Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аргали қойларының кіші түрлері
Subspecies of argali sheep
Марко Поло қойы (Ovis ammon polii) – аргали қойларының кіші түрі, Марко Полоның құрметіне аталған. Олардың қоныс ету орындары – Орталық Азияның таулы аймақтары. Марко Поло қойларын көбінесе ірі денесі мен спираль тәрізді мүйіздерінен ажыратуға болады. Олардың сақталу статусы – "қатерге жақын" деп белгіленген, олардың санын қорғау және аң аулаудан сақтау үшін шаралар қабылдануда. Сонымен қатар, оларды үй қойларымен будандастыру шаруашылыққа пайдалы болуы мүмкін деген ұсыныстар да бар.
The Marco Polo sheep (Ovis ammon polii) is a subspecies of argali sheep, named after Marco Polo. Their habitat are the mountainous regions of Central Asia. Marco Polo sheep are distinguishable mostly by their large size and spiraling horns. Their conservation status is "near threatened" and efforts have been made to protect their numbers and keep them from being hunted. It has also been suggested that crossing them with domestic sheep could have agricultural benefits.
Атау беру
Жалпы түрдің биномиалды атауы Ovis ammon, оны 1758 жылы швед натуралисті Карл Линней сипаттаған. Марко Полоның Ovis ammon polii қосымша түрін алғаш рет 1841 жылы зоолог Эдвард Блайт ғылыми тұрғыдан сипаттаған, немесе "Памир Аргали" деп атайды. Қойлар 13 ғасырдың саяхатшысы Марко Полоның есімімен аталады, себебі олар "Марко Полоның саяхаттары" кітабында сипатталған. 1914 жылғы Ауғанстанның тарихи және саяси анықтамалығы: Бадахшан провинциясында, Ауғанстанда бұл қойлар жергілікті тұрғындар арасында нахжипар деп белгілі. Пәкістан мен Қытай арасындағы биік Хунджераб жотасы маңындағы Хунзерав аймағының тума халқының тілі – вахи тілінде оларды "ра ма пой" деп атайды.
The binomial name of the species as a whole is Ovis ammon, described by Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758, The Marco Polo subspecies Ovis ammon polii was first described scientifically by zoologist Edward Blyth in 1841. or the "Pamir Argali.". The sheep are named after the 13th century explorer Marco Polo because they were described in The Travels of Marco Polo. The 1914 Historical and Political Gazetteer of Afghanistan: Badakhshan notes that in Badakhshan Province, Afghanistan the sheep are known locally as nakhjipar. They are called "ra ma poy" in Wakhi, the language of natives of the Khunzerav region round the high Khunjerab Pass between Pakistan and China.
Сипаттамалары
Қойдың ерекше белгісі – ұзын, спираль тәрізді мүйіздері. Олардың ұзындығы 150 сантиметрге дейін жетеді. Бұл қойлардың мүйіздері барлық қойлардың арасында ең ұзыны болып табылады. O. a. polii түрінің мүйіздері спираль бойынша иіліп, ұштары бастан түзу сызықпен шалқалайды, бірақ олар сирек сындырады. Бұл мүйіздер көптен бері трофей аңшыларының назарына ілігеді. Мүйіздің қалыңдығы алғашқы екі жылда ең көп өседі. Сонымен қатар, артқы бөлігінде ақ дақ бар, ол O. a. polii түрінен басқа көптеген түрлерде айқын байқалмайды және маусымдық өзгерістерге ұшырамайды. Еркек қойлардың құлшынының биіктігі шамамен 90-120 сантиметрге, ал дишалардың – 75-90 сантиметрге жетеді. Қойлар желтоқсан айында көбейеді, көбінесе бір-бірден туады, егіздер сирек кездеседі. Мүйіздер әр жылдары сақиналанып өседі, осы сақиналардың саны арқылы еркек қойлардың жасын анықтауға болады. Аналықтардың мүйізі болмағандықтан, олардың жасын анықтау қиын. Қойлардың қандай ауруларға шалдығуын көрсететін деректер жинақталмаған, бірақ оларға ұқсас қой түрлерінде зерттеулер жүргізілген, нәтижелері ұқсас болуы мүмкін. Марко Поло қойлары адамдарға жақын тұрмайтындықтан, үй қойларына тән ауруларға шалдығу ықтималдығы төмен. Алайда, аймақтағы қойшылардың малдарына ветеринариялық көмек алу мүмкіндігі шектеулі, сондықтан олардың малдарынан жабайы қойларға аурулар жұғуы мүмкін.
