Кіріспе

"Тұнжық рух" – "Space: 1999" телесериалының бірінші маусымындағы 22-ші бөлім. Сценарий авторы – Джонни Бёрн, режиссері – Рей Остин. Финалдық сценарий 1974 жылдың 11 қарашасында дайындалды. Түсірілімдер 1974 жылдың 20 қарашасынан 4 желтоқсанына дейін жүргізілді.

Сюжет

Ай кеңістікте қалықтап тұрғанда, Ай базасы Альфа бөлімінің қызметтен бос қалған қызметкерлері кешкі музыка кешін өткізу үшін демалыс секциясына жиналады. Толық залға ойнап, жеке орындаушы электр ситарында әсерлі пьеса орындайды. Гидропоникалық бөлімшеде 2-ші бөлімде доктор Дэн Матео және үш әріптесі дәстүрден тыс эксперимент жүргізіп жатыр. Электродтар арқылы хабар тарату құрылысына қосылған төрт ботаник қол ұстасып, үстелдің айналасында отырып, ғылыми сеанс сияқты көрінеді. Адамдардың өсімдіктерге туа біткен бейімділігі бар деген болжамнан шығып, Матео ботаникалық өмір адам миы шығаратын электр толқындарына ұқсас толқындар шығаратынын анықтады. Экспериментте Матео өзінің санасындағы ми толқынының үлгілерін оқшаулауға, оларды топтың біріктірілген ой күшімен күшейтуге, оларды үстелдегі өсімдіктерге жіберіп, олардың реакциясын өлшеуге үміттенеді. Басты мақсат – адамдар мен өсімдіктер арасында байланыс орнату. Топ назар аудару барысында Матео транстық күйге түседі. Гидропоника бөлімінің басшысы доктор Джеймс Уоррен бөлімшеге кіріп, экспериментті тоқтатады. Шеңбер бұзылғанда, Матео қиналып, еденге құлайды. Кенеттен жарық көмектеседі және Альфаның барлық бөліміне суық жел соғады. Джон Кениг медициналық бригадамен бірге Гидропоникаға келеді. Матео бірден медициналық бөлімге жеткізіледі, ал Джон басқа қатысушылардан сұрақтар қояды. Уоррен мен Матеоның қарындасы және ерікті серіктесі Лора Адамс арасында дау-жанжал басталады, өйткені Уоррен Матеоны қауіп туралы бірнеше рет ескерткен, ал Лора Уорреннің араласуы Матеоның өміріне қауіп келтіруі мүмкін деп ашуланады. Олардың дауын Альфаның барлық бөлімдерінде Гидропоникадан шығатын температураның сәл төмендеуі туралы хабар үзеді. Кениг Виктор Бергманнан түсіндіру талап етеді, бірақ профессор қысымға түседі. Медициналық орталықта Матео есін жинайды. Өзінің тәжірибесін Хелена Расселге баяндағаннан кейін, ол оның психикалық құбылыстарға өте сезімтал болып көрінетіндіктен, сақ болуға кеңес береді. Лора оны тексеруге келгенде, жұп экспериментті жалғастырудың қауіптері туралы алаңдаушылығын білдіргенде, қақтығысқа түседі. Хелена ашуланған Матеоны ұйықтауға көмектесу үшін тыныштандыратын дәрі тағайындайды. Ол қараңғы бұрышта жасырын бір көлеңкелі бейнені көреді. Лораны шығарып салғаннан кейін, Хелена қағаздармен айналысады. Суық желдің әсерінен Хелена көлеңкедегі кейіпкердің Матеоның палатасынан өзіне келе жатқанын көреді. Ол жарыққа шығып, бетінің бір жағы мен қолы күйіп, зақымдалған. Хелена қорқып, артқа шегінеді. Бірнеше минуттан кейін Коэниг қауіпсіздік тобымен келеді. Тыңдап іздеу барысында Хеленаның қорқынышты шабуылшысының ешқандай іздері табылмады. Есірткіге толы ұйқыда жатқан Матео – бұл жердегі жалғыз адам. Ол өзінің таңғажайып кездесуінің егжей-тегжейін баяндағанда, Коэниг бұл психикалық тәжірибе деген қорытындыны қабылдау қиынға соғады. Бұл кездесу Матеоның экспериментімен байланысты екеніне сенімді болған ол жобаны ресми түрде тоқтатты деп жариялайды, ал Уоррен Матеоның жабдықтарын бөлшектейді. Келесі күні таңертең Хелена зерттеуді тоқтату туралы бұйрыққа ашуланған Матеоны босатып жібереді. Гидропоникаға бет алған Матео бірнеше таңғажайып оқиғаларға тап болады: бос дәліздерде қадамдардың дыбысы, ол commlock-ті пайдаланбай тұрып есіктер ашылады және оны жол түтігінде ілейтін көзсіз көлеңке. Гидропоникаға келгенде, Матео өзінің хабар таратушысын бөлшектеліп, қоқыс шелегіне тастағанын көреді. Ашулы күйі ол Уорренді қарсы алады. Уорреннің