Кіріспе

Лаксгик (әртүрліше жазылады) – Британ Колумбиясы, Канада және Алясканың оңтүстік-шығысындағы Цимшиан ұлтының тіліндегі бүркіт "руының" (фратрияның) атауы. Ол көршілес Гитксан және Нисгаа ұлттарындағы сол аттас топтарға, сондай-ақ Хайда ұлтының әулеттеріне ұқсас немесе толық сәйкес келеді. Лаксгик атауы Цимшиан, Гитксан және Нисгаа тілдеріндегі бүркіт сөзі – xsgiik-тен шыққан. Лаксгик руының басты белгісі – бүркіт. Сусар мен палтус та Лаксгик руының кең таралған белгілері. Лаксгикке жататын Цимшиан, Гитксан және Нисгаа аналық рулары көбінесе екі топтың біріне жатады: Гвинхут және Гитxon.

Гитсон

Гиксон (сонымен қатар Гикшон деп те жазылады) тобы көбінесе Хайда ұлтының отаны – Хайда Гвайиден ежелгі көші-қондардан тараған деп санайды. Гиксон атауының этимологиясы git (адамдар) + x (жеу) + hoon (бөлекөңеш) сөздерінен құралған, яғни «бөлекөңеш жеушілер» деген мағынаны білдіреді. Антрополог Мариус Барбоның еңбектері Лаксгик тарихымен танысуға ең жақсы кіріспе болып табылады, ол бұл топтың шежіресін «Бөлекөңеш жеушілер дәстүрі» деп атайды. Гиксон тобының өкілдерін Нисгаа, Кицела және Гитгаата тайпаларының тсимшиандары арасында, Китамааттағы Хайсла ұлтының және Королева Шарлотта аралдарындағы Скидегейтте кездестіруге болады. Гиксон үйлерін көбінесе Гиксон есімді басшылар басқарады. Гитгаата халқы тұратын Хартли шығанағында бұл топ Синаксит үйі деп белгілі. Барбоның Америка құрлығын мекендеу туралы қазір күмәнді теориялары – ол Тлингит, Хайда және Цимшиан тілдерінде сөйлейтіндердің (Цимшиан, Гитксан және Нисгаа) Сибірдегі ата-тектерінің қазіргі ғалымдар есептегендей, американдықтардың кез келген тобы үшін мүмкін емес екенін көрсеткеннен кейін бұрынғыдан гөрі жақын болғанын айтқан – Гиксон халқының Алеут аралдары мен Аляскадағы Кодиак аралы арқылы Сибірден «бірнеше ғасыр бұрын» көшіп келгенін дәлелдеді (оның «Тотемдік бағаналар» кітабына жазған алғы сөзінде айтқандай). (Барбо сондай-ақ, олардың бүркіт оюын қабылдауына тері саудасы кезінде орыс саудагерлерінің геральдикалық белгілерінің ықпалын жатқызды, бірақ бұл қазіргі заманғы стандарттар бойынша қателік болып саналады.) 1927 жылы Кинколитте Барбо Нисгаадан «Басты тау» (Sga'niism Sim'oogit, басқаша айтқанда Saga'wan) есімді басшыдан Гиксон халқының шығу тегі туралы әңгіме жазды. Бұл әңгімеде Гиксонның немересі Дзилаконс (әртүрліше жазылған) және оның қарсы жақтан келген ханзадамен арадағы қарым-қатынас, осыдан екі тараптың арасында соғыс басталып, Гиксон халқының Насс өзеніндегі Нисгаа отанына, Киткатла және Китсумкалумның Цимшиан ауылдарына, сондай-ақ қазіргі Аляскадағы Тлингиттер тайпасына көшіп кетуіне себеп болды. Гиксон көші-қоны туралы басқа да нұсқаларда Шарлоттадан Нассқа, Насстан Шарлоттаға және кері, Китсумкалумнан Шарлоттаға және кері, немесе Кицеластан Китамаатқа, Шарлоттаға және кері қозғалыстар айтылады. Шарлотта және Аляска екеуі де осы топтың бастапқы мекені болуы мүмкін. 1947 жылы Эдмунд Паталас («Хартли шығанағындағы Китамат тайпасына жататын») Цимшиан этнологы Уильям Бейнонға «Гиксон» тобының халқының шығу тегі туралы айтты. Олар Королева Шарлоттаның жерінен алдымен Китамаатқа, содан кейін Гитгаата халқына көшіп келді, онда бұл топтың бір тармағы – Синаксит үйі қазір «Китакатаның ханзадалық бүркіт үйі» деп есептеледі. 1952 жылы Барбо Насс ақсақалының Хартли шығанағындағы Цимшиан ауылындағы гитсондықтардың ең көп екенін, ал Китсумкалум және Лакс Кваламс Цимшиан ауылдарындағы гитсондықтардың саны азайып бара жатқанын жазды. Китсумкалумдағы гитсондықтар, олар туралы әңгімелерде айтылады, 1920 жылдары Барбо Китсумкалум ақсақалдарымен сұхбаттасқан кезде Китсумкалум тайпасының бір бөлігі болмаған. Антрополог Джеймс Макдональд Китсумкалум гитсондары тері саудасы кезінде жойылып кеткен болуы мүмкін деп болжайды, ал Китселас гитсондары 20 ғасырда өздерінің шежіресін сақтап қалу үшін Гиспакслоотс Лаксгик мүшелерін қарызға алған. Китселас Гиксон және Ниисгитлуп үйі бүгінде Китсумкалум қауымымен тығыз байланысты Китселас үйі болып табылады. 1924 жылы Кицела тайпасының гитсоны Сэмюэл Уайз болды. Барбо оны 1924 жылы Порт-Эссингтонда сұхбатқа алды. Оның көші-қон туралы айтқан әңгімесінде Гиксон халқының Шарлоттадан Китамаатқа, содан кейін Кицеласқа сапар шеккені туралы айтылады.