Кіріспе

Шотланд әскери офицері генерал-майор Джордж Дуглас, 1-ші Думбартон графы КТ (1635 – 20 наурыз 1692) – шотландтық әскери шенеунік, өзінің мансабының көп бөлігін XIV Людовик корольдің қызметінде өткізді. 1678 жылы Англияға оралды; католик болғандықтан, ол II Джеймс корольдің сенімді адамы болды және 1688 жылғы Даңқты революциядан кейін оныңмен бірге эмиграцияға кетті. 1692 жылдың наурыз айында Сен-Жермен-ан-Лей сарайында қайтыс болды.

Өмір

Джордж Дуглас, кейіннен Думбартон графы, 1635 жылы, шамамен Ланаркширдегі Дуглас қамалында, Дуглас маркизінің (шамамен 1589–1660 жж.) және оның екінші әйелі, леди Мэри Гордонның (шамамен 1600–1674 жж.) 13 баласының бірі ретінде дүниеге келді. Оның үлкен ағасы Уильям Дуглас, кейіннен Гамильтон герцогы болды, ал маркиздің бірінші некесінен туған ағалары Лорд Джеймс Дуглас және Арчибальд Дуглас, Ангус графы болды. 1630-жылдарға қарай шотландтардың көп бөлігі Шотландияның протестант шіркеуіне, яғни kirk-ке жатты; католицизм аристократияның бір бөлігімен, мысалы, маркиз бен леди Мэри және Таулы аймақтың шалқары, гэль тілінде сөйлейтін өңірлерімен шектелді. 1638–1651 жылдардағы Үш Корольдік соғысы кезінде Шотландияны басқарған Келісімшіл үкімет Дуглас балаларын протестанттар ретінде тәрбиелеуді бұйырды; осыдан қашу үшін Джордж Францияға жіберілді және ол алғаш рет 1647 жылғы қауіпсіз өту құжатында пайда болды, ол оған мұны жасауға рұқсат берді. Джордж және оның көптеген жақын туыстары католик болып қалды, бірақ оның жартылай ағасы Ангус графы протестантқа айналды; оның үлкен ағасы Уильям бай және пресвитериан Анна Гамильтонға үйлену үшін де солай істеді. Ол Джордж Уитлидің қызы және Нортумберленд герцогының қарындасы Аннаға үйленді. Олардың бір ғана баласы болды, ол Джордж Дуглас, 2-ші Думбартон графы (1687–1749).

