Кіріспе

Трипура штатындағы мәдени ерекшеліктер

Трипура билері – Үндістанның солтүстік-шығысындағы Трипура штатында орындалатын халық билерінің бірнеше түрі. Бұл билерді трипурилер (ең ірі аймақтық этникалық топ) және мог (немесе марма) халықтары жыл сайынғы аймақтық тойларда, мысалы, егін егу және орақ жинау мерекелерінде орындайды.

Бишілер

Трипурилер Трипураның тайпалық халқының жартысынан астамын құрайды. Олар Трипураның таулы аймағында тұрып, жұм шаруашылығымен айналысады. Олардың билері мен мерекелері ауыл шаруашылығы маусымдарымен байланысты. Марма, Халам және Реанг сияқты басқа да ірі жергілікті топтар да осы би фестивальдерінің өз нұсқаларын өткізеді. Гория немесе Гария биі сәуір айында фестиваль кезінде егін егу маусымында орындалады, және трипурилерден басқа басқа этностық топтардың өкілдері де оған қатысады. Би барабандар мен сыбызғылармен сүйемелденеді, және әртүрлі мудралар арқылы табиғаттың түрлі құбылыстарын бейнелейтін қозғалыстармен ауылдан ауылға қарқыны біртіндеп арта отырып биленіп орындалады.

Хай-хак

Хай-хақ биі – Трипури халқының ішіндегі халам қауымына тән би. Ол жылдық егін жинаудан кейін Лакшми қадірлі құдайының құрметіне орындалады және әдетте оның қасиетті орнында биленіп көрсетіледі.

Ходжагири

Ходжагири – Бру Реанг руының (Реанг руының) жас қыздары орындайтын халық биі. Би тобында төрт-алты адам болады, олар ән айтады және бастары мен қолдарында әртүрлі заттарды немесе бұйымдарды (мысалы, басында бөтелке немесе топырақ құмыра, ал қолдарында шамдар) теңестіре отырып, денесінің тек төменгі жартысын ғана қозғалтады.

Жум

Жум биі әдетте қыздар мен ұлдар орындайды.

Лебанг Бумани

Еркектер де, әйелдер де егін жинау кезінде Lebang Boomani биіне қатысады. Еркектер tokkas деп аталатын бамбуктан жасалған аспаптарды қолданады. Би флейта, хамб, pung деп аталатын соққылы аспап және саринда сияқты музыкалық аспаптармен сүйемелдейді. Әйелдер күміс алқа, жүзік, білезіктермен және қоладан жасалған құлақ және мұрын сырғаларын тағынып әсемденеді.

Лебангтар

Гариядан кейін Трипурилер муссон күтіп, егіс жұмыстары тоқтап қалады. Осы кезде, лебанг деп аталатын түрлі-түсті жәндіктердің көптеген тобы жаңадан себілген тұқымдарды іздеп, төбелерге жиналады. Бишілер оларды бамбуктан жасалған аспаптармен қалай ұстайтынын көрсетеді. Трипурилер ұсталған лебангтардың саны жақсы өнімді болжатады деп сенеді.

Мамита

Мамита биі Трипури халқының егін жинау фестивалі – Мамита фестивалінде орындалады.

Мосак сумани

Мосак сулмани биі – дәстүрлі үнді биі. Ол Трипурада аң аулау салты ретінде пайда болған. Би өте күрделі қимылдар арқылы аң ауруды бейнелейді.

Оуа биі

Бұл би – Трипураның Марма тайпаларының дәстүрлі билерінің бірі, олар сонымен қатар Санграй биін де орындайды. Мармалар, сондай-ақ Могтар деп те аталады, буддистер және Ова Чо лабре – олардың маңызды буддистік мерекелерінің бірі. Могтар Ова мерекесін бенгал күнтізбесі бойынша Ашвин айының толу күнінде тойлайды. Олар будда ғибадатханасына барады, содан кейін өзенге қағаз қайықтар немесе ойыншық қайықтар жібереді.

Сангрей

Санграй биі – марма қауымының сәуір айында (бенгал күнтізбесі бойынша Чайтра) Санграй мерекесінде орындайтын дәстүрлі үнді биі. Мармалар – Трипурадағы 19 тайпаның бірі. Бұл би Трипурада пайда болған. 2018 жылдың 26 қаңтарында, Үндістан Республика күнінде, Раджпат алғаш рет Трипураның көптеген мифтер мен аңыздарға толы жерінің Мог тайпасының дәстүрлі биін көрді.