Шыдловец тарихы және географиясы

Кіріспе

Шидловец (поляк. Szydłowiec; еврей. שידלוביץ, йид. שידלאָווצע; нем. Schiedlowietz) – Польшаның оңтүстік-орталық бөлігіндегі Мазовия воеводствосының Шидловец округіндегі қала. 2005 жылғы 31 желтоқсандағы мәлімет бойынша, халқы 5 243 адамды құрайды. Шидловец – Шидловец гминасының (коммунаның) орталығы. Шидловец Кіші Польша тарихи аймағының құрамына кіреді.

Тарих

12 ғасырдан бастап Шидловьец аймағы күшті Одроуж рыцарлық әулетіне қарасты, олар моравтық богемдік Баворовичтер әулетінен тараған. 13 ғасырда қазіргі қамалдың орнында ағаш және топырақ қорғаныстары бар жасанды аралдағы бекініс пен Шидловьец деген ауыл орналасқан. Қазіргі қала 15 ғасырдың басында пайда болды. Бұл Польша Корольдігінің Кіші Польша воеводтығындағы Сандомир воеводтығының Радом округіндегі жеке қала болды және 19 ғасырға дейін көршілес иелікпен бірге Шидловецки және Радзивилл әулеттеріне тиесілі болды. Қала 16 және 17 ғасырдың бірінші жартысында гүлденді. Ол сауда мен қолөнердің маңызды орталығы болды, негізінен жергілікті құмтас кенішіне негізделген тас кесу өнеріне. Бұл тас сәулеттік мүсін элементтерін ойып жасауға және ауыл шаруашылығы құралдарын жасауға қолданылды. Сонымен қатар, ол жергілікті Святой Сигизмунд шіркеуі, қамал және қалалық ратушаның құрылыс материалы болды, сондай-ақ Кельце, Краков және Варшаваға жіберілді. Саудаға ауыл шаруашылығы өнімдері де кірді. 1648–1717 жылдардағы соғыстар, көптеген эпидемиялар мен өрттер Шидловьецтің құлдырауына әкелді, бұл құлдырау ғасырлар бойы жалғасты, Польшаның бөлінуінен кейін жағдайы одан да нашарлады. Қала қазіргі келбетін 19 ғасырдың екінші жартысында және 20 ғасырда қала құрылысы мен сәулетте болған өзгерістерге қарыздар. 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінде қала Австрияға қосылды. Оны 1809 жылғы австрия-поляк соғысынан кейін поляктар қайтарып алды және қысқа ғұмырлы Варшава Герцогтығының құрамына енгізді. Герцогтық таратылғаннан кейін, 1815 жылы ол Ресейдің Польшаны бөлуіне түсті. 1863 жылдың 22-23 қаңтарында қаңтар көтерілісі кезінде поляк көтерілісшілері мен орыс әскерлері арасында Шидловьец шайқасы осы қалада болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1918 жылы Польша тәуелсіздігін қайтарып алып, қаланы бақылауға алды. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға Германияның және Кеңес Одағының бірлескен шабуылы басталғаннан кейін, Екінші дүниежүзілік соғыс басталды, қала 1945 жылға дейін Германияның оккупациясы астында болды. Оккупанттар еврейлерді мәжбүрлі еңбекке депортациялады, соңында немістер Холокост кезінде жергілікті еврей қауымын жойды. Немістердің Холокосттан құтқару үшін еврейлерге жалған жеке куәліктер жасап берген жергілікті поляктардың тұтқындалып, концлагерлерге жіберілген жағдайлары белгілі. Сондай-ақ, Козиенецеден қашып келген еврейлер жергілікті поляктардан көмек алу үшін Шидловьецке бағытталды. Бір кезде оның халқының көп бөлігі еврейлерден тұрды. Бұл жерде Бас раввин Натан Давид Рабинович (1865 ж. қайтыс болған), Бас раввин Яков Ицхак Рабиновичтің немересі және Биала хасидтік әулетінің әкесі тұрды. 1975 жылдан 1998 жылға дейін әкімшілік тұрғыдан Радом воеводтығының құрамында болды.

From the 12th century the environs of Szydłowiec belonged to the powerful knightly family of Odrowąż, who were descended from Moravian Bohemian Baworowic family. In the 13th century the site of the present castle was occupied by a stronghold on an artificial island with wood and earth defences and by a village called Szydłowiec. The present town came into being in the early 15th century. It was a private town, administratively located in the Radom County in the Sandomierz Voivodeship in the Lesser Poland Province of the Kingdom of Poland, and together with the neighbouring estate was the property of the Szydłowiecki and Radziwiłł families until the 19th century. The town flourished in the 16th and the first half of 17th centuries. It was then an important centre of trade and crafts, mainly stone masonry based on the exploitation of the local sandstone which was easy to work. This stone was used to carve architectural sculptural elements and to make tools for agriculture. It was also a building material for the local Saint Sigismund Church, Castle and the Town Hall; moreover, it was sent to Kielce, Kraków and Warsaw. Among the goods traded in were agricultural products. The period of wars 1648–1717 and numerous epidemics and fires brought about a decline of Szydłowiec, which persisted for centuries, its state being yet aggravated after the partitions of Poland. The town owes this present character to transformations in urban design and architecture which took place in the second half of the 19th century and in the 20th century. The town was annexed by Austria in the Third Partition of Poland in 1795. It was regained by Poles following the Austro–Polish War of 1809, and included within the short lived Duchy of Warsaw. After the duchy's dissolution, in 1815, it fell to the Russian Partition of Poland. On January 22–23, 1863, it was the site of the Battle of Szydłowiec between Polish insurgents and Russian troops during the January Uprising. After World War I, in 1918, Poland regained independence and control of the town. Following the joint German Soviet invasion of Poland, which started World War II in September 1939, the town was occupied by Germany until 1945. The occupiers carried out deportations of Jews to forced labour, and eventually the local Jewish community was destroyed by the Germans in the Holocaust. There are known cases of local Poles who were arrested and sent to concentration camps by the Germans for producing and giving false identity cards to Jews to save them from the Holocaust. Also Jews escaping from Kozienice were directed to Szydłowiec in order to get help from local Poles. At one point it had a population that was of a Jewish majority. It was home to Grand Rabbi Natan David Rabinowitz (d. 1865), the grandson of Grand Rabbi Yaakov Yitzchak Rabinowicz of Peshischa, and the father of the Biala Hasidic dynasty. It was administratively located in the Radom Voivodeship from 1975 to 1998.

Спорт

Жергілікті футбол командасы нашар ойнап жатыр. Ол төменгі лигаларда жарысады.