Мансап

1649-1660 жылдардағы корольдік аралықта, 1649 жылдың қаңтарында I Карлдың өлім жазасына кесілгеннен кейін көптеген роялистер жер аударылып, шетелдік қызметке қатысты, мысалы, голландтық шотландтық бригадаға. Мұндай құрылымдар барлық әскерлерде кездесетін, адалдық көбінесе дінге немесе жеке қарым-қатынастарға негізделген; сол заманның ең ұлы генералы саналған Маршал Тюрен (1611-1675) 1625-1635 жылдары голланд армиясында қызмет еткен француз протестанты болды. «Дуглас полкі» осындай бірліктердің бірі еді; 1633 жылы құрылып, Шотландияда жұмысқа алынған ол содан бері француз армиясында қызмет етеді. Осы кезеңде полктер полковниктердің жеке меншігі және құнды қаржы активтері болды; 1645 жылы меншік Шотландияда қалған Ангус графына өтті, ол 1653 жылы полковниктік лауазымын Думбартонға тапсырды. Бұл кезеңнің күрделі саясаты Думбартон сияқты тұлғалардың саяси және әскери дағдыларға ие болуын қажет етті; 1648-1653 жылдардағы Франциядағы Фронда немесе Азамат соғысы кезінде, шетелдік, католик офицерлері бар бірлік ретінде оның полкі жас XIV Людовикке сенімді болатын сирек бірліктердің бірі болды. Алайда, 1635-1659 жылдардағы Франко-испан соғысының соңғы кезеңдерінде Франция Испанияға қарсы ағылшынмен одақтасты. Франциядағы жер аударылған көптеген роялистер, соның ішінде болашақ II Джеймс, енді тараптарын өзгертті және полк оның дезертирлеуін болдырмау үшін гарнизондық міндеттерге тағайындалды. 1660 жылы II Карл Шотландия мен Англияның патшасы ретінде қайта орнатылды, бұл 1661 жылдың қаңтарында пуритан радикалдарының төңкеріске әрекет етуіне әкелді. Думбартон әскерлері Англияға жіберілді, бірақ көтеріліс тез басылды және олар Францияға оралды, себебі Кавалер Парламенті таратылған «Жаңа армияны» ауыстыруды қаржыландырудан бас тартты; бұл Карлдың билігі бойына мәселе болып қала берді. Думбартон 1678 жылға дейін Францияда болды, 1664-1667 жылдардағы екінші ағылшын-голланд соғысы кезінде оның бөлімшесі Чатем кемежайында орналасқаннан кейін. Күнделік жазушы Сэмюэл Пепис оны Рочестерде кездестіріп, «Көшеде мен солдаттардың алдында барабанда шотланд маршының дыбысын естідім, бұл өте ерекше» деп жазды. 1667 жылы полк Медуэй шабуылынан кейін тонаумен айыпталды және Францияға қайтуға бұйырылды; көлікті күтіп тұрған кезде 1500 сарбаздан 700-ден астамы қашып кетті. 1669 жылдың қазан айында Думбартон дуэльде ауыр жарақат алды, оның өлімі туралы газеттерде хабарланды. 1670 жылы Довер шарты бойынша Англия Франциямен Голланд Республикасына қарсы одақтасуға келісті, оның ішінде француз армиясына 6000 сарбаз беруді қарастырды. Сондай-ақ, 1771 жылға дейін ашылмаған құпия ережелер, оның ішінде Чарльзге осы әскерлер үшін жылына 230 000 фунт төлейтін төлем бар. Бригада негізінен Рейнландта голландтармен қызмет ететін ағылшын және шотландтықтармен ықтимал қақтығыстардан аулақ болу үшін шайқасты; оның көп бөлігін Думбартон ұсынды, оның полкі 33 компанияға немесе 3432 адамға дейін кеңейтілді. Алайда, католиктік Франциямен одақтасу өте танымал болмады және Англия 1674 жылғы Вестминстер шартынан кейін соғыстан шықты. Француздық субсидияларын сақтап қалу үшін Чарльз Думбартон мен Бригаданың басқа мүшелерін 1672-1678 жылдардағы Франко-голланд соғысы кезінде француз қызметіне қалуға шақырды. Чарльз оны 1675 жылы Думбартон графы және Эттрик лорды етіп тағайындады, бірақ екеуі де иеліктермен бірге келмеді және Думбартон олар оған үлкен шығынға түскенін айтып шағымданды; 1677 жылы Людовик оны француз армиясының генерал-лейтенанты етіп тағайындады. 