Дамаск және Алепподағы Захирийя кітапханасы мен медресесі

Кіріспе

Дамаск, Сириядағы тарихи ескерткіш және кесене, сондай-ақ Алепподағы осы аттас медресе.

Захирия кітапханасы (مكتبة الظاهرية), сонымен қатар Захирия медресесі (مَدْرَسَة الظَّاهِرِيَّة) деп белгілі, Сирияның Дамаск қаласында орналасқан исламдық кітапхана, медресе және кесене. Ол 1277 жылы құрылған, ал атын осы жерде жерленген мамлюк сұлтаны Байбарс әл-Захирден алған.

Негізгі деректері: әл-Захир Бейбарс сұлтан

Сұлтан Әл Захир Бейбұрс, Рұқн Уддин Бейбрус (толық аты: әл Мәлік әл Захир Рұқн әл Дин Бейбұрс әл Бундуқдари) – тарихи маңызы зор саяси және әскери лидер. Ол Мысыр мен Сирияны ұзақ жылдар бойы Мәмлүк сұлтанаты (1250–1517) деп аталатын жаңа мамлюк режимінің құрылуында маңызды рөл атқарды. 1260 жылы Айн Жалут шайқасында моңғолдардың шабуылын тойтаруда басты рөл атқарғаннан кейін (бұл оқиға тарихтың шешімді нүктесі ретінде жиі айтылады), ол сұлтандыққа көтерілді. Өзінің билігі тұсында ол Леванттағы кресттік мемлекеттерге қарсы бірқатар тиімді жорықтар жүргізіп, Антиохия және әйгілі Крак де Шевалье сияқты маңызды қалалар мен бекіністерді бағындырды, бұл аймақтағы кресттіктердің құлауына жол ашты. Бейбұрс 1277 жылдың шілде айында Дамаскідегі сарайында (әл Каср әл Аблақ деп аталады) басқа біреуге арналған уланған ішімдік ішіп кенеттен қайтыс болды. Оның өлімі құпия сақталды және ол Дамаск цитаделінде уақытша жерленді, ал оның мәңгілік жерлеуі және билікті 18 жасар ұлы Саид Баракаға беру үшін дайындық жұмыстары жүргізілді. Бейбұрс Дария қаласының жанында жерленгісін тілеген, бірақ оның ұлы оны үлкен мешіттің жанында және Әйюби сұлтандарының мақбарларының қасында, оның ішінде Салах ад-Дин мақбары бар, беделді жерге жерлеу керек деп шешті. Көптеген келешек мамлюк құрылымдары сияқты, Бейбұрс кесені де бірнеше функцияларды атқарды, олар оның вақфында (Ислам заңы бойынша қайырымдылық қорларына арналған сенімділік шарты) сипатталған. Оның құрамына екі медресе (ислам құқығын оқыту), Дар әл Хадис (Пайғамбардың хадистерін оқыту мектебі) және сұлтанның кесенесі (турба деп аталады) кірді. Кешенде Сириядағы ең жетілген мысалдардың бірі саналатын, қабықша тәрізді күмбезбен аяқталатын, тасқа ойылған мукарналардың (бал ұясы немесе сталактит тәрізді пішіндер) кең шатыры бар монументалды портал бар. Михрабта (намаз бағытын көрсететін қабырғадағы ойыс) геометриялық және жапырақты өрнектер құрайтын мәрмәр мозаика панельдерінің күрделі композициясы бар. Оған Дамаск әкімі Мидхат Паша, Осман сұлтанының пәрменімен аймақтың түкпір-түкпірінен кітаптар жинауға көмектесті. Бұл сол кезде Сирияда жалғасып жатқан араб әдебиетінің қайта жандануына үлкен үлес қосты. 1949 жылы заң бойынша Сирияда жарық көрген әрбір туындының екі данасы кітапханаға тапсырылуы керек болды. Заң 1983 жылдың шілдесіне дейін күшіне енбеді, сонда президенттің жарлығымен Сириялық автордың жарық көрген әрбір туындысының 5 данасы тапсырылуы тиіс болды. 1984 жылы әл-Ассад кітапханасы әл-Захирия кітапханасының орнына Сирияның ұлттық кітапханасына айналды. Қолжазбалар бөлімінде 13 000-нан астам классикалық ислам қолжазбалары бар, олардың ең көнесі – имам Ахмад ибн Ханбалдың «Китаб әл-зухд» және «Китаб әл-фадаил» еңбектері. Басқа да маңызды қолжазбалар: Ибн Асакирдің «Та'рих Димашқ» (1105–1175), Әбу Убайда Ахмад ибн Мұхаммед әл-Харавидің «әл Жам байн әл гарибайн» (1010 ж. қайтыс болған) және Ибн Құтайба әл-Динаваридің «Ғариб әл хадис» (889 ж. қайтыс болған). 2011 жылғы мәліметтер бойынша кітапхана қорында 100 000-ға жуық кітап, 13 000 қолжазба және 50 000 мерзімдік басылым бар.

