Кіріспе
Ганалық символдар ұғымдарды немесе афоризмдерді бейнелейді. [[Боно халқы]] Адинкра – Ганадан шыққан символдар, олар ұғымдарды немесе афоризмдерді көрсетеді. Адинкра маталарда, логотиптерде және қыш ыдыстарда кеңінен қолданылады. Олар қабырғаларға және басқа архитектуралық элементтерге енгізіледі. Адинкра символдары кейбір дәстүрлі акан алтын салмақтарында табылады. Символдар сондай-ақ тұрмыстық және ритуалдық мақсаттар үшін қолданылатын орындықтарға қашап салынады. Туризмнің арқасында символдарды футболкалар мен әшекейлер сияқты заттарда қолданудың жаңа бағыттары пайда болды. Символдар декоративтік функцияны орындайды, бірақ сонымен қатар дәстүрлі білімді, өмірдің жақтарын немесе қоршаған ортаны бейнелейтін мағыналы хабарламаларды қамтитын нысандарды да көрсетеді. Көптеген символдар ерекше мағынаға ие, олар көбінесе мақалдармен байланысты. Кваме Энтони Аппианың айтуынша, олар "үрдісті және көп қырлы тәжірибе мен сенімді жеткізуді қолдаудың" бір құралы болды.
the [[Bono people
Adinkra are symbols from Ghana that represent concepts or aphorisms. Adinkra are used extensively in fabrics, logos and pottery. They are incorporated into walls and other architectural features. Adinkra symbols appear on some traditional Akan goldweights. The symbols are also carved on stools for domestic and ritual use. Tourism has led to new departures in the use of symbols in items such as T shirts and jewellery. The symbols have a decorative function but also represent objects that encapsulate evocative messages conveying traditional wisdom, aspects of life, or the environment. There are many symbols with distinct meanings, often linked with proverbs. In the words of Kwame Anthony Appiah, they were one of the means for "supporting the transmission of a complex and nuanced body of practice and belief".
Тарих
Адинкра символдарын бастапқыда Гьяманның Боно халқы жасаған. Гьяман патшасы Нана Квадво Агиеманг Адинкра осы символдарды өзінің есімімен атаған. Адинкра символдарын Боно халқы көбінесе қыш ыдыстарда, орындықтарда және т.б. пайдаланған. Адинкра матасын Гьяман патшасы киген, ал оның қолданылуы Боно Гьяманнан Асантеге және басқа да Акан патшалықтарына оның жеңілісінен кейін тарады. Бұл маталарды патшаларға арнап жасаған шеберлер гильдиясы Асанте халқына осы өнерді үйретуге мәжбүр болды. Гьяман патшасы Нана Квадво Агиеманг Адинкраның үлкен ұлы Апау, Адинкра өнерін жақсы білген, Адинкра маталары туралы көбірек білім беруге мәжбүр болды. Ауызша деректер Адинкра Апаудың Кумаси қаласына жақын жердегі Куаку Дваку деген адамға осы өндіріс процесін үйреткенін растайды. Уақыт өте келе, Фанте, Акуапем және Аким сияқты барлық Акан халқы, олардың бәрі ежелгі Боно патшалығынан шыққандықтан, Адинкра символдарын өздерінің мәдениетінің маңызды бөлігіне айналдырды. Адинкра матасының ең көне сақталған данасы 1817 жылы жасалған. Матада 15 мөрленген символ бар, оның ішінде нсрома (жұлдыздар), доно нтоасуо (қос Доно барабандары) және ромбтар бар. Үлгілер ойылған аққу (кабақ) мөрлерімен және өсімдік негізіндегі бояумен басылды. Ол 1818 жылдан бері Британ мұражайында сақталып келеді, оны Томас Э. Боудич сыйға берген. Адинкра тоқымасының келесі ең көне данасы 1825 жылы Эльмина қамалынан Гаагадағы патшалық қызығушылықтар кабинетіне Голландияның Алтын жағалауының уақытша қолбасшысы болып тағайындалған майор Фридрих Ласттың тапсырмасы бойынша жіберілді. Ол Голландияның Вильгельм I үшін Эльминаның Фанте басшысынан мата жасауды тапсырды, сондықтан Нидерландының гербі матаның ортасында орналасқан. Басқа мотивтер де ескі Адинкра символына тән. Қазір ол Лейдендегі Ұлттық этнология мұражайында қойылған. 2020 жылдың қараша айында Пенсильвания штатының Йорк қаласындағы мектеп кеңесі "матаны, логотиптерді және қыш ыдыстарды безейтін африкалық Адинкра [sic] символдарын бейнелейтін балаларға арналған бояу кітабына" тыйым салды. Бұл шешім кейіннен күштен шығарылды.
Адинкра матасы
Акан (тви) тілінде "адинкра" термині символдарды емес, матаның белгілі бір түрін білдіреді. Адинкра маталарын дәстүрлі түрде тек патшалар мен рухани көшбасшылар қана жерлеу рәсімдері мен басқа да ерекше жағдайларда киетін. Бұрын олар қызыл, қоңыр немесе қара түсті, боялмаған, табиғи мақтадан қолмен басылып жасалған, киген адамның мәртебесіне қарай; қазіргі кезде олар көбінесе жарық түсті маталардан көптеп өндіріледі. Адинкра матасының дәстүрлі өндіріс орталығы Гананың Нтонсо қаласында, Кумасиден солтүстік-батысқа қарай 20 шақырым жерде және Кот-д’Ивуарда орналасқан. Онда бади ағашының (Bridelia ferruginea) ішкі қабығы мен тамырларын суға салып, ұнтақтап, ағаш отының үстінде қайнату арқылы қара түсті "адинкра адуро" пигменті жасалады. Қара түс шыққаннан кейін қоспа сүзіліп, одан соң қалыңдағанша бірнеше сағат қайнатылады. Мөрлер кальбасаның түбінен қашалып жасалады. Олардың көлемі 5-8 сантиметр шаршы аралығында. Олардың арт жағында тұтқасы бар, ал мөрдің өзі сәл иіліңген, сондықтан бояуды тербеліс қозғалысымен жағуға болады.
Адинкра әліпбиі
Адинкра әліпбиі – Адинкра символдарынан туындаған дыбыстамалық жазу жүйесі. Чарльз Коранкье 2015 жылы Адинкра әліпбиін ойлап тапты, ал келесі бірнеше жылда Гана және Кот-д’Ивуарда қолданылатын акан, дагбани, еве және га сияқты түрлі тілдерді қамту үшін оны кеңейтіп, жетілдірді. Бұл процесс 2020 жылы стандартталған шрифттің жасалуымен аяқталды.