Кіріспе

Ресейдің Карелия Республикасындағы орман және мемориалдық зират.

Красный Бор (Ланг ру) – Ресейдің солтүстік-батысындағы Карелияның астанасы Петрозаводск қаласынан алыс емес орманды аймақ. Бұл орыс тілінде жиі кездесетін топонимнің карелдік нұсқасы Юрий А. Дмитриевтің арқасында 1930 жылдардың аяғындағы Сталиннің жаппай қырғын орындарының бірі ретінде, "Қанға боялған қызыл орман" деп кеңінен танылды.

Жерленген құрбандарды анықтау

1997 жылы Красный Борда Сталиннің Ұлы тазалауы кезінде НКВД атқандардың өлім алаңы мен жерлеу орны табылды, кейін Карелиядағы "Мемориал" адам құқықтары ұйымының жетекшісі, тарихшы Юрий А. Дмитриев оны жан-жақты зерттеді. Жерлеу орнының ауданы шамамен 350 метрге 150 метрді құрайды. Карелиядағы бұрынғы КГБ архивіндегі атқыштар тізімінде 1193 адам атылып, жерленгені көрсетілген: 580 фин, 432 карел, 136 орыс және 45 басқа ұлт өкілі. Ату 1937 жылдың 9 тамызынан 15 қыркүйегіне дейін және 1938 жылдың 26 қыркүйегінен 2 қазанына дейін жүргізілді. Фин жәбірленушілері НКВД-ның "Фин операциясының" құрбаны болды. 2015 жылдың мамырында Юрий Дмитриевпен жасалған сұхбатында, ол мұрағаттағы жұмыстардың арқасында Красный Борда атылғандардың барлығының кімдігі жоғары дәрежеде анықталғанын айтты. Салыстыру үшін, Сандармохта атылғандардың шамамен жартысы ғана анықталған.

Еске алу орны

1998 жылдың 31 қазанында Сандармохтағы ірі және кеңейіп келе жатқан кешенге қоса, Красный Бор мемориалдық зираты ашылды. КСРО-да саяси тұтқындар күні саналатын 30 қазанда Красный Борда жыл сайын Еске алу күні тойланады. 2017 жылдың 12 қазанында үш мәскеулік жазушы – Людмила Улицкая, Ольга Дробот және Марина Вишневецкая таңертең Петрозаводск сотының дәлізінде Юрий Дмитриевті қолдаушыларға қосылғаннан кейін Красный Борға сапар жасады. Юрий Дмитриевтің 2017 жылы №1 тергеу изоляторында ұсталып тұрғандықтан, жыл сайынғы Еске алу күні өзгеше форматта өтті: би және әнмен өткен ресми бөлім, ал Дмитриевтің қызы Катерина және басқалар әкесі құрастырған тізімдерден жүздеген құрбандардың есімдерін оқыған «ресми емес» наразылық шарасы.

Жарияланымдар

Юрий А. Дмитриев (2000) – Орман, төгілген қаннан қызыл (Бор, krasnoj ot prolitoj krovi), 214 б. Петрозаводск қаласы. Юрий А. Дмитриев (2002), (авторлар тобымен бірге) Карелияның естелік тізімдері: Қаза тапқан Карелия, 2-бөлім, Ұлы террор (орыс тілінде), 1088 б. Петрозаводск қаласы. Сондай-ақ онлайн қолжетімді «Карелия еске алу тізімдері, 1937–1938: Қырылған Карелия, 2-бөлім. Ұлы террор». Тізімдерде 14 000-нан астам аты-жөні бар.