Екінші дүниежүзілік соғыстағы Латыс легионы (1943-1945)
Latvian Legion
Екінші дүниежүзілік соғыстағы Латыс Легионы: Нацистік Германияның Waffen SS құрамындағы латыш этностық бөлім. 1943-45ж. тарихы, Courland Pocket шайқасы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нацистік неміс Вафен СС бөлімшесі (1943–45)
Nazi German Waffen SS unit (1943–45)
Латвия легионы – Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі нацистік неміс Вафен СС құрамындағы әскерлік бірлестік. 1943 жылы құрылған, оның негізгі бөлігі латыштардан тұрды. 19-дивизия 1945 жылдың мамырына дейін Курлян қапшығында соңғы күштердің бірі ретінде қарсылық көрсетіп, Екінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен капитуляциялады.
The Latvian Legion was a formation of the Nazi German Waffen SS during World War II. Created in 1943, it consisted primarily of ethnic Latvians. The 19th Division held out in the Courland Pocket until May 1945, the close of World War II, when it was among the last of Nazi Germany's forces to surrender.
Жасау
Латвия легионы 1943 жылғы қаңтарда Адольф Гитлердің бұйрығымен, СС басшысы Генрих Гиммлердің өтініші бойынша құрылды. Күштің бастапқы ядросын 1941 жылдан бастап қауіпсіздік міндеттері үшін құрылған және Вермахт басшылығымен Шығыс майданында қызмет еткен Латвия полиция батальондары құрады. Кейіннен Холокостқа қатысқан Арайс командасының мүшелері легионға қосылды, бірақ бұл соғыстың соңына жақын болды, өйткені команда партизандық және еврейлерге қарсы іс-қимылдарынан демобилизацияланды, ал алғашқы бұрынғы Арайс бөлімшесі 1944 жылғы желтоқсанда легионға қосылды. 1941 жылғы желтоқсандағы Розенбергтің еңбек жарлығына сәйкес, немістер 1942 жылдың басында латыштарды әскерге шақыра бастады, оларға еңбек қызметіне немесе полиция батальондарына қосылу мүмкіндігі берілді. Бір айдан кейін Латвиядағы неміс оккупациялық билігі әскери жасқа жеткен ерлерді легионға әскерге шақыруды бастады. Әскерге шақырылғандарға Вермахтқа бағынышты Ваффен-СС легионында қызмет ету, неміс Вермахтының көмекшілері ретінде қызмет ету немесе Германиядағы құлдық еңбек лагеріне жіберу арасынан таңдау жасау ұсынылды. Екі баламативті таңдаудан қашуға тырысқандар тұтқындалып, концлагерлерге жіберілді. Нәтижесінде легионда қызмет ететін адамдардың бар болғаны 15-20 пайызы еріктілер болды. Литвадан айырмашылығы, Латвияда легионға шақырылатын азаматтар ресми бойкот ұйымдастырмады, бірақ кейбір латыштар нацистік соғыс машинасына қызмет етуден гөрі дезертирлік жасады. 1944 жылғы 1 шілдеде Латвия легионында 87 550 адам болды. Тағы 23 000 латыш Вермахттың «көмекші» күштері ретінде қызмет етті. Келесі екі айда бұл бөлімдерде қарқынды шайқастар болды. 1944 жылғы сәуірде легион басқа бөлімшелермен алмастырылып, Опочкадан шығысқа қарай 50 шақырым жердегі Бардово-Кудеверге, шайқас әрекеті азайған жерге көшірілді. 1944 жылғы маусымда ол шабуылға ұшырады және 1944 жылғы 10 шілдеде шегінді. 1944 жылғы тамыз және қыркүйек айларында 15-дивизия жаңадан келген сарбаздармен толықтыру үшін Пруссияға көшірілді. Ол 1945 жылғы 22 қаңтарда шайқасқа шақырылғанға дейін Данциг маңында жаттығулар жасады. Сол кезде дивизияда шамамен 15 000 сарбаз болды. Қаңтар және ақпан айларында Данциг маңында шайқасып, наурыздың басында Померанияға шегінді. Сәуірдің басына қарай дивизияның саны 8 000 адамға дейін азайды. 1 000-ға жуық адам Курляндия қапшығындағы күштерді толықтыру үшін теңіз арқылы жіберілді, ал қалғандары шайқаста қаза болды. 11 сәуірде дивизияға бүкіл дивизияны Курляндияға көшіру жоспары туралы хабарланды. Соғыстың ұтылғанын көріп, Курляндияға жіберудің соңы кеңес әскерлеріне тапсырумен аяқталады деп түсінген дивизия, керісінше неміс бұйрықтарына бағынбай, Батыс Одақтастарына тапсыруға шешім қабылдады. 19-дивизия Латвияда шайқасуын жалғастырды. 1944 жылғы қазан айында Литвадағы кеңес әскерлерінің ілгерілеуі Курляндия қапшығындағы барлық бөлімшелерді неміс күштерінің қалған бөлігінен бөліп тастады. Бұл 1944 және 1945 жылдары Курляндия қапшығындағы совет және неміс әскерлері арасындағы алты шайқастың бір бөлігі болды. 1944 жылғы желтоқсандағы үшінші шайқаста қарсылас совет бөлімшелерінің құрамында екі латыш дивизиясы – 43-ші және 308-ші дивизиялар болды, олар совет оккупациясы астындағы Шығыс Латвиядан шақырылған сарбаздардан құралған. Екі жақтың латыш бөлімшелері кездескенде, олар көбінесе қарсыласуға дайын болмады және кейде бір оқ атпастан тарап кетті. Советтік басшылық латыш дивизияларын бірнеше күннен кейін басқа жерге көшірді. Курляндия қапшығындағы басқа бөлімшелермен бірге 19-дивизия соғыс аяқталғаннан кейін, 1945 жылғы 9 мамырда совет әскерлеріне тапсырылды.
