Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Фин және орыс шахматшысы және теоретик (1813–1872)
Finnish and Russian chess player and theorist (1813–1872)
Карл Фердинанд фон Яниш (Карл Андреевич Яниш; 11 сәуір 1813 – 7 наурыз 1872) – фин және орыс шахматшысы және теоретик. 1840 жылдары ол әлемдегі үздік ойыншылардың қатарында болды.
Carl Ferdinand von Jaenisch (Карл Андреевич Яниш; April 11, 1813 – March 7, 1872) was a Finnish and Russian chess player and theorist. In the 1840s, he was among the top players in the world.
Өмір және мансап
Виборгта туған ол Финляндияда әскери қызметін бастады, бірақ көп ұзамай Санкт-Петербургке рационалды механиканы оқыту үшін көшті. Ол өмірін математика мен шахматқа арнады, оларды тығыз байланысты екі сала деп есептеді. 1837 жылы Санкт-Петербургте жарық көрген «Découvertes sur le cavalier (aux échecs)» еңбегінде олардың арасындағы байланысты көрсетуге тырысты. 1842–43 жылдары екі томдық «Analyse Nouvelle des ouvertures» кітабын, шахматтың дебюттері туралы жазды. 1862–63 жылдары үш томдық «Шахмат ойынына математикалық талдаудың қолданылуы туралы трактат» атты маңызды еңбегін жариялады. Ол 1851 жылы Лондонда өткен шахмат турниріне қатысуды жоспарлаған, бірақ кешігіп келді және Говард Стаунтонмен матч өткізді, онда +2–7=1 есебімен жеңілді. Үш жылдан кейін Илья Шумовқа да есебі +3–5=4 болатын ойында жеңілді. Бірақ Яниш бұл қадамды қолдамады. Стаунтон 1872 жылы оның қайтысына қатты қайғырды және сол жылдың қараша айында Тассило фон Хейдебранд унд дер Ласаға хат жазып: «Льюис пен Сент-Амант, жақын достарым Болтон мен сэр Т. Мэдден және тағы басқаларды жоғалтқаныма өкінемін, бірақ Яништі ерекше жақсы көретінмін, оның өлімі мен үшін одан да ауыр тиді. Ол шынымен мейірімді және адал адам еді» деді. Яништің қайтысынан кейін оның қарындасы оның құрметіне стипендиялық қор құрды, ол бүгінге дейін сақталып келеді.
Born in Vyborg, he began a military career in Finland, but soon moved to Saint Petersburg to teach rational mechanics. He dedicated his life to mathematics and chess, two subjects which he considered closely related. He tried to show their connections in his work Découvertes sur le cavalier (aux échecs), published in Saint Petersburg in 1837. In 1842–43, he published a book on the openings in two volumes: Analyse Nouvelle des ouvertures. In 1862–63, he published his major work: Traité des applications de l'analyse mathématique au jeu des échecs, in three volumes. He wanted to take part in the London 1851 chess tournament, but arrived late and instead played a match with Howard Staunton, which he lost +2–7=1. Three years later, he also lost to Ilya Shumov (+3–5=4). but while Jaenisch mentioned this move, he did not advocate it. Staunton was most upset at his death in 1872, writing to Tassilo von Heydebrand und der Lasa in November of that year: I was sorry to lose Lewis and St. Amant, my dear friends Bolton and Sir T. Madden, and others of whom we have been deprived, but for Jaenisch I entertained a particular affection, and his loss was proportionately painful to me. He was truly an amiable and an upright man. After Jaenisch's death, a scholarship fund in his honor, which survives to this day, was established by his sister.