Кіріспе

Американдық социолог Рэндалл Коллинз (29 шілде 1941 жылы туған) – американдық социолог, оның оқыту және жазу қызметі зор ықпалға ие. Ол әлемнің көптеген танымал университеттерінде сабақ берді және оның ғылыми еңбектері түрлі тілдерге аударылды. Қазіргі уақытта Коллинз Пенсильвания университетінің Дороти Свайн Томас атындағы социология профессоры, зейнеткер. Ол – қазіргі заманғы әлеуметтік теорияның көрнекті өкілі, оның қызмет аясы саяси және экономикалық өзгерістердің макротарихи социологиясы; микросоциология, оның ішінде тікелей қарым-қатынас; және интеллектуалдар мен әлеуметтік қақтығыстар социологиясын қамтиды. Коллинздің жариялымдарының ішінде «Философияның социологиясы: Интеллектуалдық өзгерістердің жаһандық теориясы» (1998) кітабы бар, онда Азия және Батыс қоғамдарында екі мың жылдан астам уақыт бойы философтар мен математиктер желісі талданады. Оның қазіргі зерттеулері заманауи соғыс сияқты зорлық-зомбылықтың макроүлгілерін, сондай-ақ полиция зорлық-зомбылығын шешу жолдарын қамтиды. Ол АҚШ-тағы марксистік емес қақтығыс теорияларының жетекші теоретиктерінің бірі саналады және 2010-2011 жылдары Америкалық социологиялық қауымдастықтың президенті болды.

Ерте өмір және білім

Коллинз әртүрлі қалаларда өсіп, жас кезінде көп уақытын Еуропада өткізді, онда оның әкесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери барлау қызметінде болды, сондай-ақ АҚШ Мемлекеттік департаментінде де қызмет етті. Олар екеуі де Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияда, кейін Мәскеуде тұрды. Коллинз Жаңа Англияның дайындық мектебінде білім алды. Содан кейін ол Гарвард университетінде психология мамандығы бойынша бакалаврді бітірді, онда белгілі әлеуметтанушы Талкотт Парсонс оқытушысы болды. Кейін Стенфорд университетінде магистрлік дәрежесін (1964) алды, ал 1969 жылы Калифорния университетінде (Беркли) әлеуметтану бойынша магистрлік және докторлық диссертациясын қорғады. Парсонстың әлеуметтік консервативті әдістемесімен келіспегенімен, ол теоретик ретіндегі беделін құрметтеді және кейінірек осыны үлгі етті. Коллинз жеке тұлға мен адамның танымдық процестерін зерттегісі келді, бірақ оны зерттеушінің көмекшісі ретінде егеуқұйрықтар зертханасында жұмыс істеуге тағайындады; бұл оған әлеуметтануды оқығанды артық көретінін түсінуге көмектесті. Берклиде оқыған кезінде Коллинз кампустағы наразылықтарға, сөз бостандығы қозғалысына және соғысқа қарсы қозғалысқа қатысты. 1964 жылдың 3 желтоқсанында Коллинз 600-дан астам студенттермен бірге сөз бостандығы қозғалысы үшін ұйымдасқан наразылық кезінде тұтқындалды. Берклиде оқыған жылдары Коллинз өзінің заманындағы ықпалды әлеуметтанушылармен, оның ішінде Герберт Блюмер, Филипп Селзник және Лео Лёвентальмен танысты. Ол еврей университетінен келген израильдік әлеуметтанушы Джозеф Бен-Давидпен ғылымның әлеуметтануы бойынша жұмыс істеді, бұл кейінірек он жылдардан соң Коллинстің «Философияның әлеуметтануы» атты еңбегін жариялауға әкелді. Коллинз Вебердің қақтығыс теориясымен Макс Веберді зерттеген жетекші ғалым Рейнхард Бендикс арқылы танысты. Коллинз өзінің ерте мансабы туралы кейінірек: «Мен функционалистік теориядан бас тартып, қақтығыс теориясына бет бұрған жас әлеуметтанушылардың бір буынының өкілі болдым» деді. Ол Бендикс еңбегі «Мемлекет және қоғам» үшін бір тарау жазды. Бұл жұмыс Коллинзге бұл теорияны Эрвинг Гоффманның микросоциологиясымен біріктіруге мүмкіндік берді, нәтижесінде 1975 жылы «Қақтығыс әлеуметтануы» және кейін 2004 жылы «Әрекеттесу ритуалдары тізбегі» атты еңбектері жарық көрді. Гоффман да Берклиде оқыған кезінде Коллинстің профессорларының бірі болды. Коллинстің диссертациялық жетекшісі ұйымдық және өндірістік әлеуметтанушы Гарольд Виленски болды. Оның диссертациясы «Білім және жұмыспен қамту: әртүрлі ұйымдарда жұмысқа алу талаптарының кейбір факторлары» деп аталды, ал кейін 1979 жылы «Стандартты қоғам: білім берудің тарихи әлеуметтануы және әлеуметтік жіктелу» деген атпен жарияланды. Монографияда ұйымдық деректерді талдау арқылы жұмысқа орналасу үшін білім беру талаптарының артуы технологиялық дағдыларға деген сұранысқа емес, мәдени құрмет стандарттарының өзгеруіне байланысты екені көрсетілді.