The Latvian Legion was created in January 1943 on the orders of Adolf Hitler following a request by Heinrich Himmler, head of the SS. The initial core of the force was populated by Latvian Police Battalions, which were formed starting in 1941 for security duties and already serving on the Eastern Front under Wehrmacht command. While members of Holocaust perpetrator Arajs Kommando subsequently joined the Legion, this was late in the war as the Kommando was demobilized from anti partisan and anti Jewish action, with the first former Arajs unit attached to the Legion in December, 1944. Under the Rosenberg labor decree of December 1941, the Germans had already begun conscripting Latvians in early 1942, giving them a choice between joining the labor service or the police battalions. One month after the unit was founded, German occupation authorities in Latvia started conscripting military age men specifically for the Legion. Draftees were given a choice between serving in the Wehrmacht subordinated Waffen SS Legion, serving as German Wehrmacht auxiliaries, or being sent to a slave labor camp in Germany. Those who tried to avoid both options were arrested and sent to concentration camps. As a result, only 15 20% of the men serving in the legion were actual volunteers. Unlike in Lithuania, potential legionary recruits in Latvia did not organize an official boycott of conscription; some Latvians deserted however rather than serve in the Nazi war effort. On July 1, 1944, the Latvian Legion had 87,550 men. Another 23,000 Latvians were serving as Wehrmacht "auxiliaries". Over the next two months, these positions saw intense fighting. In April 1944, the Legion was replaced by other units and moved to less active positions in Bardovo Kudever, 50 km east of Opochka. It came under attack there in June 1944 and retreated on July 10, 1944, crossing the Latvian Russian border on July 17. In August and September 1944, the 15th Division was moved to Prussia for replenishment with new recruits. It was in training near Danzig until it was ordered into battle on 22 January 1945. At that time, the division consisted of about 15,000 soldiers. It fought near Danzig in January and February, retreating to Pomerania in early March. By early April, the division was reduced to 8,000 men. About 1,000 were sent by sea to replenish the forces in the Courland Pocket, and the rest were lost in the fighting. On April 11, the division was told about plans to transfer the entire division to Courland. Seeing that the war was lost and understanding that being sent to Courland would mean eventually having to surrender to the Soviets, the division decided to surrender to the Western Allies instead, disobeying German orders to the contrary when necessary. The 19th Division continued to fight in Latvia. In October 1944, Soviet advances in Lithuania cut off all units in the Courland Pocket from the rest of the German forces. It was part of the six battles between Soviet and German armies in the Courland Pocket in 1944 and 1945. During the third battle in December 1944, the opposing Soviet units included two Latvian divisions, the 43rd and the 308th, formed from recruits drafted in Soviet occupied Eastern Latvia. When Latvian units from both sides of the front faced one another, they were quite unwilling and occasionally disengaged without firing a shot. The Soviet command transferred the Latvian divisions elsewhere after a few days. Together with other units in the Courland Pocket, the 19th division surrendered to the Soviets at the end of the war on May 9, 1945.