1678 жылы католик Джеймстің Чарльзды алмастыруына байланысты алаңдаушылық Папалық қастандыққа әкелді, онда 100-ден астам адам Чарльзды өлтіруге қатысты қастандық жасады деп жалған айыпталды; 22 адам өлім жазасына кесілді, содан кейін 1678-1681 жылдардағы Шығару дағдарысы болды. Сонымен қатар, Франко-голланд соғысының аяқталуы 1678 жылдың маусымында Думбартон полкінің француз армиясынан шығарылуына әкелді; 1679 жылдың қаңтарында ол қайта құрылды және ағылшын әскери тізімінде «Бірінші жаяу әскер» ретінде тіркелді. Бұл саяси ахуалдың тұрақсыздығына уақытша жауап болды және Парламент бақылауын азайту үшін полк 1680 жылы Ирландияға жіберілді, оның бір бөлігі Танжер гарнизонына қосылды. Католик әскери маман және Людовик XIV-нің ұзақ уақыт қызметшісі ретінде Думбартон вигтер тарапынан үлкен күдікпен қарады; ол 1678 жылғы Тест актісінен туындаған қаржылық шығындар үшін өтемақы беру туралы Чарльзға өтініш жасады, бұл оны полкінің полковник лауазымынан айырды. Шын мәнінде, ештеңе өзгерген жоқ; полк «соңғы Думбартон» деп аталды, бірақ полковник лауазымы бос қалды және ол 1685 жылы полковник ретінде қайта орнатылды. Тұрақты армиясы болмағандықтан, жалдамалы әскерлер сияқты Думбартон полкі ағылшын және шотландтық мамандықтың резервін құрудың құралы болды; ең маңыздысы олардың арасында Вильгельм Оранскийға қызмет ететін ағылшын және шотланд полктерінен құралған голландтық-шотландтық бригадасы болды. Чарльз теориялық түрде офицерлерді тағайындауды бақылады, бірақ шындығында бұл келіссөздерді қажет етті және 1680 жылы Думбартонды Бригада командирі етіп тағайындауға жасалған әрекеттер Вильгельм тарапынан қабылданбады. Джеймс 1681 жылы Шотландия Парламентіне Лорд комиссары ретінде Эдинбургке жіберілді; келесі екі жыл ішінде ол Мэлфорт графы және Думбартон сияқты католиктерден, сондай-ақ оның бауыры, Гамильтон герцогы сияқты қолдау көрсеткен протестанттардан тұратын Шотландиялық сарай партиясын құрды. 1681 жылдың тамызында Шотландия Парламенті Мұрагерлік заңын қабылдады, ол корольдің құдайға берілген құқығын, «дініне қарамастан» табиғи мұрагердің құқықтарын, осы корольге адалдыққа ант берудің баршаның міндетін және Шотландия тәжінің тәуелсіздігін растады. Алайда, жеке католицизмге төзімділік жалпы католицизмге қатысты емес; 1681 жылғы Шотландиялық Тест актісі барлық мемлекеттік қызметкерлер мен депутаттардың корольге шартсыз адалдыққа ант беруін талап етті, бірақ маңызды талаппен, олар «шынайы протестанттық дінді сақтауға уәде береді». 1683 жылы Думбартонның протестант Там Далиэллді Шотландиядағы Бас қолбасшы ретінде алмастыруға дайын екені туралы қауесет тарады, бұл оған шілде айында Францияға дипломатиялық миссияны жетекшілік етуді сұраған себебі болуы мүмкін. 1684 жылы Чарльз оның католицизмінен туындаған шығындар үшін оған 1500 фунт төледі. Джеймс 1685 жылдың ақпанында король болды және маусымда Думбартон Аргайл көтерілісін басуға көмектесті; ол қысқа ғана уақытқа Шотландиядағы Бас қолбасшы болып қызмет етті, бірақ қазан айында пресвитериан Вильгельм Драммонд, Страталан виконтымен ауыстырылды. Алайда, оның қолдауы үшін ол Солтүннің Флетчерінің конфискацияланған иеліктерін алды; 1687 жылы ол Арран графымен бірге Шытыр орденінің негізін қалаушысы болды. Джеймс 1688 жылдың қараша айындағы Даңқты революцияда құлатылғаннан кейін Думбартон оны Франциядағы жер аударына қатысты. Думбартон 1689 жылдың 20 қаңтарында Генри Жермин, Довердің 1-ші баронымен бірге Каледе қонды. Жер аударылған король оған жылына 166 ливр зейнетақы төледі. Ол 1692 жылдың наурызында Сен-Жермен-ан-Лайде қайтыс болды және отбасы мүшелерінің арасында Сен-Жермен-де-Пре аббаттығына жерленді.