Кіріспе

Bad for Business – американдық жазушы Рекс Стоуттың 1940 жылы алғаш жарық көрген, детектив Текумсе Фокстың басты рөлде ойнайтын құпия романда. Жеке тергеуші Текумсе Фокс Стоуттың 1939 және 1941 жылдар аралығында жазған үш құпияның кейіпкері болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Эми Дункан – Боннер мен Раффрей фирмасының жеке тергеушісі (Дол Боннер мен осы компания туралы толық ақпарат алу үшін "Қолғаптағы қолғапқа" қараңыз) және "сиреналар отряды" деп аталатын төрт әйелдің ең кішісі. Оның детективтік жұмысының негізі – әдемі әйелдерге, әсіресе оның сияқты сары-жасыл көздері бар жігіттерге ерлердің көпшілігі ақырында бейсабас болып қалады деген теория. Ол Леонард Клифф есімді әдемі жігітті бейсабас болуға итермелейді. Бірақ ол оның тапсырмасын біліп алады: Клифф вице-президент болып жұмыс істейтін үлкен азық-түлік конгломератының, өзінің ағасы Тинглидің Tidbits компаниясы сататын тамақ банкаларына хинин қосып жүргенін тергеу. Әрине, біреу қосып отыр, және бұл бизнес үшін жаман. Оның басшысы, Клифф және Фокс қатысқан бірнеше кездейсоқтықтардан кейін, ол жұмыстан босатылады және жұмыс уақытынан кейін ағасына барады – оны кеңсесінде өлтірілген күйде табады, ал оған шабуыл жасаған адамды көре алмай, есінен танып қалады. Фокс пен полиция компанияны, оның ішінде сату менеджері Сол Фрайды және өндіріс менеджері Г. (Гвендолин үшін) Йейтсті тергеді, бірақ күдіктерін Тинглидің ұлы Филге, экономикалық жүйені реформалау туралы ақылға сыймас идеялары бар, және азық-түлік конгломератына ие Гатри Джадтқа аударады. Хинин мәселесі басталғаннан бері, мырза Тингли өндіріс желісінен үлгілер алып келген, соңғы үлгі банкасы жоғалған, сонымен қатар Фил Тингли мен Гатри Джадттың жеке өміріне қатысты бірнеше құжаттар да жоғалған. Фокс құжаттарды табады және Джаддтың құпиясын біледі, бірақ бұл оны кісі өлтірушінің кім екенін анықтауға жақындатпайды. Оған көмектесетін жалғыз нәрсе – күдіктілердің бірі айтқан сөзді еске түсіру, ол жоғалған үлгі банкасына және кінәлі тарапқа тікелей бағыттайды.

Әдеби мәні және сын

Жак Барзун мен Венделл Гертиг Тейлор, «Қылмыстың каталогы» — Текумсе Фокс оқиғасы, онда кейінгі Вулф ертегілерінің барлық элементтері белгілі бір деңгейде сақталған: адамдарға деген көзқарас, ақыл-ойды қолдану, кеңестер өткізу, орындар мен кейіпкерлерді сипаттау және оқиғаны баяндау жылдамдығы (бірақ мұнда оқиға аздап тоқтап қалады). Фокс қызға (оператив Доль Боннердің көмекшісі) өзінің қарындасы өлтірілгенде өзін кінәсіздігін дәлелдеуге көмектеседі. Жақсы жұмыс.

"Ақыры қайғылы"

Рекс Стоуттың баспасы Farrar & Rinehart «Bad for Business» кітабын 1940 жылдың қараша айына жоспарлады. Көптеген Стоуттың әңгімелері сияқты, бұл кітап та қысқартылған нұсқада алдын ала жариялану үшін «The American Magazine» журналына ұсынылды. Биографы Джон МакАлер жазғандай, «Стоуттың таңғалысы, «The American Magazine» журналының баспагері Самнер Блоссом «Фокс» мақаласын жариялаудан бас тарды, бірақ егер ол әңгімені Вулф новелласына айналдырса, Стоутқа екі есе төлем жасауға уәде берді. Блоссомның және, мүмкін, өзінің де таңғалысына орай, Рекс 11 күнде оны өзгертіп шығарды. Кейін ол маған түсіндіргендей, ол осы кезде Гитлерге қарсы соғысқа толыққанды белсенділікпен араласып, ақшаға мұқтаж болды». «Азаң соңы» – 1940 жылдың қараша айында «The American Magazine» журналында жарық көрген Неро Вулфтың алғашқы новелласы. Бұл әңгіме алғаш рет 1977 жылы Джеймс А. Рок & Co. баспасында Майкл Борн редакциялаған «Corsage: A Bouquet of Rex Stout and Nero Wolfe» кітабында жарық көрді. «Bitter End» кейіннен Bantam Books баспасында «Death Times Three» (1985) жинағында жарық көрді.