Кіріспе

Британияның мифтік патшасы, Румынияның Сучава округіндегі ауыл. Герла немесе Король Герла – мифтік германдық Жабайы аңшылықтың аңыздық басшысы және ескі француз тіліндегі Герлекин атауы одан шыққан болуы мүмкін. Герла көбінесе Воден деп аталады, ал XII ғасырдың жазушысы Уолтер Мэптің жазбаларында ол Британияның аңыздық патшасы ретінде суреттеледі, ол Екінші Әлемге сапар шеккеннен кейін Жабайы аңшылықтың басшысы болды және үш жүз жылдан кейін, Англияның англосаксон қонысынан кейін ғана қайтып келді. Мэптің ертегісі оның "De nugis curialium" еңбегінде екі нұсқада келтірілген. Бірінші және толыққанды баяндама 1.12-бөлімде, одан да көп мәлімет береді; ол Герланың басқа әлемдегі бір тіршілік иесімен кездесуі, оның отанына саяхаты, адам әлеміне оралғаннан кейін Аңшылықтың жетекшісі болуы және, соңында, Герла мен оның тобының Англияның Генрих II патшалығының бірінші жылында жоғалып кетуі туралы айтады (осы толық нұсқаның қысқаша мазмұны төменде келтірілген). 4.13-бөлімде келтірілген екінші баяндамада тек бұрынғы нұсқаның соңы ғана бар. Екінші баяндамада Герланың есімі аталмайды; оның орнына Мэп бүкіл әскерді "Герлетинги әскері" (familia Herlethingi) деп атайды.

Шығуы және этимологиясы

Король Герла – бұл көне ағылшын тіліндегі *Her(e)la Cyning нысанында қайта құрылған, әдетте германдық жабайы аңшылықтың басшысы ретінде Воден есімімен танылатын тұлға, сондықтан оның аты француз тіліндегі Харлекинмен (Герлекиннің өзге түрі, Хелекин) байланысты деп саналады, ол ежелгі француз дәстүріндегі жабайы аңшылықтың басшысы. Герламен Герули тайпасының да байланысы бар. Сонымен қатар, Герла патшасы неміс тіліндегі Эрлкингпен (Гетенің «Эрлкёниг» балладасынан әйгілі) байланысты болуы мүмкін.

Уолтер Карп оқиғасының қысқаша мазмұны

Британия патшасы Герла есімсіз, ұзын қызыл сақалы мен ешкінің тұяқтары бар, ешкіге отырған алапат жын патшасымен кездеседі. Олар келісімге келеді: егер жын патшасы Герланың үйлену тойына келсе, Герла бір жылдан кейін міндетті түрде оған барып қайтады. Герланың үйлену күні жын патшасы көптеген жарандарымен бірге сыйлықтар мен азық-түлік әкеліп келеді. Жын патшасының ізбасарлары үйлену тойының қонақтарына соншалықты тиімді қызмет көрсетеді ki, Герланың өзінің дайындықтарына қол тигізбейді. Содан кейін патша Герлаға берген уәдесін еске салып, кетеді. Бір жыл өткен соң жын патшасы Герланы шақыртады, ол өз серіктерін шақырып, жын патшасының үйлену тойына алып баратын сыйлықтарды таңдайды. Олар биік жартастағы ойыққа кіріп, қараңғылықтан өтіп, шамдармен жарықтанғандай көрінетін бір әлемге жетеді. Жын патшасының тойы үш күнге созылып, аяқталғаннан кейін Герла жолға шығуға дайындалады. Жын патшасы оған аң аулауға арналған жануарлар мен басқа да сыйлықтар сыйлайды, әсіресе кішкентай тозық итін сыйлап, оған ешкім иттің секірмейінше аттан түспеу керектігін айтады. Герла мен оның серіктері адамдар әлеміне оралғаннан кейін, қарт қойшыға кездеседі де, Герла одан патшайымының жай-күйі туралы сұрайды. Қарт таңғалып: «Мен сіздердің сөздеріңізді мүшкел түсінемін, себебі мен саксмын, ал сіздер – британиялықтарсыздар», – деп жауап береді. Қарт қойшы британдықтардың өте ерте замандағы патшайымы туралы әңгімелейді, ол Герла патшаның әйелі болған және жын патшасымен бірге дәл осы жартасқа жоғалып, қайтадан көрінбеген екен. Сондай-ақ, қазіргі уақытта сакстар патшалықты иеленгенін және жергілікті британдықтарды қуғандарын айтады. Герла үш күн ғана өткендей ойлағандықтан, осы жаңалықты естіп, қатты таңғалып, есекке отыра алмайды. Оның кейбір серіктері аттарынан секіріп түсіп, бірден тозаңға айналады. Герла қалған серіктеріне иттің секірмейінше аттан түспеу керектігін ескертеді, бірақ Карта әзілмен айтады, ит әлі секірмеген, ал Герла мен оның серіктері мәңгілікке саяхаттаушыларға айналыпты. Бірақ Карта сондай-ақ, кейбіреулер Герланың серіктері Генрих II патшаның билігінің бірінші жылында (1154 жылы) Уай өзеніне құлап, содан бері ешқандай із қалдырмағанын айтады.

Мораль және ойлау

Бұл халық аңызы ежелгі тайпалардың, мысалы, эльфтердің аңқаулығын көрсетуге арналған. Білмейтін адамдар үшін олардың кішкентай патшалықтары тіпті патшаны да мойынсұндыратын қауіп-қатерге толы болған. Бұл сонымен қатар, эльфтер әлеміндегі уақыт Жердегіден әлдеқайда баяу өтеді деген кең таралған нанымның мысалы. Оқиға Уэльстің "Преиддеу Аннун" немесе "Басқа әлемнің олжасы" және "Мабиногидің" бірінші бөлігімен үлкен ұқсастықтарды көрсетеді, және олармен байланысты болуы мүмкін, онда Герланың орнына Пвилл келген.

Герланың танымал мәдениеттегі бейнесі

Патша Херла туралы аңыз Эрнест Рис басылымдағы "Фейрлендтің шынайы жылнамалары" кітабының "Патша Херланың билігі" бөлімінде келтірілген. http://www.bodleian.ox.ac.uk/data/assets/pdf_file/0014/28103/C_Fairy_tales.pdf және Элизабет Хандтың 2004 жылғы "Өлімге дейін махаббат" тарихи фантастикалық романында.