Кіріспе

Санскрит әдебиетінің мифологиялық патшалығы. Санскрит әдебиеті мен индуист мифологиясындағы Кират патшалығы – «Махабхаратада» еске алынған Кират тайпаларының кез келген патшалығын білдіреді. Бұл тайпалар көбінесе Гималайда (әсіресе Шығыс Гималайда) мекендеген. Олар Парваталар (таушылар) мен басқа да Гималай тайпаларымен бірге Курукшетра соғысына қатысты.

Маһабхаратадағы сілтемелер

Камбоджалар, Гандаралар, Кираталар және Барбаралар (12,206) нөмірде солтүстік тайпалары ретінде бірге есімдері жиі кездеседі. Явандар, Кирати тайпасы, Гандарвалар, Қытайлар, Саваралар, Барбаралар, Сакалар, Тушаралар, Канкалар, Патавалар, Андралар, Мадракалар, Паундралар, Пулиндалар, Раматалар, Камвожалар Арияварта патшалықтарының шегінен тысқары тайпалар ретінде бірге аталған. Арияварта патшалары олармен байланыс жасауға күмәнданды. (12,64)

Кираталар - мелча тайпасы

Кираталар Пулиндалар, қытайлар, хундар, пахлавалар, сақтар, явандар, саваралар, паундралар, канчилер, дравидтар, синхалалар және кералалармен бірге есімдері жиі кездеседі. Осы тайпалардың бәрі Млеха тайпалары ретінде сипатталған. Мұнда олар абыз Васишт пен оның сиырын патша Висвамитраның шабуылынан қорғағандар ретінде көрсетілген. (1,177)

Киратас аймақтары

Кирати халқының жерлері шығыс Гималай тау сілемдері бойымен созылған.

Ежелгі Үндістанның әр түрлі аймақтарындағы кираталар

Кирати халқының көптеген басшылары, аң аулау қаруларымен қаруланған, аң аулаумен шұғылданып, жеміс-жидектер мен тамырлар жеген, жануар терілерімен немесе ағаш қабықтарымен киінген, Химаваттың солтүстік беткейлерінде, күн шығатын таудың артында (Аруначал Прадеш) және теңіз жағалауындағы Каруша аймағында (Бангладештегі Гангтың сағасы немесе Пәкістандағы Синдху сағасы болуы мүмкін) және Лохития тауларының екі жағында (шығыс Ассам мен батыс Аруначал Прадеш) мекен еткендері айтылады. Олар Юдхиштхираның Раджасуя құрбандығы кезінде оған салық төлеген. Олармен бірге сандал ағашы мен алоэ, сондай-ақ қара алоэ, қымбат терілер, алтын және хош иістердің көптеген үйінділерін, өз нәсілінен он мыңдай қызметші қыздарды, алыс елдерден әкелген әдемі жануарлар мен құстарды, таулардан алынған көп алтынды (2,51) әкелді. Кейіраталар (Кираталар), Дарадалар, Дарвалар, Суралар, Ваямакалар, Аудумваралар, Дурвибхагалар, Кумаралар, Парадалар, сондай-ақ Вахликалар, Кашмирлер, Горакалар да салық төлеушілер ретінде есімдері тіркелді. Кирата тайпаларының алуан түрлілері Пахлавалар, Дарадалар, Яваналар, Сакалар, Харахуналар, Чиндер, Тухаралар, Синдхавалар, Жагудалар, Раматалар, Мундалар, әйелдер патшалығының халқы, Танганалар, Кекаялар, Малавалар және Кашмира халқымен бірге айтылды. Олар Юдхиштхираның үстемдігін қабылдап, оның сарайында түрлі міндеттер атқарған (3,51). Кираталар, әсіресе шайқаста қаһарлы болғандықтан, көбінесе Химаваттың кең даласында мекен еткен. Кейбір ғалымдар оларды Карна жеңгенін айтады.

Пуллинда деп аталатын Гималай патшалығындағы Кираталар

Пулинда патшасы Кираталар патшасы ретінде де сипатталады (2,4). Ол Ежелгі Үндістанның көптеген басқа патшаларымен бірге Индрапрастадағы Юдхиштхира патшасының жаңа сарайының ашылуына қатысқан делінеді. Оның патшалығы Тибеттегі Кайлас тауларына жақын орналасқан. Пулиндалардың билеушісі Суваху патшаның иеліктері Гималай тауларында, жылқы мен пілдерге толы, Кираталар мен Танганалар тығыз қоныстанған, жүздеген Пулиндалармен маңызды, ерекше тайпалар жиі келіп-кетіп тұратын және тамашалықтарға толы жерде орналасқан. Пандалар Гималай аймақтарына жол тартқанда мұнда біраз уақыт болды (3,140). Содан кейін Пандалар, Бадарида (Бадринат, Уттаракханд) бір ай бойы қуанышпен тұрғаннан кейін, келген жолмен Кираталардың патшасы Сувахудың патшалығына бет бұрды. Олар қиын Гималай аймақтарын, Қытай, Тухара, Дарада елдерін және асыл тастарға бай Кулинданың барлық аймақтарын кесіп өтіп, Сувахудың астанасына жетті (3,176). Олардың соңғы мақсаты Ямунаның бастауы болды. Осылайша олар Бадариден (Бадринаттан) Тибетке, Кашмирге және соңында Химачал-Прадешқа дейін айнала жол жасаған болуы мүмкін.