Мансап

Коллинз алғаш рет 1967–1968 жылдары Берклиде актерлік шеберлігінен сабақ берді. Одан кейін Висконсин университетінің Мэдисон қаласындағы (инструктор; 1968–1969), Калифорния университетінің Сан-Диегодағы (ассистент және доцент; 1969–1977), Вирджиния университетінің (профессор; 1978–1982) және Калифорния университетінің Риверсайдтағы (профессор; 1985–1997) оқу орындарында қызмет етті, содан кейін Пенсильвания университетіндегі қазіргі лауазымына келді. Ол 1977–1978 және 1982–1985 жылдары академиялық қызметтен уақытылы үзіліс жасап, тәуелсіз ғалым және романист ретінде жұмыс істеді. Сонымен қатар, ол 1985 жылы Чикаго университетінде, 1994 жылы Гарвард университетінде және 2000–2001 жылдары Кембридж университетінде, сондай-ақ Еуропа, Жапония және Қытайдағы түрлі оқу орындарында қонақ профессор болып жұмыс істеді. Коллинз бакалавриатты бітіргеннен бері шамамен жүзге жуық мақала жариялады. Ол сонымен қатар қоғамды зерттеуден бастап неке және отбасылық өмірдің социологиясына дейінгі тақырыптарды қамтитын бірнеше кітап жазды және оларға үлес қосты.

Коллинз: Құжаттық инфляция туралы

Коллинз кредиторлық инфляция туралы кеңінен жазды, оның қалай жұмыс істейтін механизмдерін ұсынды. Коллинз атап көрсеткендей, тіпті элиталық жұмыс орындарының аз ғана саны бар болғанының өзі әлеуметтік мобильділік үшін бәсекелестік жүйесіне әсер етеді. Сұранысты қанағаттандыру үшін білім беру кеңейді және дипломдардың саны артты – ал бизнес қауымдастығы ең беделді дипломдары бар үміткерлерді жұмысқа алып, біліктіліктердің көп болуына жауап берді. Бұл өз кезегінде тұтынушылар сұранысын арттырды. Соның нәтижесінде пайда болған қос спираль – кредиторлық спираль, ол жоғары қарай жылжып, үнемі кеңейіп отырады. Дипломдардың өндірісі артуымен, олардың барлығын бизнес сіңіре алмайды, бірақ жалақылы қызметке қол жеткізуді уәделейтін біліктіліктерге деген сұраныс жалғасуда. Осы кеңеюді жеделдету үшін қосымша жоғары дәрежелі білім беру және кәсіби сертификаттар пайда болады, бұл американдық білім берудің құндылығын төмендетіп, кредиторлық инфляцияны тудырады.