The sheep is particularly known for its long, spiraling horns which have been measured having a span up to They have the longest horns of all sheep, O. a. polii's horns follow a coil pattern, with the tips pointed directly away horizontally from the head; in spite of this, the tips are rarely broken. The horns have long been a popular attraction for trophy hunters. Thickness growth is most noticeable during the first two years. There is a white patch on the rump as well, which is not so clearly defined on most subspecies except O. a. polii. and do not have such a drastic seasonal change. At the withers, rams grow to approximately in height and ewes to The sheep rut in December. with single births being normal and twins uncommon. The horns develop rings each year by which the age of male animals may be determined. Since females do not have horns, it is harder to determine their age. No data have been compiled showing the susceptibility of the sheep to disease, although tests have been run on similar species of sheep and the data may be similar. Since Marco Polo sheep are reluctant to approach people, it is not likely that they can catch diseases common to domestic flocks, However, the shepherds in the area do not generally have access to veterinary care for their animals, and it is possible that these could transmit diseases to the wild sheep.
Тіршілік ету ортасы
Марко Поло қойларының көпшілігі Ауғанстан, Пәкістан, Қырғызстан, Тәжікстан және Қытай шекараларына жақын Памир таулары аймағында қоныстанады. Олардың биіктігі теңіз деңгейінен басталады. Олар Килик Минтака шекарасы мен Хунджераб ұлттық паркінің солтүстік-батыс бөлігін мекендейді. Сібірлік сайыс сияқты жануарлармен ортақ мекенжай бөліседі. Жазда Марко Поло қойлары су жағалаулары мен өсімдіктерге жақын болуды қалайды, ал қыста олар көбінесе жұмсақ, оңтүстікке қарайтын тау беткейлерін таңдайды. Жердің тіктеп тұруы және жылдық орташа температура олардың таралуына әсер ететін екі маңызды фактор болып табылады.
Most Marco Polo sheep live in the Pamir Mountains region adjacent to the borders of Afghanistan, Pakistan, Kyrgyzstan, Tajikistan and China. Their elevation ranges from above sea level. inhabiting the Kilik Mintaka border and the northwestern area of Khunjerab National Park. They share much of their habitat with animals such as the Siberian ibex. During summer, Marco Polo sheep prefer to be near riparian areas and vegetation, while during winter they prefer to be in gentler and south facing mountain slopes. Terrain ruggedness and annual mean temperature are the two major factors that affect their distribution.
Мінез-құлық
Марко Поло қойлары Ovis туысының басқа өкілдерімен мінез-құлқы жақын. Олар көбінесе бірнеше ондаған қойдан тұратын шағын топтарда тіршілік етеді. Қалың маусымы басталганда, қошқарлар өз топтарында үстемдік үшін күресе бастайды; үстем қошқарлар ешқандай бәсекелестіксіз өз екектерін таңдайды. Тек ересек қошқарлар (6 жастан асқандар) ғана үстемдік үшін күреседі. Жастар кейде ересек еркектерді қорқытуға тырысады, бірақ оларға шабуыл жасамайды. Еркектер күрес кезінде көбінесе өксіп, мүйіздерін сыныдырып, немесе мұрындарын жарақатайды. Ол кейіннен ол аң аулаған аңғарды Ауған патшалығының аң аулау орны ретінде Марко Поло қойларының қорғалатын мекені деп жариялады, және 1968 жылға дейін американдық туристерге қорықта аң аулауға рұқсат берілмеді. Жақында жасалған зерттеуге сәйкес, бір рұқсаттың құны 40 000 долларға жетеді. 1976 жылы Хундзаравта қойлардың саны шамамен 300 деп есептелді. Олардың тығыздығы бір шаршы километрде екінен аз жануарды құрайды деп тіркелген. 2024 жылы америкалық ер адам Марко Поло қойларының дене мүшелерін заңсыз импорттағанын мойындады, оларды Техас штатындағы жеке аң аулау қорықтарына сатуды жоспарлаған.
Marco Polo sheep are similar in behavior to other members of the genus Ovis. They generally live in small flocks of a few dozen. When the rut begins, rams begin to fight for dominance among their flocks; dominant rams then choose their ewes without competition from the losers. Only mature rams (those over 6 years old) fight for dominance. The young will sometimes threaten older males, but never charge them. The males commonly emit grunts while fighting and often chip their horns or break their noses. He thereafter declared that the valley in which he hunted be a protected habitat for the sheep as a hunting grounds for Afghan royalty, and it was not until 1968 that an American tourist was allowed to hunt in the reserve. A recent study put the cost at $40,000 per permit. In 1976, in Khunzerav, the sheep's population was estimated to be 300. Their population density has been recorded as fewer than two animals per
In 2024, an American man plead guilty to illegally importing body parts of Marco Polo sheep to create clone hybrids, which he planned to sell to private hunting reserves in Texas.
