Кіріспе

Үндістанның ұлтшыл көшбасшысы (1848–1925)

Сэр Сурендранатх Банерджи (10 қараша 1848 – 6 тамыз 1925), көбінесе Раштрагуру деп танылатын, британдық үстемдік кезеңіндегі үнді ұлтшыл көшбасшысы болды. Ол индустар мен мұсылмандарды біріктіріп, саяси әрекеттерге тарту мақсатымен "Үнді ұлттық қауымдастығы" деп аталатын ұлтшыл ұйым құрды. Ол Үнді ұлттық конгресінің негізін қалаушылардың бірі болды. Сурендранат Конгреске қарамастан Монтегю-Челмсфорд реформаларын қолдады және көптеген либералды көшбасшылармен бірге Конгрестен шығып, 1919 жылы "Үнді ұлттық азаттық федерациясы" деп аталатын жаңа ұйым құрды.

Ерте өмір

Сурендранат Банерджи Бенгал провинциясының Калькутта қаласында Раххи Кулин брахман отбасында дүниеге келді. Оның ата-бабалары бір кездері Шығыс Бенгалияға көшіп, Фаридпур ауданындағы Лонесинг деген ауылға қоныстанған. Оның арғы атасы Бабу Гур Кишире Банерджи көшіп келіп, Баракпурдың жанындағы Монирампур деген ауылға қоныстанды. Әкесі, дәрігер Дурга Чаран Банерджи, оған либералдық және прогрессивтік ойлаудың терең ықпалын тигізді. Калькутта университетін бітіргеннен кейін, 1868 жылы Ромеш Чундер Датт және Бехари Лал Гуптамен бірге Үндістанның азаматтық қызметіне емтихан беру үшін Англияға сапар шекті. Ол 1869 жылы бәйге емтиханын тапсырды, бірақ жасын дұрыс емес көрсеткені үшін қабылдаудан бас тартты. Өз жасын туған күнінен емес, индустар дәстүрі бойынша, баланың бойға біту күнінен бастап есептегенін сотта дәлелдеген соң, Банерджи Лондон университетінің колледжінде оқуын жалғастырды. 1871 жылы қорытынды емтихандарын тапсырып, 1871 жылдың тамызында Үндістанға оралды. 1874 жылы Банерджи Лондонға қайтып, Мидл Темплде студент болып қабылданды. Аз ғана сот қатесі үшін ол қызметтен шұғыл түрде босатылды. Ол Англияға босату туралы шағымдану үшін барды, бірақ нәсілдік дискриминация салдарынан сәтсіз аяқталды. Ол ағылшыздарға ашуланып, көңілі тоқыған күйде Үндістанға оралды. Англияда болған кезінде (1874–1875) Эдмунд Берк және басқа да либералды философтардың еңбектерін зерттеді. Осы еңбектер оның британдық билікке қарсы наразылығына бағыт берді. Оны «Индиялық Берк» деп атады. Оның табандылығы үшін британдықтар оны «Банерджи – еңбегі кетпес» деп атады. Сурендранатқа итальяндық ұлтшыл Джузеппе Маццинидің жазбалары үлкен әсер етті. Ол Анандмоханның ұсынысымен Англияда болған кезінде (1874–1875) Маццинидің еңбектерін зерттеді.