Латвия легионерлерінің мотивациясы
1945 жылғы 27 қаңтарда 15-дивизияның командирі оберфюрер Адольф Акс хабарлады: «Олар ең алдымен латыштар. Олар тұрақты латыш ұлттық мемлекетін құруды қалайды. Германия мен Ресейдің арасынан таңдау жасауға мәжбүр болғандықтан, олар Германияны таңдады, себебі олар батыс өркениетімен ынтымақтастыққа ұмтылады. Олар үшін немістердің үстемдігі екі жамандықтың азғыны болып көрінеді». Бұл көзқарас 1940-1941 жылдар аралығындағы Кеңес Одағының «Үрей жылы» деп аталған оккупациясынан туындады. Осы кезеңде ондаған мың латыш отбасылары өлімге кесілді немесе ерлер әйелдер мен балалардан бөлініп, қарсылықты басу үшін Сібірге жер аударылды. Легион басшылығы латыштар кеңестік қайта оккупацияға қарсы күресіп жатқанын баса көрсетті. Әскерге шақырылғандар Құдай атынан неміс әскеріне және оның бас қолбасшысы Адольф Гитлерге адал болуға, батыл болуға және «большевизмге қарсы күресте» өмірін беруге дайын болуға ант берді. Легионерлер Латвия үшін енді қауіп болмағанша Қызыл Армиямен күресуді, содан кейін 1918-1920 жылдардағы Латвия Тәуелсіздік соғысының үлгісі бойынша нацистік Германияға қарсы шығуды үміттенеді, онда латыш күштері большевиктер мен неміс әскерлерін де ығыстырған еді. Легионерлер осы үміттің символы ретінде латыш туын киімдерінің астына жасырып тасыды. Бұл сезім Легионның ең танымал әндерінің бірінде де көрініс тапты: «Біз сол биттерге толыларды тағы да, тағы да жеңеміз. Содан кейін сол көк-сұрларды тағы да, тағы да сабап жібереміз» (большевиктер мен немістерді білдіретін эвфемизмдермен). Латвиялықтар, эстондықтар және, аз дәрежеде литвалықтар, 1918-1920 жылдары болғандай, Батыс державалары, әсіресе Ұлыбритания, оларға көмекке келеді деп сенді. Бұл үміттер 1944 жылдың қараша айында алынған одақтас хабарламаларымен нығайтылды, онда британдық қолбасшылық оларға Балтық теңізіне ортақ британдық-американдық флот кіргенше Курляндияны ұстап тұруды бұйырды.
Oberführer Adolf Ax, commander of the 15th Division, reported on 27 January 1945: "They are first and foremost Latvians. They want a sustainable Latvian nation state. Forced to choose between Germany and Russia, they have chosen Germany, because they seek co operation with western civilization. The rule of the Germans seems to them to be the lesser of two evils." This perspective resulted in part from the Soviet occupation between 1940 and 1941, called "The Year of Terror" during which tens of thousands of Latvian families were executed or deported to Siberia with men separated from the women and children to break down resistance. Legion command emphasized that the Latvians were fighting against Soviet re occupation. Conscripts promised in the name of God to be subservient to the German military and its commander Adolf Hitler, to be courageous and to be prepared to give up their life "in the fight against Bolshevism". Legionnaires hoped to fight off the Red Army until it was no longer a threat to Latvia and then turn against Nazi Germany, as a repeat of the Latvian War of Independence of 1918–1920, when Latvian forces expelled both Bolshevik and German forces. Legionnaires carried Latvian flags under their uniforms as a symbol of that hope. This sentiment was also reflected in one of the most popular Legion songs that went: "We'll beat those lice infested ones – again, again. After that we'll trounce those blue grays – again, again" (with euphemisms for Bolsheviks and Germans). Latvians, as did the Estonians and to lesser degree Lithuanians, believed that the Western powers, especially Britain, would come to their aid as they had in 1918–1920. These hopes were bolstered by Allied communications received in November 1944 in which British command instructed them to hold Courland until a joint British American fleet entered the Baltic.
Латвия легионерлерін еске алу күні
Соғыстан кейінгі жылдары 16 наурызды Батыс елдеріне жер аударылған латыш легионының ардагерлері ұйымы – Даугувос ванагай, латыш легионының күні ретінде таңдады. Бұл күні Великая өзенінің шығыс жағалауындағы "93,4" биіктігі үшін 15-ші және 19-шы Waffen SS дивизиялары арасында болған шайқасты еске алу үшін белгіленді. Латвияда бұл мереке 1989/90 жылдардан бері аталып өтіледі. 1998 жылы Сейм бұл күнді "Латвия сарбаздарын еске алу күні" деп ресми түрде мойындады. Бұл шешім "Латвия легионының еске алу күні" деп белгілеуді қалаған "Отан және бостандық үшін / ЛННК" партиясы мен коалицияның басқа мүшелерінің арасындағы келісімнің нәтижесі болды. Коалиция мүшелері мұндай қадам Латвияның халықаралық беделіне кері әсер ететінінен қорқып, келісімге келді. 16 наурыздағы шаралар соңғы жылдары шиеленіске толы болды. Латвиялық ұлтшыл ұйымдар (Ұлттық одақ және Ұлттық күш бірлігі сияқты) латыш легионының қолдаушылары шерулер ұйымдастырса, негізінен орыс ұйымдары (Латвиялық Ресей одағы) наразылық білдіріп, шерулерді тоқтатуға тырысты. 