Хунджераб ұлттық паркі
Хунджераб ұлттық паркі негізінен аймақта мекендейтін Марко Поло қойларын (сондай-ақ қарлы барыс пен бхаралды) қорғау мақсатында құрылды. Парктің шекарасын 1974 жылы Шаллер қысқа далалық зерттеуден кейін картаға түсірді. Парк 1975 жылғы 29 сәуірде Пакистанның премьер-министрі Зұлфиқар Әли Бхутто тарапынан ресми түрде құрылды, ол «Бұл әлемге танымал парк болуы керек» деді. 2-санаттағы ұлттық парк ретінде тіркелгеніне қарамастан, ауыл шаруашылығы және аң ауруды қоса алғанда, адам қызметіне тыйым салынды, бірақ парк нашар басқарылды, нәтижесінде Марко Поло қойларын заңсыз аулау тоқтамады. Осы себепті, Халықаралық табиғатты қорғау одағы 1988 жылы норвегиялық биолог Пер Веггеге парктің жабайы жануарларын зерттеуді тапсырды. Вегге заңсыз жайылымда жүрген үй қойлары мен жабайы Марко Поло қойлары арасында бәсекелестікке ешқандай дәлел таба алмады, сондай-ақ заңсыз аң аулаудың көп бөлігін жергілікті Вахи тұрғындары емес, Пәкістанның әскери және азаматтық қызметкерлері жасағанын анықтады. Жануарларды браконьерлерден қорғау үшін WWF Khunjerab Village ұйымын құрды, ол аймақта тұратын адамдарға браконьерлік немесе сирек кездесетін жануарларды байқаған жағдайда хабарлауға сенеді.
The Khunjerab National Park was established primarily as a means to protect the Marco Polo sheep (as well as snow leopards and bharal) living in the area. The borders of the park were mapped by Schaller in 1974, after a short field survey. The park was formally established on April 29, 1975 by Prime Minister of Pakistan Zulfikar Ali Bhutto, who said that "it must become a world famous park". Despite being listed as a category 2 national park, banning human activities including agriculture and hunting, the park was poorly managed, meaning that illegal hunting of the Marco Polo sheep continued. Because of this, the International Union for Conservation of Nature commissioned Norwegian biologist Per Wegge to do a wildlife survey of the park in 1988. Wegge found that there was no evidence of competition between the domestic sheep being illegally grazed and the wild Marco Polo sheep, and that most of the illegal hunting was not being done by local Wakhi residents, but by Pakistani military and civil officials. To help protect the animals from poaching, the WWF has created the Khunjerab Village Organization, which relies on people living in the area to report poaching or endangered animal sightings.
Памир бейбітшілік паркі
2008 жылы Джордж Шалер Марко Поло қойларын қорғау науқанын бастады. Шаллер және басқалар 1987 жылы осы мәселені шешу үшін халықаралық қорық құруды ұсынған, бірақ саяси қиындықтарға байланысты бұл жоба тоқтап қалды. Оның мақсаты – Қытай, Пәкістан, Ауғанстан және Тәжікстан елдерінің шекарасында орналасқан, қойларды қорғауға арналған ұлттық саябақ құру еді. Шаллер ұсынған қорықты "Памир халықаралық бейбітшілік паркі" деп атады. Марко Поло қойларын еттік қасиеттерін жақсарту үшін үй қойларымен будандастыруға болады, нәтижесінде ірі және майсыз ет алуға мүмкіндік туады. Сонымен қатар, Марко Поло қойының еті үй қойының етінен өзгеше дәмімен ерекшеленеді делінеді, сондықтан АҚШ Ұлттық зерттеулер кеңесінің Технологиялық инновациялар жөніндегі консультативтік комитеті будандастырылған еттің тұтынушыларға ұнайтынын атап өтті. Дегенмен, Марко Поло қойларын тек ет үшін ғана емес, сонымен қатар мүйіздері, терісі және жүні үшін де өсіруге болады, олардың барлығы да құнды саналады.
In 2008, George Schaller launched a campaign to protect the Marco Polo sheep. Schaller, among others, then proposed an international reserve in 1987 to combat the problem, but the effort was stalled due to political difficulties. His mission was to found a park straddling the borders of China, Pakistan, Afghanistan and Tajikistan in which the sheep would be protected. Schaller called the proposed reserve the "Pamir International Peace Park." This sheep may be crossed with domestic sheep to provide larger cuts of leaner meat. Additionally, as the meat of Marco Polo sheep is said to lack the muttony flavor of domestic sheep meat, researchers for the United States National Research Council Advisory Committee on Technology Innovation concluded that the meat of a cross may prove popular with consumers. However, Marco Polo sheep could be bred for more than just meat: their horns could be valuable, as could their hides or their wool.