Саяси мансап

1875 жылы маусымда Үндістанға оралғаннан кейін Банерджи 1882 жылы өзі құрған Метрополитен институтында, еркін шіркеу институтында және Риппон колледжінде, қазіргі Сурендранатх колледжінде ағылшын тілі профессоры болды. Ол студенттерін жаңа, қалыптасудағы үнді ұлтшылдығының рухымен шабыттандырды. Ол ұлттық және либералды саяси тақырыптар, сондай-ақ Үндістан тарихы туралы көпшілік алдында лекция оқуын бастады. 1876 жылдың 26 шілдесінде Анандамохан Боспен бірлесіп, Үндістанның алғашқы саяси ұйымдарының бірі – Үнді ұлттық қауымдастығын құрды. 1878 жылы үнді халқына уағыз айту жиынында ол былай деді: «Хиндулар мен мұсылмандар, христиандар мен парсылар, тіпті еліміздің барлық топтары арасындағы бейбітшілік пен жақсы қарым-қатынас туралы ұлы доктрина гүлдене берсін. "Бірлік" деген сөзді жарқыраған алтын әріптермен жазып беріңіздер. Біздің арамызда діни айырмашылықтар болуы мүмкін. Біздің арамызда әлеуметтік айырмашылықтар болуы мүмкін. Бірақ біздің барлығымыз жинала алатын ортақ платформа бар, ол – еліміздің игілігі жолындағы платформа». Ол бұл ұйымды үнді студенттерінің ICS емтихандарына қатысу жас шегі мәселесін шешу үшін пайдаланды. Ол бүкіл елде сөз сөйлеп, британдық шенеуніктердің Үндістанда жасаған нәсілдік дискриминациясын айыптап, оны өте танымал етті. 1879 жылы ол Гириш Чандра Гош 1862 жылы құрған «The Bengalee» газетін сатып алып, 40 жыл бойы бас редакторлық қызметін атқарды. 1883 жылы Банерджи газетінде сотқа қарсы пікір жариялағаны үшін тұтқындалғанда, Бенгалияда және Агра, Файзабад, Амритсар, Лахор және Пуна сияқты үнді қалаларында наразылықтар мен харталдар (ішкі тәртіпсіздіктер) болды. Ол түрмеге қамалған алғашқы үнді журналисі болды. INC (Үнді ұлттық конгресі) айтарлықтай кеңейді, ал Калькуттадағы жылдық конференциясына қатысу үшін бүкіл Үндістаннан жүздеген делегаттар келді. 1885 жылы Бомбей қаласында Үнді ұлттық конгресі құрылғаннан кейін, Банерджи 1886 жылы олардың ортақ мақсаттары мен мүшелігіне байланысты өз ұйымын осы конгреске біріктірді. Ол 1895 жылы Пунада және 1902 жылы Ахмадабадта Конгресс төрағасы болып сайланды. Сурендранат 1905 жылы Бенгал провинциясының бөлінуіне қарсы наразылық білдірген маңызды қоғамдық қайраткерлердің бірі болды.

Кейінгі мансап

Модерат үнді саясаткерлерінің беделінің төмендеуі Банерджидің үнді саясатындағы рөліне әсер етті. Банерджи 1909 жылғы Морли-Минто реформасын қолдады, бірақ үнді халқының көпшілігі мен ұлтшыл саясаткерлер оны жеткіліксіз және мағынасыз деп сынап, келемеждеді. Банерджи Махатма Ганди ұсынған азаматтық наразылықтың жолын сынға алса да, «Ганди мырзаның индус-мұсылман бірлігін қамтамасыз етудегі жоғары қамқорлығы мен адал тырыстарына риза екенін» айтты. Бенгал үкіметінде министрлік лауазымын қабылдағаны ұлтшылдар мен көпшіліктің наразылығын тудырды, және ол 1923 жылы Бенгал заң шығару жиналысына сайлауда Сварадж партиясының үміткері Бидхан Чандра Ройдан жеңіліп, іс жүзінде саяси мансабын аяқтады. Ол Ұлыбритания империясын саяси тұрғыдан қолдағандығы үшін рыцарь атағына ие болды. Банерджи Бенгал үкіметінде министр болып қызмет еткен кезде Калькутта қалалық корпорациясын демократиялық мекемеге айналдырды. Ол бүгінде үнді саясатының алғашқы дамуына үлес қосқан, үнді халқының саяси құқықтарын күшейту жолын ашқан піонер-көшбасшы ретінде есте қалады және құрметтеледі. Бірақ Үндістандағы ұлтшылдық саясат оппозицияны білдірді, сонымен қатар қарсылығы күштірек және сахнаның ортасына шыққан басқалар да болды. Банерджи саяси әрекеттердің экстремистік көзқарасын да, ұлттық қозғалыстың маңызды факторы ретінде пайда болған Гандидің қарсылығын да қабылдай алмады. Банерджи 1919 жылғы Монтегю-Челмсфорд реформаларын Конгрестің талаптарын толыққанды орындағанын көрді, бұл оны одан әрі оқшаулады. 1921-1924 жылдары жергілікті басқару министрі лауазымын атқарды. 1923 жылғы сайлаудағы жеңілісі оның саяси мансабына нүкте қойды, және ол 1925 жылы жарық көрген, көпке танымал «Құрылыс үстіндегі ұлт» атты кітабын жазды. Сурендранат 1925 жылдың 6 тамызында Баракпурда қайтыс болды.

Еске алу

Оның есімі келесі мекемелердің атауында мәңгі есте қалды: Баракпурдағы Растрагуру Сурендранатх колледжі, Райгандж Сурендранатх Махавидьялаясы, Сурендранатх колледжі, Сурендранатх әйелдер колледжі, Сурендранатх кешкі колледжі, Сурендранатх құқық колледжі (бұрынғы Рипон колледжі) және Ранчидегі Сурендранатхқа арналған жүз жылдық мектеп, сондай-ақ Сурендранатх Банерджи көшесі (көбінесе С. Н. Банерджи көшесі деп аталады).