Зерттеу

Коллинз – әлемді түсіну үшін теорияны қажетті деп санайтын әлеуметтік ғалым. Ол: «Ғылымның мәні – дәл осы теория, яғни жалпыланған және үйлесімді идеялар жиынтығы. Ол эмпирикалық әлемдегі өзгерістерді жалпы принциптер арқылы түсіндіреді» дейді. Бұл Коллинздің әлеуметтік әлемді зерттеу тәсілі, ол ірі әлеуметтік құрылымдардың рөлі мен өзара әрекеттесуіне ерекше мән береді. Ол мансабының және зерттеулерінің көп бөлігін қоғамды зерттеуге арнады – қоғам қалай құрылады және адамдардың эмоционалдық мінез-құлқы арқылы қалай жойылады. Коллинз радикалды мінез-құлық пен әрекеттердің ең қарапайым түсіндірмесі – эмоция деп санайды. Коллинз жыныстық қатынас, темекі шегу, әлеуметтік жіктелу және әлеуметтік өміріміздің көптеген аспектілерін жалпы күш – өзара әрекеттесу рәсімдері басқарады деп мәлімдейді. Оның «Өзара әрекеттесудің ритуалдық тізбектері» атты еңбегі – «радикалды микросоциологияны» дамытуға бағытталған маңызды әлеуметтанулық теория. Ол сәтті ритуалдар топқа жататындықтың белгілерін жасайды және адамдарды эмоционалдық энергиямен қуаттандырады, ал сәтсіз ритуалдар эмоционалдық энергияны төмендетіп жібереді деп жорамалдайды. Әр адам жағдайдан жағдайға өтеді, олардың мәдени капиталы ең көп эмоционалдық энергия беретін өзара әрекеттесулерге тартады. Осы өзара әрекеттесудің ритуалдық тізбектері теориясында жеке адам – микро және макро деңгейлер арасындағы байланыстың тасымалдаушысы болып табылады. Бұл байланыстың екі құрамдас бөлігі бар: эмоционалдық энергия және мәдени капитал. Эмоционалдық энергия – бұл адамдар өзара әрекеттесуден алатын эмоционалдық заряд. Мәдени капитал – басқа адамдармен мәдени тұрғыдан қарым-қатынас жасау үшін бізде бар ресурстарды қысқаша сипаттау тәсілі. Мәдени капитал тұжырымы мәдени элементтердің кең ауқымын қамтиды: ол біздің қалай сөйлейтінімізді, не туралы сөйлейтінімізді, қалай киінетінімізді, қалай жүретінімізді және қалай әрекет ететінімізді көрсетеді. Қысқасы, мәдени капитал – бізді басқалармен байланыстыратын кез келген нәрсе. Мәдени капиталдың үш түрі бар: жалпыланған мәдени капитал, нақтыланған мәдени капитал және беделді капитал. Жалпыланған мәдени капитал – бұл жеке тұлғаның белгілі бір топпен байланысты және ақша сияқты бөтен адамдармен де қолданыла алатын символдар жиынтығы. Нақтыланған мәдени капитал – белгілі бір адамдармен ортақ мәдени құндылықтарымыз. Соңында, беделді капитал – егер біреу сіз туралы бірдеңе білсе, ол сізбен, толығымен бейтаныс адаммен сөйлесуге қарағанда, әлдеқайда көбірек сөйлесуге бейім болады. Ойлау да жағдайлар ағынындағы әңгімелерді іштей қабылдау арқылы түсіндірілуі мүмкін; жеке тұлғалар толығымен және үнемі әлеуметтік болып қалыптасады, сырттан ішке қарай құрылады. Өзара әрекеттесудің ритуалдық тізбектері теориясы Эмиль Дюркгеймнің «Діни өмірдің элементарлық формалары» атты кітабындағы ритуал туралы теориясынан, Макс Вебердің қақтығыс теориясынан және Эрвинг Гоффманның микросоциологиясынан шабыттанды. Ол әлеуметтік ғылымдардың түрлі салаларына, соның ішінде Менеджмент зерттеулеріне, Шығармашылық туризмге, Халықаралық қатынастарға және Джеффри С. Александрдың мәдени прагматикасына әсер етті. Көптеген эмпирикалық зерттеулер де өзара әрекеттесудің ритуалдық теориясын қолданды, мысалы, белгілі бір институттардың өзін қалай сақтайтынын, веб-сайттар пайдаланушылардың жеке басын қалыптастыру үшін өзара әрекеттесудің ритуалдық тізбектерін қалай пайдаланатынын немесе дипломаттар шетелдік элитаны өз елдеріне шақыру үшін алмасу бағдарламаларын қалай құратынын зерттеу үшін.