Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Холокосттан аман қалған Генрик Мандельбаум (15 желтоқсан 1922 – 17 маусым 2008) – поляк Холокосттан аман қалған. Ол Аушвиц-Биркенау концлагеріндегі крематорийде жұмыс істеген Sonderkommando KL Auschwitz Birkenau тұтқындарының бірі болды. Аушвиц-Биркенаудағы 2000 Sonderkommando мүшесінің ішінде соғыстан тек 110-ы ғана аман қалды. 2020 жылы Дарио Габбайдың қазасынан кейін, Аушвиц-Биркенаудың бұрынғы Sonderkommando мүшелерінің арасында тірі қалғандары жоқ. Мандельбаум 21 жасында поляк еврейі ретінде тұтқынға алынды. Ол Сосновец геттосынан қашып, 1944 жылдың 22 сәуірінде Биркенауда қайта тұтқынға алынды.
Holocaust survivor
Henryk Mandelbaum (15 December 1922 – 17 June 2008) was a Polish Holocaust survivor. He was one of the prisoners in the Sonderkommando KL Auschwitz Birkenau in the Auschwitz Birkenau concentration camp who worked in the crematory. Only 110 out of 2,000 Sonderkommandos in Auschwitz Birkenau survived the war. As of the death of Dario Gabbai in 2020, no former Auschwitz Birkenau Sonderkommandos are known to be alive. Mandelbaum was imprisoned as a Polish Jew at the age of 21 years. He fled from the Sosnowiec Ghetto and was reimprisoned on 22 April 1944, in Birkenau.
Аушвиц
Аушвицке келгеннен кейін Мандельбаум крематорийде мәжбүрлі еңбекке тағайындалды. Ол Циклон В газынан қаза тапқан адамдардың денелерін тасымалдауға, денелердің қуыстарында құнды заттарды іздеуге және алтын тістерін алуға міндеттелді. 1944 жылы крематорийлердің қуаты тұтқындардың барлық мәйітін өртеуге жеткіліксіз болды. Мандельбаум және басқалары екі үлкен шұңқыр қазып, сонда өлгендерді өртеді. Процесті жақсарту үшін олар шұңқырдың кішкентай ойықтарында жиналған дене майын өрт үстіне құюға мәжбүр болды. Мандельбаум 1944 жылдың 7 қазанында тұтқындардың көтерілісіне қатысты, бірақ ол SS әскерлерімен тез басып тасталды. Көтерілісте бір оберкапо және 3 SS мүшесі қаза тапты (шамамен он SS жараланды). Одан кейін 451 тұтқын атылып немесе асылды. Бұл Треблинкада (1943 жылдың 2 тамызы) және Собиборда (1943 жылдың 14 қазаны) болған үшінші көтеріліс болды. 1945 жылдың қаңтар айында Аушвицтен Лослауға өлім шеруі кезінде ол қашып құтыла алды. Азаматтық киім киіп, үш апта шаруа қожалығында жасырынды. Аушвиц азат етілгеннен кейін ол өзін Вахрейтсфиндунгскомиссияға (фактілерді анықтау комиссиясы) куәгер ретінде таныстырды. Мандельбаум Польшада өмірін аяқтап, сол жақ қолтығында 181970 нөмірін сақтап қалды. Ол тәжірибесі туралы айту үшін бұрынғы нацилік Аушвиц концлагеріне және Германияға жиі сапар шекті. Ол, әсіресе жастар 1945 жылы Аушвиц-Биркенауда болған оқиғаларды білуі керек деді: "Адамдар бәрін білуі керек, олар газ камераларында адамдар қанша уақыт болғанын білуі керек. Адамдар олардың пеште қанша уақыт жанып кеткенін білуі керек". Ол Аушвиц мұражайы директорларының төрағасы болды және Аушвицтің танымалдылығын арттыруға белсенді қатысты. Соғыстан кейін ол 1945-1948 жылдары Беджиндегі қоғамдық қауіпсіздік жөніндегі округтік кеңсесінің (УБ) офицері болды. Ол 2008 жылдың 17 маусымында Польшаның Битом қаласында жүрек операциясынан кейін қайтыс болды.
After arriving to Auschwitz, Mandelbaum was designated to forced labour in the crematory. He had to carry the corpses of the people who were gassed with Zyklon B, check body orifices for valuables and break out dental gold. In 1944 the capacity of the crematoriums was too small to burn all the corpses of prisoners killed. Mandelbaum and others had to dig two huge pits, then burn the dead bodies in them. To improve the process they had to pour back the body fat, which was collected in small holes in the pit, over the top of the pile. Mandelbaum participated in the rebellion of inmates on 7 October 1944, which was put down quickly by the SS. One Oberkapo and 3 members of the SS were killed in the revolt (about a dozen SS were injured). Afterwards, 451 of the inmates were shot or hanged. This was the third rebellion in a camp after Treblinka (2 August 1943) and Sobibor (14 October 1943). On a death march from Auschwitz to Loslau in January 1945, he was able to flee. He escaped wearing civilian clothes and hid on a farm for three weeks. After the liberation of Auschwitz he identified himself to the Wahrheitsfindungskommission (fact finding commission) as an eyewitness. Mandelbaum continued to live in Poland until his death and still carried the number 181970 on his left forearm. He often travelled to the former Nazi concentration camp of Auschwitz and to Germany to speak about his experiences. He said that young people especially should learn what happened in Auschwitz Birkenau in 1945: "Man muss das doch alles wissen, man muss doch wissen, wie lange die Leute in den Gaskammern gewesen sind. Man muss wissen, wie lange sie gebrannt haben in den Öfen" ("People need to know, they really need to know, just how long the people were in the gas chambers. People need to know how long they burned in the ovens"). He sat as chair of the Auschwitz Museum directors and was keenly involved in publicising Auschwitz. After the war, he was an officer of the Poviat Office for Public Security (UB) in Będzin in 1945 48. He died on 17 June 2008 in the Polish city of Bytom, following heart surgery.