Кіріспе

Америкадағы тарихқа дейінгі кезең

Америка археологиясының бірнеше хронологияларында Форматив кезеңі немесе Форматив сатысы және т.б. қарастырылады. Ол көбінесе "ерте", "орта" және "кеш" сатыларына бөлінеді. Форматив – Гордон Вилли мен Филип Филипс 1958 жылы жариялаған «Америка археологиясының әдістемесі мен теориясы» кітабында анықтаған бес сатының үшіншісі. Форматив сатысының мәдениеттері керамика, тоқу және дамыған тағам өндірісі технологияларына ие болған деп есептеледі; әдетте олар ауыл шаруашылығына кеңінен тәуелді. Әлеуметтік ұйымдастыру тұрақты қалалар мен ауылдарды, сондай-ақ алғашқы салтанатты орталықтарды қамтиды деп күтіледі. Идеологиялық тұрғыдан алғанда, ерте дін қызметкерлерінің класы немесе теократия жиі кездеседі немесе даму үстінде болады. Кейде «Классикалық алдындағы саты» деп те аталады, ол Архаикалық сатыдан кейін және Классикалық сатымен алмастырылды.

Лит сатысы
Архаикалық сатысы
Форматив сатысы
Классикалық сатысы
Постклассикалық сатысы

«Форматив» деп аталатын кезеңнің мерзімдері мен сипаттамалары Американың әртүрлі бөліктерінде айтарлықтай өзгереді. Терминдердің жалпы қолданылуы төмендегідей.

Солтүстік Америка

Солтүстік Америка хронологиясының жіктелуінде қалыптасу кезеңі немесе "Неоиндиялық кезең" – бұл б.з.д. 1000 жылдан б.з. 500 жылға дейін болған мерзімде өмір сүрген Солтүстік Американың теориялық мәдениеттерін атауға қолданылатын термин. Басқа жіктеу жүйелері де бар, және бұл жіктелу басқалардың Вудленд кезеңі деп санайтын мәдениеттерімен қабаттасады. Қалыптасу, классикалық және классикалық соңғы кезеңдер кейде б.з.д. 1000 жылдан қазіргі уақытқа дейін созылатын пост-архаикалық кезең ретінде біріктіріледі. Осы кезеңге қатысты археологиялық ескерткіштер мен мәдениеттерге: Адена, Ескі мыс, Оазисамерика, Вудленд, Форт Эйншент, Хопвелл дәстүрі және Миссисиппи мәдениеттері жатады.

Мезоамерика

Мезоамерикалық хронологияда алғашқы немесе қалыптасу кезеңі шамамен б.з.д. 2000 жылдан 250 жылға дейін созылады, бұл ольмек мәдениетінің барлық кезеңін, сондай-ақ майя мәдениетінің және сапотека цивилизациясының бастапқы сатыларын қамтиды.

Оңтүстік Америка

Колумбқа дейінгі Перудің кезеңделуінде қалыптасу кезеңі 1) б.з.д. 1800 – 900 жылдарға дейінгі бастапқы кезеңге (орналасқан жерлер мен мәдениеттер: ерте Чирипа, Котош мәдениеті, Куписнике, Лас Альдас, Сечин Альто) және 2) 900 б.з.д. – 200 б.з.д. жылдарға дейінгі ерте горизонт немесе қалыптасу кезеңіне (Чавин, кеш Чирипа, Паракас, Чанкильо) бөлінеді.