өміріне қауіп төндірген кезде, Матео оның қолы кеуіп қалған және кеуіп қалған тырнаққа айналғандығын көріп қорқады. Қауіпке түсіп, Матео Уорренді босатып, қолынан жасырып, бөлмеден қашады. Жалғыз қалғанда, ол қолының мүлдем қалыпты екеніне таңғалады. Шабуылға қарамастан, Уоррен Матеоны эксперименттен босатуға бел буады. Гидропоникада суық жел соғады және Уорренге өсімдіктер арасында жасырынған тұлға шабуыл жасайды. Коэнигке Гидропоникадағы температураның төмендеуі туралы дереу ескертіледі және ол Уорреннің өлгенін табады. Коэниг Матеоны сұраққа алады, ол оны өлтірмегенін және ол қайтыс болған кезде жоқ екенін айтады. Коэниг соңғы күндері болған барлық оқиғалар Матео мен оның экспериментімен байланысты болып көрінетінін айтады. Бергман әрбір оқиға кезінде температураның төмендеуінен басқа Альфаның аспаптары Матеоның электрлі толқынының үлгісін анықтағанын хабарлайды. Бергман бұл толқын үлгісінің сирек және күшті психикалық энергияның түрі екенін қорытады. Командалық кеңесте Коэниг базалық қызметкерлерін Альфаны шабуылдап жатқан спектрге сендіруге қиналады. Бергман мен Хелена Матеоның мидың ең қарапайым, аз зерттелген бөлігімен эксперимент жасағанда, жасырын паранормальды күшке тап болғанын ұсынады. Оның жұмысының белгілі бір аспектісі бұл аймақты бұрын-соңды болмаған деңгейде белсендірді, нәтижесінде өлтіруге қабілетті құрылымдық күш пайда болды. Осы уақытта Лора Гидропоникада құрылғысын қайта құрап жатқан Матеоны табады. Бергманның оның толқын үлгісін қазірдің өзінде конвенциялық құралдармен анықтауға болатыны туралы хабарламасымен Матео өзінің жаңа табысына жақын екеніне сенімді. Лора оны тоқтауға өтінеді, ол оның оянған күшінен қорқады. Матео ашуланып, оны жұмыс бөлмесінен қуады. Коэнигке бәрін айыптап, Лора басты шлюзге жүгіріп, оның сыртында күтіп тұрған кейіпкерге кездеседі. Қарындасы өлтірілген Матео қайғыға толы күйзеліске ұшырайды. Ол Уоррен мен Лораға олардың өлімінен бұрын қорқытқанын мойындайды. Матео бұл күш өзімен байланысты екенін, оның ішкі құрылымдық ұмтылыстарын орындайтынын сезінеді. Оны ашыққа шығару үшін ол экспериментін қайта жасауды сұрайды. Коэниг келіседі және басқарушы персонал Гидропоникада жиналады. Сегіз қатысушының ой күшімен Матео өзінің қорқынышты бейнесін шығарады, оның оң жағы қорқынышты түрде деформацияланған. Двойник Коэниг пен компанияны оның өмірін тоқтатуы үшін айыптайды және ол кек алу күші екенін, оны жойғандарды іздейтінін айтады. Осы уақытта Матео транстан шығып, өзінің рухымен бетпе-бет келуге шалығады. Матео құлайды және бейне жоғалады. Матео оқшаулануға жатқызылады және ауыр тыныштандырылады. Коэниг пен Бергман жағдайды талқылайды. Профессор өлімінен бұрын оралған рух концепциясына қызығушылық танытады. Коэнигтің алаңдаушылығы – бұл күш өсуін жалғастырып, тәуелсіз жұмыс істей бастауы мүмкін. Ғылым мен мистицизм арасындағы қақтығысты шешіп, Бергман ғылыми экзорцизмді ұсынады. Рухты шығару үшін Матеого мезадринді, психотроптық дәріні, күшті эмоцияларды тудырады. Содан кейін Бергман Матеоны өлімге әкеп соқтыратын энергия кедергісінің артында жабады. Матео оянды, өзінің оқшауланған бөлмеде және шектеулерде жатқанын көргенде ашуға толы. Оның ашуы Коэнигті өлтіруге айналады. Сонда рух Матеоның денесінен шығып, командирге шабуылдайды, бірақ оны күш алаңы кері қайтарады. Коэнигке жетуге тырысып, рух ашумен кедергіге қайта-қайта шабуылдайды. Матео шектеулерді жыртып, қарсыласын мойнынан ұстайды. Күрес барысында рух басымдыққа ие болып, Матеоның бетін қызып жатқан энергия алаңына тигізеді. Екеуі күйдірілген энергияның жарылысымен бірден еденге құлайды. Матео қайтыс болады және рух жоғалады. Беті жоғары қаратылғанда, Джон мен Хелена рухтың өлімінен кейін экзорцизмделгендей, беті мен денесі күйгенін көріп қорқып кетеді.