1998 жылы латыш легионерлерін еске алу күнінің ресми түрде аталуына байланысты туған аса күрделі дау-дамайға байланысты латыш шенеуніктері оны ресми түрде құрметтеуден бас тартады. Қазіргі уақытта латыш билігінің ресми ұстанымы бойынша, бұл күн ардагерлер мен олардың туыстарының жеке ісі. 2012 жылғы 21 ақпанда Еуропа Кеңесінің Расизмге және төзімсіздікке қарсы комиссиясы Латвия туралы есебін (төртінші мониторинг циклі) жариялады, онда ол Waffen SS-те соғысқан және нацистермен ынтымақтастық жасаған адамдарды еске алуды айыптады. ECRI әр жыл сайын 16 наурызда Рига орталығында өткізілетін, латыш Waffen SS бөлімінде соғысқан жауынгерлерді еске алу жиынына рұқсат беру туралы алаңдаушылық білдірді, сондай-ақ Риганың нацистік оккупациясын (1 шілдеде) атап өтуге құзыретті соттардың рұқсат бергеніне наразылық білдірді. Комиссия бұрынғы Сыртқы істер министрі шеруді айыптамағанын, керісінше, қолдағанын да атап өтті. ECRI "Латвия билігі Waffen SS-те соғысқан және нацистермен ынтымақтастық жасаған адамдарды еске алуға бағытталған барлық әрекеттерді айыптауы тиіс. ECRI сондай-ақ билік органдарына нацизмді қандай да бір жолмен ақтауға бағытталған кез келген жиналыс немесе шеруға тыйым салуды ұсынады" деді. 2014 жылғы 13 наурызда Ұлыбританияның еуропарламент депутаты Ричард Хоуит, Еуропалық парламент Адам құқықтары жөніндегі кіші комитетінің өкілі ретінде жасаған мәлімдемесінде "Жергілікті жігіттер СС формасын киюге мәжбүр болған жоқ па, әлде еріктілер болған жоқ па, олардың іс-әрекеттерін тойлау құрбандардың естелігін ғана емес, сонымен қатар нацизмнің өзін де құрметтеумен тең" деген пікір білдірді. Өзінің веб-сайтында Хоуитт Waffen SS шерулеріне сілтеме жасап, консервативтік партияны Латвия үкіметіндегі ұлтшыл элементтермен одақтасқаны үшін сынады.
In the years after the war, 16 March was chosen by the Latvian Legion veterans' organisation in Western exile, Dauguvos vanagai, as the day of the Latvian Legion, to commemorate a battle on the eastern shore of the Velikaya River for Hill "93,4", fought by both the 15th and 19th Waffen SS divisions. It has been publicly observed in Latvia since 1989/90. The day was officially recognized as a "Remembrance Day for Latvian soldiers" by the Saeima in 1998, a compromise between the For Fatherland and Freedom/LNNK party who wanted to establish the day as the "Remembrance Day for the Latvian Legion" and other members of the coalition fearing the potential effect such a move would have on the international reputation of Latvia. The 16 March events have been quite confrontational in recent years, with Latvian nationalist organizations (such as the National Alliance and National Power Unity) marching in support of the Latvian Legion, and predominantly Russian organizations (Latvian Russian Union) holding protests and attempting to block the marches. Due to a particularly harsh controversy around the official commemoration of the Remembrance Day of the Latvian Legionnaires in 1998, the Latvian officials refrain from its official honoring. Currently, the official position of Latvian authorities is that the day is a primarily private business of the veterans and their relatives. On 21 February 2012, the Council of Europe's Commission against Racism and Intolerance published its report on Latvia (fourth monitoring cycle), in which it condemned commemorations of persons who fought in the Waffen SS and collaborated with the Nazis. ECRI expressed concerns as regards to the authorisation of a gathering, commemorating soldiers who had fought in a Latvian unit of the Waffen SS, that takes place every year on 16 March and is held in the centre of Riga, and expressed dismay at the authorisation by the competent courts of an event set to celebrate the Nazi occupation of Riga (on 1 July). It also expressed concern, that the former Minister of Foreign Affairs had not condemned the march, and on the contrary, supported it. ECRI recommended, that "the Latvian authorities condemn all attempts to commemorate persons who fought in the Waffen SS and collaborated with the Nazis. ECRI further recommends that the authorities ban any gathering or march legitimising in any way Nazism." On 13 March 2014, UK Labour MEP Richard Howitt, a spokesperson for the European Parliament Human Rights Sub Committee issued a statement that included the view that "Whether local boys were forced to don the SS uniforms or were eager volunteers, celebration of their actions not only insults the memory of the victims but also honours Nazism itself." On his own website, Howitt, citing the Waffen SS marches, criticized the Conservative Party for its alliance with nationalist elements in the Latvian government.