Кіріспе

Сатьяжит Рай (1921–1992), Үндістаннан шыққан бенгалдық кинорежиссер, бенгал әдебиетіне қосқан үлесімен әйгілі. Ол "Фелуда" детективі және "Профессор Шанку" ғалымы есімдерімен танымал екі кейіпкерді жасады. Ол осы екі кейіпкерге негізделген бірнеше повестьтер мен әңгімелер жазды. Оның көркем туындылары көбінесе жас оқырмандарға арналған, бірақ балалар мен ересектердің арасында да кең танылды. Оның бенгал тіліндегі көптеген повестьтері мен әңгімелері Калькуттадағы "Ананда Publishers" баспасынан жарық көрді. Ал көптеген сценарийлері жақын досы Нирмалья Ачарья бас редакторлық еткен "Экшан" әдеби журналында бенгал тілінде жарияланды. 1990 жылдардың ортасында Райдың кино эсселері мен әңгімелер жинағы Батыс елдерінде де жарық көрді. Көптеген әңгімелер ағылшын тіліне аударылып, жарияланды.

Профессор Шанкудың әңгімелері

Профессор Шанку (Профессор Шонку) немесе Трилокешвар Шанку – ғылыми фантастика кітаптарының бірнеше сериясында кездесетін ойдан шығарылған ғалым. Ол Усри өзенінің жанындағы Жиридих қаласында тұрады. Оның Прахлад есімді ер адам қызметшісі және Ньютон есімді мысығы бар. Ол бала кезінен дарынды болған және көптеген академиялық жетістіктерге қол жеткізген. Оның үйінде жеке зертханасы бар, онда ол көптеген жаңа және фантастикалық өнертабыстарды зерттейді. Ол осы алуан түрлі өнертабыстарымен әлемге әйгілі. Профессор Шанкудың шытырман оқиғалары әлемнің әртүрлі елдерінде өрбиді.

Тарини хору әңгімелері

Тарини хуро (Тарини аға) – өмір бойы үйленбеген, қызықты әңгімелер айта алатын қарт. Оның көптеген әңгімелері қорқынышты немесе үрейлі болып келеді, ал кейбіреулері Тарини хуроның ептілігі мен жылдам ойлау қабілетін көрсетеді.

Банкубабур Банду

Банкубабур Банду (Банку Бабудың досы немесе Банку мырзаның досы) – 1962 жылы Рэйдің Sandesh, Рэй отбасы журналы үшін жазған бенгалдық ғылыми-фантастикалық әңгіме. Ол 1960-шы жылдардың басында бенгалдықтар арасында кең танымал болды. Банкубабур Банду бұрынғы ғылыми-фантастикалық туындылардан ғарыштан келген шетелдіктің мейірімді, ойнақы, сиқырлы күшке ие және балалармен тілдесе алатын жаратылыс ретінде бейнеленгенімен ерекшеленеді. Ал бұрынғы ғылыми-фантастикалық шығармаларда ғарыштан келгендер көбінесе қауіпті жандар ретінде суреттелген. Осы әңгімеден шабыттанған ғылыми-фантастикалық фильмдердің қатарында Рэйдің өзінің "The Alien" (кейін 1960-шы жылдардың соңында жобасы тоқтатылған) сценарийі, Стивен Спилбергтің "Жақын кездесулер үшінші түрі" (1977) және "E.T. жерден тыс" (1982) фильмдері, сондай-ақ Ракеш Рошанның "Koi Mil Gaya" (2003) фильмі бар. Одан кейін бұл фильм Индонезияның "Si Yoyo" телесериалына әсер етті. Банкубабур Банду әңгімесі 2006 жылы Сатьяжиттің ұлы Сандип Рэй және Каушик Сеннің бірлескен жұмысымен телефильмге көшірілді.

Басқа да әңгімелері

Сатьяжит Рай белгілі кейіпкерлерге негізделмеген көптеген әңгімелер жазды. Бұрын он екі әңгімеден жинақ болып жарияланған бұл әңгімелер көбінесе қалалық өмірге арналған және соңғы жолға немесе соңғы абзацқа дейін өте жай көрінетін, бірақ сонда оқырманды таң қалдыратын жаңа ашылу болатын. Көптеген әңгімелерде шағын оқиғалардың адам өмірін қалай өзгертетіні көрсетілсе, ал кейбіреулері қорқынышты оқиғалар еді. Әңгімелердің тілі өте түсінікті және анық болды. Рай сонымен қатар ағылшын тілінен бірнеше әңгіме (көбінесе оқиғалар) аударды және "Brazil er Kalo Bagh" атты әңгімелер жинағы жарық көрді. Ол Рэй Брэдберидің "Марс хроникасынан" алған "Үшінші экспедициясын" "Монгол мен Шорго" (Марс – жұмақ) деп аударды.

Поэзия

Сатьяжит Рей бірнеше лимерикаларды аударған және жазған, олар "Торай Бандха Гхорар Дим" (Ат жұмыртқаларының шоғы) атты жинақта жарық көрген. Ол сонымен қатар Льюис Кэрроллдың "Жабервоки" өлеңін аударған. Аудармада бұл өлең "Жоборхаки" деп аталған.

Мулла Насируддин

Мулла Насируддинге (Орта Шығыстан шыққан, өткір әзіл-қалжыңға толы ойлы кейіпкер) негізделген өте қысқа әңгімелер жинағын Сатьяжит Рей жинап, «Мулла Насируддин Галпо» (Мулла Насируддин әңгімелері) деген атпен жариялады.

Фатик Чанд

Фатик Чанд – Калькутталық ұрланған оқушының басынан өткен оқиғалар туралы бенгал тілінде жазылған драматикалық детектив. 1983 жылы осы кітаптан "Фатик Чанд" деген фильм түсірілді.

Басқалар

Сужан Харбола (Сужан Мимик) – әңгімелер жинағы. "Екей Боле Шутинг" – Сатьяжит Райдің фильмдерін түсіру кезіндегі тәжірибесі мен ой-толғамдарының жинағы. "Жахон Чото Чилам" – балалық шағы туралы естеліктер. "Біздің фильмдер, олардың фильмдері" – кинотанулық сын-пікірлер жинағы. "Бишой Чалачитро" – Райдің фильмдер туралы тағы бір кітабы.