Музыка

Бари Грейдің әдеттегі музыкасымен толықтырылған (көбінесе "Бір кез, бір орын" шығармасынан алынған), ағылшын музыканты "Биг Джим" Салливан ситарға арналған, негізгі музыкалық трек ретінде қолданылатын, құлқылы, атмосфералық композиция жасайды. Сол заманғы көптеген студиялық гитарист болған Салливан, камераға да түседі – Альфа формасын киіп, осы композицияны орындайтын суреттің басындағы көріністерде көрінеді.

Өндіріс

Сценарий редакторы Джонни Бёрннің "Мазасыз рух" идеясы ғылыми фантастикалық үрдіс оқиғасын жазуға деген ниетінен туындады. Ол симметрияның табиғи түрде қалыптасқанына қуанды – рух әлі болмаған өлімге кек алу үшін келді, ал Альфалар орталарындағы қауіпті күшке қарсы тұруға тырысып, іс жүзінде болдырмақ болған өлімге себепкер болды. 1970 жылдардың басында адам мен өсімдік арасындағы байланыс идеясы танымал болды, сондай-ақ адам миында паранормальді супер қабілеттері бар, пайдаланылмаған көптеген аймақтар бар деген пікір де кең тараған. (Бұл рөл тез арада өңделді және Ник Тейтке берілді.) Сценарийде аяқталған эпизодтан бірнеше ерекшеліктер болды: (1) Музыкалық бағдарлама скрипкалық квинтет ретінде жазылған, оның құрамында Виктор Бергман болды – бұл оның бөлмесіндегі скрипканың болуымен байланысты, бұл бұрынғы "Альфа бала" эпизодында көрсетілген; (2) Кейіпкерлер сегмент бойында Матеоның "Дан" есімін атауға тиіс болды; теледидарлық нұсқада барлығы тек оның тегін ғана қолданды – тіпті оның сүйіктісі де; актерлар оны итальян тіліндегі "Маттео" айтылымымен, яғни "Мэттью" деп атады; (3) Уақыт шектеулеріне байланысты кесілген сахнада (бірақ "Бұл эпизод" тізбегінде көрінген), Бергман рухты жою әдісін көрсетті: рухтың толқын үлгісімен сәйкес келетін, бірақ кері полярлы энергия. Екі қарама-қарсы күш жанасқанда бір-бірін жояды. Рухтың жоғалып, Матеоның денесіне сіңген кездегі жанды энергияның жылтырауы осы бөлімдегі жалғыз жаңа визуалды эффект болды; Ай базасының кадрлары архивтен алынған. Рухтың суреттері жартылай күмістік айнаны қолданып, камерада жасалған эффект.

Новелизация

Эпизод 1975 жылы жарық көрген Джон Ранкиннің "Айға шабуыл" ("Lunar Attack") атты "Жыл бірінші: 1999" сериясының бесінші романына негізделген.