Рицті жұмысқа алды және жоғарылатты.) Швейцариялықтар 1734 жылдан бері Екі Сицилия патшалығына қызмет етіп келеді, ал 1825 жылы келісімшартты жаңартқан генерал Шумахердің әкесі, Люцерн Республикасының Әскери департаментінің басшысы болды. Содан бері 1859 жылға дейін төрт швейцариялық полк неаполитан армиясының негізін құрады. Оның ұлы 1833 жылы 1-ші полкте қызметке кіріп, көп ұзамай Фердинанд II-ге Неаполитан армиясын қаруландыруды тапсырды.

Қоршаудың басталуы

Қоршаудың басталуы ретінде әртүрлі күндер айтылады; олар 5-12 қараша аралығында. Чалдини өзінің басқару орталығын Кастеллонеде, қазіргі Формия қаласында орналастырды. Артиллерияны тасымалдау үшін 18 километрлік жол, сондай-ақ 15 көпір мен жол салынды. Ескі қаланың өте тар аумағына тығылып қалған сарбаздар мен тұрғындардың жағдайы тез арада шыдайсыз болып шықты. Неаполь әскерлерінде жамылғы да, киім де болмады. 18 қарашада қорғанысқа қатыспағандардың қаланы тастап кетуіне мүмкіндік беру үшін бомбалау тоқтатылды. Бірақ, Екі Сицилия Корольдігінің сирек кездесетін харизматикалық әскери тұлғаларының бірі, тәжірибелі генерал Фердинандо Беневентано дель Боско Гаетаға келген кезде қорғаушылардың рухы көтерілді. Ол дереу 29 қараша күні таңғы шабуылды ұйымдастырды. 400 шасёр, кейбір шетелдік карабинерлердің қолдауымен, римдік Луций Атратиннің мавзолейіне жақын Монтесекко тауының шыңына жетті. Дегенмен, олар пиемонттықтардың қарсы шабуылынан кері шегінді, ал бұл әрекет нәтижесіз аяқталды. Неапольдіктердің соңғы белсенді операциясы 4 желтоқсанда болды, бірақ ол да ешқандай нәтиже бермеді.

Бейбітшілік үшін сотқа жүгіну

8 желтоқсанда Франциск II барлық поддандыларына жарлық жариялап, басқыншыларға қарсы күресті жалғастырудың орнына жаңа бостандықтар ұсынды, оларды партизандық соғыс жүргізуге үндеді. Сол күні Пьемонт премьер-министрі Кавур Сиалдиниге от тоқтатуға бұйрық берді. Ұлыбритания үкіметінің қолдауымен Кавур Наполеон III-ті Гаетадан француз флотын қайтаруға көндірді және 11 желтоқсанда жіберілген хатында Франциск II-ден Гаетадан кетуін сұрады. Бірақ Неаполь королі бұл ұсынысты қабылдамады. Ол өз кезегінде Наполеоннан флотын қайта шақырмауды өтінді, кем дегенде Корольдік пен Тақтың әскери беделін сақтау үшін. 13-14 желтоқсан түнінде жағдай қайта шиеленісіп, қақтығыстар жаңғырды. Осы уақытта Гаета қабырғаларында эпидемиялық тиф тарала бастады: Францисктің жеке адъютанты 12 желтоқсанда қайтыс болды. 15 желтоқсаннан бастап Монте-Тортанодан атыс жүргізген Пьемонттың жаңа артиллериялық батареялары азаматтық халық арасында көптеген құрбандықтарға себеп болды. 27 желтоқсанда Неаполь қорғаушыларына капитуляциялау немесе 15 күндік бітім туралы ұсыныс жіберілді. Екеуі де қабылданбады. Артиллериялық дуэль күшейе түсті: Гаетаға күніне 500 граната тасталды, бірақ олардың көпшілігі жарылмады. 1861 жылдың 7 қаңтарында бомбалау шарықталып, бекініске 8000 снаряд түсті, бірақ нәтижелер оған сай болмады.

Қоршаудың аяқталуы

9 қаңтарда Наполеон III-нің өтініші бойынша әскери операция он күнге тоқтатылды. Бітім шарты аяқталғаннан кейін, шетелдік кемелер Гаета портын тастап кетті. Пьемонт флоты бұрын Кастеллоне портында әрекетсіз болған, енді блокаданы бастады және 22 қаңтарда бекіністі қайтадан бомбалауға кірісті. Пьемонттықтар 22 000 граната атты, ал неаполитандықтар 11 000 гранатамен жауап беріп, қарсыластардың бірнеше батареяларын зақымдады. Дегенмен, екі патшаның жеке мысалымен әскер мен халықтың рухын көтеруге жасаған барлық күш-жігеріне қарамастан, қорғаушылардың жағдайы сол кезде үмітсіз болып көрінді. Бекіністің ішіндегі санитарлық жағдай нашарлап, азық-түлік жетіспеді. 5 ақпан күні түстен кейін, Санкт-Антонио батареясының оқ-дәрі қоймасына пьемонттық граната тиіп, Гаетаның бір бөлігін қиратып, әскер мен азаматтар арасында ауыр шығынға әкелді. Келесі күні кешке, жараланғандарды құтқару үшін соңғы бітім шарты жарияланды. Пьемонттықтардың атыс дәлдігі артып, қорғаушылар мен тұрғындардың жағдайы қиын бола бастады. 10 ақпанда Мария София француз императрицасынан, қарсылықтың тәждің абыройын сақтау үшін жеткілікті ұзаққа созылғанын айтқан хат алды. Франциск II капитуляция туралы жарлық шығарды. Чалдини келіссөздер кезінде бомбалауды тоқтатудан бас тартты, және Гаета 13 ақпанда капитуляцияға қол қойылғанға дейін тағы да қирауға ұшырады. Сол күні сағат 18.15-те екі тараптан да соңғы оқтар атылды. Бір күннен кейін, Франциск II және оның әйелі жеңімпаздарға бағынып бергенде, Гаетаға бірінші пьемонттық жаяу әскері кірді, оларды соңына дейін адал болған неаполитандық әскерлер құттықтады. Екі Сицилия Корольдігі бірнеше күннен кейін, 20 наурыз 1861 жылы соңғы ұйымдастырылған қарсылық орталығы Цивителла-дель-Тронто тапсырылып, құлап түсті. Неаполитандықтардың жоғалғандары 829 қаза тапқан және 2000 жараланған адамды құрады. Қоршау кезінде 200 азамат қаза тапты, ал пьемонттықтар 46 қаза тапқан және 321 жараланған адамды жоғалтты. Кейіннен генерал Энрико Чалдини Италия королі тарапынан Гаета графы атағымен марапатталды, бұл оның қоршау кезіндегі рөлін мойындаған жеңіс атаны болды.