Кіріспе
Буддалық өнер тарихын зерттеу 1890 жылдардан басталып, біздің заманымыздың 1-ғасырына дейін созылған алғашқы кезең аникондық деп сипатталды; Будда тек бос тақ, Бодхи ағашы, Санчидегідей шамырауы бар атсыз жылқы, бос кеңістікте тіршілік табатын шамырау, Будданың қадамдары және дхарма дөңгелегі сияқты символдар арқылы бейнеленді. Будданың бейнесіне қатысты осы аниконизм, Будданың өзін адам бейнесінде көрсетуге қарсы ерте буддалық тыйымға сәйкес болуы мүмкін. Бұл тыйым Сарвастивада винаясынан (Сарвастивада мектебінің ерте буддалық ережелері) белгілі: «Будданың денесін жасауға рұқсат жоқ болғандықтан, Будданың көмекшісі Бодхисаттваның бейнесін жасауға рұқсат беруін тілеймін. Бұл дұрыс па?» Будда: «Бодхисаттваның мүсінін жасауға болады», - деп жауап берді. Пікірталас әлі де жалғасуда, бірақ Будданың алғашқы антропоморфты бейнелері көбінесе Грек-буддалық байланыстың нәтижесі деп есептеледі, әсіресе Гандарада. Бұл теорияны алғаш рет Альфред А. Фучер толыққанды түсіндірді, бірақ Ананда Кумарасвами бастапқыда сынға алды. Фучер аникондық символдардың шығу тегін де түсіндірді. Олар негізгі қасиетті орындардан алынған шағын сыйлықтар ретінде таралып, сол орынмен байланысты оқиғалардың символы ретінде танылып, кеңінен таралды. Басқа түсіндірмелер бойынша, нирванаға жеткенді бейнелеу жөнсіз. Алайда, 1990 жылы Сьюзан Хантингтон буддизмдегі аниконизм тұжырымын сынға алды, бұл сарапшылар арасында әлі де жалғасып келе жатқан қызу пікірталастың бастауы болды. Ол көптеген ерте көріністерді аникондық деп санаудың қате екенін, олардың Будданың өмірінен емес, реликвияларға (цетия) құлшылық ету немесе сол жерде оқиғалардың қайта жаңғыруын бейнелейтінін айтады. Мысалы, бос тақ – Бодх-Гаядағы немесе басқа жердегі нақты реликвиялық тақты көрсетеді. Ол буддизмдегі нақты аникондық доктринаға қатысты тек бір ғана тікелей емес сілтеме бар екенін, және ол тек бір сектаға қатысты екенін атап көрсетеді. Археологиялық деректер көрсетіп тұрғанындай, аникондық кезеңде Будданың антропоморфты мүсіндерінің болғаны анықталды, бұл кезең біздің заманымыздың 1-ғасырында аяқталды. Хантингтон сондай-ақ «аникондық» және «икондық» өнерді Теравада мен Махаяна буддизмінің арасындағы дамумен байланыстыруды жоққа шығарады. Хантингтонның пікірлері Видья Дехеджия және басқалар тарапынан сынға алынды. Соңғы жылдары ертерек мысалдар табылып жатса да, Будданың ірі, тұрған мүсіндері, кейінгі буддалық өнерде кең таралған, ертеректе табылмады. Қазіргі талқылаулар рельефтік панельдердегі кішігірім суреттерге бағытталған, олар дәстүрлі түрде Будданың өмірінен көріністерді бейнелейді, бірақ Хантингтон және оның жақтастары оларды қайта қарастыруда.
NOTOC
Since the beginning of the serious study of the history of Buddhist art in the 1890s, the earliest phase, lasting until the 1st century CE, has been described as aniconic; the Buddha was only represented through symbols such as an empty throne, Bodhi tree, a riderless horse with a parasol floating above an empty space (at Sanchi), Buddha's footprints, and the dharma wheel. This aniconism is relation to the image of the Buddha could be in conformity with an ancient Buddhist prohibition against showing the Buddha himself in human form, known from the Sarvastivada vinaya (rules of the early Buddhist school of the Sarvastivada):"Since it is not permitted to make an image of the Buddha's body, I pray that the Buddha will grant that I can make an image of the attendant Bodhisattva. Is that acceptable?" The Buddha answered: "You may make an image of the Bodhisattava". Although there is still some debate, the first anthropomorphic representations of the Buddha himself are often considered a result of the Greco Buddhist interaction, in particular in Gandhara, a theory first fully expounded by Alfred A. Foucher, but criticised from the start by Ananda Coomaraswamy. Foucher also accounted for the origins of the aniconic symbols themselves in small souvenirs carried away from the main pilgrimage sites and so becoming recognised and popularized as symbolic of the events associated with the site. Other explanations were that it was inappropriate to represent one who had attained nirvana. However, in 1990, the notion of aniconism in Buddhism was challenged by Susan Huntington, initiating a vigorous debate among specialists that still continues. She sees many early scenes claimed to be aniconic as in fact not depicting scenes from the life of the Buddha, but worship of cetiya (relics) or re enactments by devotees at the places where these scenes occurred. Thus the image of the empty throne shows an actual relic throne at Bodh Gaya or elsewhere. She points out that there is only one indirect reference for a specific aniconic doctrine in Buddhism to be found, and that pertaining to only one sect. As for the archeological evidence, it shows some anthropomorphic sculptures of the Buddha actually existing during the supposedly aniconic period, which ended during the 1st century CE. Huntington also rejects the association of "aniconic" and "iconic" art with an emerging division between Theravada and Mahayana Buddhism. Huntington's views have been challenged by Vidya Dehejia and others. Although some earlier examples have been found in recent years, it is common ground that the large free standing iconic images of the Buddha so prominent in later Buddhist art are not found in the earliest period; discussion is focused on smaller figures in relief panels, conventionally considered to represent scenes from the life of the Buddha, and now re interpreted by Huntington and her supporters.
Аниконизм және антропоморфизм
Өнер мектептеріне немесе дәуірлеріне байланысты Будда тек өзінің белгілері арқылы ғана немесе ұқсас өнер туындыларында адам тәрізді бейнелене алады. Санчи және Гандхараның грек-буддистік өнеріМаяның түсіҰлы аттандыруМараның шабуылыАғартуБудданың уағыздауыСанчи (б.з.д. I ғ./б.з. I ғ.)Арбадағы шатыр астында тұрған Будда бейнеленбеген. Будда бос тақ арқылы бейнеленген. Будда бос тақ арқылы бейнеленген. Будда бос тақ арқылы бейнеленген. Гандхараның грек-буддистік өнері (I ғ. б.з. – IV ғ. б.з.)Гандхарадан ұқсас бейнелеу. Будда жеке өзі қаладан шығып кетеді. Будда бейнесі орталықта орналасқан. Будда бейнесі орталықта орналасқан. Будда бейнесі орталықта орналасқан.
Кейінгі кезеңдер
Кейінгі кезеңдерде буддизмнің екі негізгі мектебі де бейнелеу өнерін кеңінен пайдаланды, бірақ Тхеравада храмдары мен басқа да орындарында көбінесе Будданың бір үлкен мүсініне назар аударылады, ал Махаяна храмдарында рухани маңызы әртүрлі дәрежеде болатын көптеген түрлі суреттер кездеседі. Дегенмен, кейбір мектептер, мысалы Жапониядағы Дзен буддизмі, фигуративтік бейнелерге нақты тыйым салынбаса да, аниконизмге бейімділік танытты.