Sultan Al Zahir Baybars, also known as Rukn Uddin Baybrus (full name: al Malik al Zahir Rukn al Din Baibars al Bunduqdari) was a political and military leader of major historical importance. He played an important role in the establishment of a new mamluk based regime in Cairo that would rule Egypt and Syria for a long period known as the Mamluk Sultanate (1250–1517). After playing a central role in repelling the Mongol advance at the Battle of Ain Jalut in 1260 (often cited as a turning point in history) he rose to the position of sultan. During his reign, he undertook a series of effective campaigns against the remaining Crusader states in the Levant, conquering a number of important cities and fortresses such as Antioch and the famous Krak des Chevaliers, which paved the way for the later final demise of the Crusader presence in the region. Baybars died unexpectedly in July 1277 in his palace (called al Qasr al Ablaq) in Damascus after drinking a poisoned cup that was intended for someone else. His death was kept a secret and he was temporarily buried in the Citadel of Damascus while arrangements could be made for his permanent burial and for a transition of power to his 18 year old son al Sa'id Barakah. Baybars had reportedly expressed a desire to be buried near the town of Darayya, but his son judged that he should be buried in a more prestigious location near the great mosque and near the tombs of illustrious Ayyubid sultans, including the Mausoleum of Salah ad Din. Like many subsequent Mamluk foundations, the funerary complex of Baybars served multiple functions, which were outlined in its waqf (trust agreement for charitable foundations under Islamic law). It included two madrasas (teaching Islamic law), a Dar al Hadith (school for teaching the sayings of the Prophet), and the sultan's mausoleum (called a turba). The complex included a monumental portal with a broad canopy of stone carved muqarnas (honeycomb or stalactite like forms) culminating in a shell like hood, considered one of the most accomplished examples of its kind in Syria. The mihrab (a wall niche symbolizing the direction of prayer) also features an elaborate composition of marble mosaic paneling forming geometric and foliated patterns. He was helped in part by the governor of Damascus, Midhat Pasha, who used an edict from the Ottoman sultan to collect books from around the region. It played a part in the Arabic literary renaissance that was ongoing in Syria in that period. In 1949 a legal deposit law decreed that two copies of every work published in Syria be deposited in the library. The law was not enforced until July 1983, when a presidential decree required the deposit of 5 copies of each work published by a Syrian author. In 1984 the Al Assad Library became the Syrian national library, replacing al Zahiriyah Library. The manuscript department includes over 13,000 classical Islamic manuscripts, the oldest being Imam Ahmad ibn Hanbal’s Kitab al zuhd and Kitab al fada'il. Other notable manuscripts include Ta'rikh Dimashq by Ibn 'Asakir (1105–1175), al Jam bayn al gharibayn by Abu `Ubaydah Ahmad ibn Muhammad Al Harawi (d. 1010), and Gharib al hadith by Ibn Qutaybah al Dinawari (d. 889). As of 2011, the library's holdings included some 100,000 holdings, 13,000 manuscripts, and 50,000 periodicals.