Кіріспе

Гвалиор мемлекеті саяси кеңсесі

Гвалиор резиденциясы – 1782 жылдан бастап 1947 жылы британдықтардың Үндістаннан шығуына дейін болған Британдық Үнді империясының саяси кеңсесі еді. Гвалиор резиденциясы 1854 жылы Орталық Үндістан агенттігіне бағынышты болды, ал 1921 жылы одан бөлінді.

Тарих

1782 жылы британдықтар мен Гвалиор махаражасы Махаджи Синдия арасында Салбай шарты жасалғаннан кейін, шартының дайындалуына үлес қосқан Дэвид Андерсон Гвалиор сарайының резиденці болып тағайындалды. Сарай 1810 жылға дейін көшпенді тіршілік етті, содан кейін Махаджинің ізбасары Даулат Рао Синдия Лашкар қаласы орналасқан жерде, Гвалиор бекінісіне жақын жерде өз штаб-пәтерін бекітті. Даулат Рао Синдия 1817 жылы үшінші ағылшын-маратха соғысының аяқталуымен Британ Үндістан үкіметімен қосалқы одақ туралы шартқа қол қоюға мәжбүр болды. Гвалиордағы резидент 1854 жылға дейін Үндістанның генерал-губернаторына тікелей бағынышты болды, содан кейін Гвалиор резиденциясы Орталық Үндістан агенттігінің билігіне бағынды. 1857 жылғы Үндістан көтерілісі кезінде Гвалиор бекінісі көтерілісшілер тарапынан басып алынды, ал 1858 жылы британ әскерлері оны қайта басып алып, 1886 жылға дейін бекіністе тұрды. 1860 жылы кішігірім штаттар Гунадағы Орталық Үндістан атты әскерінің қолбасшысының басшылығымен жеке басқаруға берілді. Бұл тәртіп 1896 жылы жойылды, штаттар қайтадан резиденттің басқаруына қайтарылды, ал Гунадағы қолбасшы резиденттің өкілеттігі шектеулі көмекшісі ретінде әрекет етуді жалғастырды. 1888 жылы Ханиядана штаты Бунделханд агенттігінен Гвалиордағы резидентке, ал 1895 жылы Гвалиор штатының Бхилса және Исагарх аудандары Бхопал агенттігінен Гвалиор резиденциясына берілді. 1921 жылы Гвалиор резиденциясы Орталық Үндістан агенттігінен бөлінді, резидент қайтадан тікелей генерал-губернаторға бағынды. 1936 жылы бұрын Біріккен провинциялардың басқаруында болған Бенарес және Рампур княздықтары Гвалиор резиденцінің басқаруына берілді. Резидент Гвалиор билеушісіне аккредитацияланған өкіл ретінде, сондай-ақ барлық жалпы саясат мәселелерінде билеуші мен Мальва және Бхопавар агенттері сияқты басқа саяси өкілдер арасындағы байланыс арнасы болды, олардың басқаруында Гвалиор штатының шашыраңқы бөліктері орналасқан. Ол резиденцияның кішігірім иеліктерін, сондай-ақ кез келген маңызды қылмыстық істерді, оларды жеке қарастырды немесе оның бекітуіне және мақұлдауына жіберді. Сонымен қатар, ол Гвалиор, Датия, Самтар, Ханиядана және Чабра парғана штаттары арқылы өтетін Ұлы Үндістан түбегі темір жолының Мидленд және Бина Баран бөлімдерінің аудандық және сессиялық судьясының өкілеттіктеріне ие болды. Саяси өкілдің штаб-пәтері Гвалиор бекінісінен шамамен 6 шақырым шығысқа қарай орналасқан Морар аумағындағы 1,17 шаршы шақырым (3 км²) жерде орналасқан. Аймақ резиденттің басқаруында болды және үш ауылды қамтыды, олардың кірісі резиденцияның күтілуіне жұмсалды. 1901 жылы резиденция халқы 1391 адамды құрады. Ұлы Үндістан түбегі темір жолы, Гвалиор жеңіл темір жолы және Агра-Бомбей және Бинд-Жанси тас жолдары осы аумақты кесіп өтті. Гвалиор резиденциясы 1947 жылғы 15 тамыздағы түн ортасында, Үндістан тәуелсіздігіне қол жеткізген кезде, британ тажы мен Үндістанның княздық мемлекеттері арасындағы барлық шарттық қатынастар күшін жойған кезде таратылды. Штаттардың билеушілері 1947 және 1950 жылдар аралығында Үндістан үкіметіне қосылды, ал Гвалиор резиденциясының көп бөлігі, оның ішінде Гвалиор штаты, жаңа Үндістанның Мадхья-Бхарат штатына қосылды, Рампур және Бенарес Уттар-Прадеш штатына өтті. Мадхья-Бхарат 1956 жылғы 1 қарашада Мадхья-Прадеш штатына біріктірілді.

Халық саны мен географиясы

1901 жылы резиденцияның халқы 2 187 612 адамды құрады, олардың ішінде индуистер 1 883 038 адам, немесе 86 пайызды, анимистер 170 316 адам, немесе 8 пайызды, мұсылмандар 103 430 адам, немесе 4 пайызды, ал джайндар 30 129 адам, немесе 1 пайызды құрады. 1901 жылы резиденцияның ауданы 17825 шаршы миль (46,167 км²) болды, оның ішінде 17020 шаршы миль (44,082 км²) Гвалиор мемлекетіне тиесілі еді. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 123 адамды құрады. 1931 жылға қарай резиденция аумағындағы халық саны 3,5 миллионнан асты. 1901 жылы бұл аймақта 6820 ауыл және он алты қала болды, олардың ішінде Лашкар, Морар, Гвалиор, Гуна, Бинд, Бхилса, Нарвар, Уджайн және Чандери ең ірілері еді. Бхилса, Морена, Уджайн және Гуна астық сатудың негізгі орталықтары болса, Чандери – жоғары сапалы мата өндірісінің орталығы еді.