Кіріспе

Ем Самбур (; 2 ақпан 1913 – желтоқсан 1989) – Камбоджаның 1949 және 1950 жылдар аралығында екі рет премьер-министр қызметін атқарған камбоджалық саясаткер. Ем Самбур Камбоджаның ықпалды саяси тұлғасы, негізінен Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан бастап 1953 жылы тәуелсіздікке қол жеткізгенге дейінгі даулы кезеңде. Самбур хан сарайымен және кхмер қоғамының дәстүрлі элитасымен тығыз байланыста болғанымен, бастапқыда Камбоджа Демократиялық партиясының мүшесі болды – бірден тәуелсіздікке ұмтылған, француздық Төртінші Республика үлгісіндегі камбоджалық үкіметті жақтаған және кхмер Иссарак партизандық қозғалысының қарулы қарсылығына көңіл білдірген топтардың солшыл коалициясы. Осы мақсаттарға қанағаттанбаған Самбур 1948 жылдың қарашасында Демократиялық партиядан шығып, өзімен бірге тағы он бір депутатты алып, француздық қолдауды, тәуелсіздікті, күшті монархияны және Франциямен жақын байланысты жақтаған ханзада Нородом Нориндеф басқарған Либералдық партияға (Канак Серейпхеп) қосылды. Самбурдың Демократиялық партиядан кетуі партияны уақытша, бірақ күрт әлсіретті және Ху Ним, Иенг Сари және Салот Сар (кейін Пол Пот ретінде танылған) сияқты радикалды элементтердің партиядағы ықпалын арттыруға мүмкіндік берді. Демократиялық партия 1957 жылы таратылғанымен, бұл есімдер ондаған жылдар бойы Камбоджаны мазалады. 1947 жылдың 11 шілдесінде Демократиялық партияның негізін қалаушысы және көшбасшысы премьер-министр принц Сисоват Ютевонгтың кенеттен қайтыс болуынан кейін, тұрақсыз Камбоджа саясаты 18 айдың ішінде үш үкіметті көрді, олардың барлығын Демократиялық партия басқарды. 1949 жылдың қаңтарында полиция комиссары Самбур Камбоджаның балық шаруашылығына қатысты және премьер-министр Пенн Нутты қамтитын саяси жанжалды ашты, осыған байланысты ол отставкаға кесуге мәжбүр болды. Содан кейін король Нородом Сианук Ұлттық Ассамблеяның президенті Иу Коусты Самбурды жаңа премьер-министр етіп тағайындауға көндірді. 1949 жылдың 1 ақпанында ол корольдің қолдауымен және француз тарапынан күш алып, Либералдық партия депутаттарымен коалициялық үкімет құрды. Өкіметтік өкілеттігі кезінде ол Демократтар басқаратын Ассамблеядан үнемі қарсылыққа тап болды және казино ашу жоспарларына байланысты халықтың сынына ұшырады. Білім министрі Мейс Саем наразылықтарға жауап ретінде Сисоват лицейін жапқаннан кейін сын күшейді. Самбурдың үкіметі 1949 жылдың қыркүйегінде құлады. Демократиялық партия қайтадан билікті қолға алды, премьер-министр ретінде Иу Коус тағайындалды. Оның басқаруы тоғыз күнге созылды, содан кейін патша, министрлік тұрақсыздықтан шаршап, Демократиялық партияның конституциялық жобасындағы екіұшты сөздерді пайдаланып, араласты. Жаңадан алған билігін нығайтып, король Ұлттық Ассамблеяны таратып, сайлауды кейінге шегерді және Ассамблеясыз жаңа үкімет құрды, Самбурды қайтадан премьер-министр етіп тағайындады. Сианукқа адал серік ретінде ол француздардан жеңілдіктер алу және тәуелсіздікке қадам жасау үшін Сиануктың күш-жігерін қолдады. Самбур 1950 жылдың сәуір айында отставкаға кетті, ал Сианук өзі премьер-министр болды. Жиырма жылдан кейін, 1970 жылғы Камбоджа төңкерісінен кейін Сианук биліктен құлатылып, Лон Ноль билікке келгеннен кейін, Самбур корольге қолдау көрсетуден бас тартуын қорғайтын «Неліктен біз Сианукты тастадық?» атты эссе жазды.