Пандрака Васудеваның қол астындағы кираталар

Паундрака Васудева есімді патша болды, ол Васудева Кришнаның жауы еді. Бұл патша Васудева Кришна сияқты киініп, оны қорлаған. Ол Ванга (Батыс Бенгалия), Пундра (солтүстік Бангладеш) және Киратас (2, 14) мемлекеттеріне билік етуді қалаған. Мұнда айтылған Кираталар Дарджилинг Гималай аймағының жанында тұрған.

Бхагадаттаның қол астындағы кираталар

Кирати және Чиналар Прагжётиша (Ассам) патшасы Бхагадаттаның әскерін құрағаны айтылады (5,19). Бұл әскер Кауравалар үшін Курукшетра соғысына қатысты және оның саны бір акшоухини (өте үлкен әскер бөлімі) құрады.

Курухсетра соғысындағы Кираталар

Кираталар мен Чиналар Прагжётиша (Ассам) патшасы Бхагадаттаның Кауравалар жағына қосылған әскерлерінің бір Ақшоухини құрамына кірді (5,19). Батыс Кираталары сакалармен, явандармен, сивилермен және васатилермен бірге Кауравалардың зор әскерінде (5,198) жүріп жатқандары айтылады. Сакалар, Кираталар, явандар және Пахлавалар Кауравалар құрған шайқас құрамында есімдері тізілген (6,20). Сол сияқты, олар тағы бір күні (6,50) құрылған басқа бір шайқас құрамында да аталған. Курукшетра соғысы кезінде Пандавалар жағында болған Ядава басшысы Сатаккитің сөздері: «Кираталар патшасы, өмірін сақтап қалуды тілеген, бұрын Арджунаға 700-ге жуық піл сыйлаған еді, олардың барлығы қару-жарақпен жабдықталған, әшекейленген және Кираталармен мінген. Бұрын олар Юдхиштхираға жақсылық жасау үшін қолданылған. Уақыттың өзгеруіне қараңыз, енді олар Юдхиштхираға қарсы күресуде. Бұл пілдерді жеңу қиын Кираталар айдап жүр. Олар пілден шайқасуда шебер және Агни руынан тараған. Бұрын олардың барлығы Арджунамен шайқаста жеңілген. Енді олар Дюрьёдананың бұйрығымен мені күтіп отыр. Мен осы жеңу қиын Кираталарды шайқаста жеңіп, Арджунаның (7,109) жолын жалғаймын». Тушаралар, явандар, хасалар, дарвабисарлар, дардалар, сакалар, каматалар, раматалар, танганалар, андракалар (әрине, оңтүстік андралар емес), пулиндалар, қаһарлы күш-қуатымен белгілі Кираталар, млеччалар, тау тұрғындары және теңіз жағалауынан келген рулар Каурава патшасы Дурёдананың мақсаты үшін шайқасқа бірікті (8,73). Кираталардың билеушісі шайқаста қаза тапты (8,5).

Арджунаның Күрукшетра соғысынан кейінгі жеңістері

Кшатриялардың, сан алуан патшалардың тойлары есепсіз болды, олар Юдхиштхираның Ашвамедха құрбандығы үшін алым-салық жинау мақсатымен Арджунамен бірге әскери жорыққа шықты, себебі олар Курукшетра шайқасында туған-туыстарын жоғалтқан еді. Сонымен қатар, көптеген Кираталар мен Явандар, барлығы да шебер садақшылар, және Млечха тайпаларының алуан түрлері, бұрын (Пандавалар Курукшетра даласында) жеңіліске ұшыраған, сондай-ақ көптеген Ария патшалары, әскер мен жылқыға ие болған, Арджунамен шайқасты (14,73). Ол Каси, Анга, Косала, Кирата және Танганалармен шайқасты (14,83).

Кираталар арасында брахмандар жоқ

Мекалалар, дравидтер, латтар, паундралар, конусиралар, саундкалар, дардалар, дарвалар, чауралар, саваралар, варваралар, кираталар, явандар, камбоджалар, хундар, сактар және көптеген басқа да кшатрия тайпалары брахмандардың жоқтығынан судралар дәрежесіне дейін төмендеді.