Кіріспе

Шығыс Түрік қағанатының соңғы қағаны Ильиг қаған (Ескі түрік: 𐰃𐰞𐰞𐰃𐰏𐰴𐰍𐰣; ), Ашина Дуоби туған, қайтыс болғаннан кейін Гуйи ханзадасы Хуан (歸義荒王) атанды, Шығыс Түрік қағанатының соңғы қағаны болды.

Өмірбаян

Ол Ями қағанның және оның туюхун әйелі Пошидің (婆施) ұлы болды. Оны Туюхун генералы Күлүг Тархан (胡祿達官) тәрбиеледі. Есейгеннен кейін оған Бағатур шад (莫賀咄設) атағы беріліп, империяның шығыс бөліктерін басқаруға тағайындалды.

Билік

Ол ағасы Чулуо қайтыс болғаннан кейін өзін Иллиг қаған деп жариялады және ағасының жесіріне үйленді. Кейін ол өзінің жүрегі туған інісі Ашина Шибобиге Толис қаған атағын беріп, оны өзінің бұрынғы тайпаларына жіберді. Ол өзінің алдыңғыларының Суйге қатысты саясатын жалғастырып, марионетка императорларды қолдады.

Танға шабуылдар

Тангпен алғашқы байланыстары өте жауымдастыққа толы болды. 621 жылы Туджу әскерлері Фэньин және Си аймақтарына шабуыл жасап, сәуір айында Янменге дейін жетті. Жауап ретінде түркі елшілері Қытайда тұтқындалды, ал қытай елшілері түрктерде тұтқындалды. Мамыр айында хағанның әскерлері Гаодзудың туысы Ли Шулиан (李叔良) басқарған Тан әскерлерін жеңіске ұшыратты, ол бір айдан кейін тиген жаралардан қайтыс болды. 625 жылы хаған Линг префектурасына (靈州, қазіргі Иньчуань, Нинся) шабуыл жасады. Император Гаодзу генерал Чжан Цзиньді (張瑾) Туджуге қарсы тұру үшін жіберді, ал Вэнь Янбо Чжанның бас хатшысы болды. Бірақ Чжан хағанмен шайқасқанда ауыр жеңіліске ұшырады, ал Вэнь тұтқынға алынды. Вэнь маңызды шенеунік болғандықтан, хаған оны тексеруге алып, Тан мемлекетінің күшті және әлсіз жақтары туралы сұрады. Вэнь жауап беруден бас тартты, содан кейін хаған оны Инь таулары аймағына ауыстырды. 626 жылы, император Тайцзунг таққа отырғаннан кейін 19 күн өткен соң, Шибоби мен Иллиг Чанъань қаласынан Уэй өзенінің арғы бетінде болды. Император Тайцзунг, Гао Шилиан мен Фанг Сюаньлингпен бірге, Иллиг кері шегінгенге дейін өзеннің арғы бетінде Туджумен кездесіп, шығыс түркілеріне сыйлықтар беруді қоса алғанда, бейбіт келісім шарттарын жеке келіссөздер арқылы жасауға мәжбүр болды.

Азаматтық соғыс

627 жылы ол барлық мал-мүлкі қарлы дауылдан қырылғаннан кейін, қарастық Тиле тайпаларынан жылқы алуға тырысты. Тиле тайпалары Ксюэянтуо одағының басшылығымен көтеріліс жасады. Тан императоры Тайцзун осы Тиле және Хитан тайпаларымен бірігіп шабуылға уақытты ысырап етпеді. Иллигтің соғдилік уәзірлерінің ықпалына қызғанған Гөк түрк генералдары Иллигке қарсы ішкі наразылық тудырды. Жауап ретінде қаған көтерілістерді басу үшін Юкук Шадқа 100 000 атты әскерді қарауына берді. Бірақ Шад Мали (қазіргі Ганьсу) маңында Пуса (菩薩) басқарған Хуэйгэ әскерлерінен жеңілді. Кейін Туюэдің тағы да бірнеше генералдары Сюэянтуодан жеңіліс тапты. 628 жылы Кумо Си тайпалары да Туюэге қарсы көтерілді. Шығыс билеушісі Ашина Шибоби көтерілісшілерді жеңе алмады, бұл қағанды ашуландырып, оны 10 күнге қамшылап, түрмеге қамауға бұйрық берді. Оның ұстазы Құлуг Тархан да қайғыдан өзіне-өзі қол жұмсады. Ол жалғыз дүниеден озды. Екінші түркі қағанатын құрған Етмиш Бег Илтериш қаған Иллигтің ұрпағы еді. Владимир Сычев сияқты кейбір ғалымдар оның Ашина Нишуфумен бір адам екенін айтады.