Кіріспе

Үндістан қауымдастығы – 1876 жылы Сурендранатх Банерджи мен Ананд Мохан Бос Британдық Үндістанда құрған алғашқы жарияланған ұлтшыл ұйым. Осы қауымдастықтың мақсаты – «халықтың саяси, рухани және материалдық дамуын барлық заңды жолдармен ілгерілету» болды. Қауымдастық елдің түкпір-түкпірінен білімді үндістер мен қоғамдық қайраткерлерді тартты және Үндістанның тәуелсіздікке ұмтылысы үшін маңызды платформаға айналды. Кейіннен ол Үндістан Ұлттық Конгресімен бірікті. Үндістанның бұрынғы ұлтшыл ұйымы.

Уақыт шкаласы

1876 жылы құрылған Үндістан қауымдастығы – бүкіл Үндістанды көздейтін алғашқы саяси бірлестіктердің бірі болды. ХІХ ғасырдың екінші жартысында Үндістанда әлеуметтік және экономикалық өмірде елеулі өзгерістер болды. Осы кезеңнің ерекшелігі – саяси сананың артуы, саяси бірлестіктердің құрылуы және тәуелсіздік үшін ұлттық қозғалыстардың басталуы. Үндістан қауымдастығынан бұрын Сисир Кумар Гош 1875 жылдың 25 қыркүйегінде Калькуттада Самбу Чаран Мукерджимен бірге «Үндістан лигасы» деген ұйымды құрды. А. Бос, Д. Д. Дас, Н. Митра, С. Банерджи және тағы да басқалар сияқты ұлтшыл көшбасшылар осы ұйыммен байланысты болды. Бұл лига орта таптың өкілі болды және халық арасында ұлтшылдық сезімді ояту мен саяси білім беруді ынталандыру үшін жұмыс істеді. Бүкіл Үндістанды қамтитын кең көзқараспен, басшылар ұйымды провинциялық және діни саясаттан жоғары қойды. Бірақ көп ұзамай Лига күйреп, Сурендранатх Банерджи 1876 жылдың 26 шілдесінде өзінің досы Ананда Мохан Боспен бірге Үндістан қауымдастығын құрды. Бұл ұйыммен байланысты болған көшбасшылар: Шиванат Шастри, Христодас Пал, Двараканат Гангули, Нарендра Кишор және басқалар. Ассоциацияның бірінші президенті және хатшысы болып рев Кришна Мохан Банерджи мен Ананда Мохан Бос сайланды. «Үндістан лигасы» мен «Үндістан қауымдастығы» арасында мақсаттар мен көзқарастарда көп айырмашылық болған жоқ. Екеуі де ұлттық ояну мен білімді орта таптың саяси бірлігін дамытуға көмектесті. «Үндістан қауымдастығы» деген атаудың өзі ұлттық қозғалыстың көзқарасы мен ұстанымы бойынша бүкіл Үндістан сипатын қабылдап жатқанын көрсетеді. Ассоциация өзінің бағдарламасын бірқатар мақсаттармен бастады: а) елдегі қоғамдық пікірдің мықты құрамын құру; б) ортақ саяси мүдделер мен ұмтылыстар негізінде үнділік нәсілдер мен халықтардың бірлігі; в) индустар мен мұсылмандар арасындағы достық сезімді насихаттау және г) сол кездегі үлкен қоғамдық қозғалысқа көпшілікті қосу. Үнді ұлттық қауымдастығына дейін Бенгалияда орта тап пен шаруалардың мүддесін білдіретін саяси ұйым болған жоқ. Қауымдастық жас орта тапқа демократиялық негіздегі саяси платформа берді. Қауымдастықтың басшылары көбінесе білімді жас жігіттер, заңгерлер және журналистер болды. Бір қызығы, оған ірі бизнес басшылары мен жер иелері мүше болған жоқ. Анил Силдің сөздері бойынша, Үндістан қауымдастығы «орта таптың» өкілімін деп есептеген түлектер мен кәсіби мамандар үшін қысым тобы ретінде жұмыс істеді. Ассоциацияны С. Банерджи және А. М. Бос сияқты қоңыр басшылар құрған, олар да оның істерін басқарды. Мұсылмандарға деген достық пен ізгі ниеттің белгісі ретінде олар Наваб Мұхаммед Әлиді екінші жыл сайынғы конференцияға төрағалық етуге шақырды. Шын мәнінде, Үндістан қауымдастығы ұлттық ояну мен саяси сананың өсуіне негіз салды, нәтижесінде 1885 жылы Үнді ұлттық конгресі құрылды, бұл үшін Сурендранат Банерджиге алғыс айтуға лайық. Шындығында, Ассоциация Конгрестің алдашысы болды. Қауымдастық өз жұмысын бастағаннан бері жан-жақты жұмыс істеп келеді. 1877 жылы азаматтық қызметке түсу үшін талапкерлердің жасы 21-ден 19-ға дейін төмендетіліп, ол үшін бүкілхалықтық қозғалысты бастаудың тамаша мүмкіндігі туды. С. Банерджидің басшылығымен Ассоциация бұл әділетсіз шешімге қарсы наразылық білдірді. Сурендранатх Ассоциация Британ Парламентіне жібермекші болған мемориалға қолдау табу үшін Үндістанның әртүрлі жерлерін аралау үшін арнайы делегат ретінде таңдалды. Сурендранатхтың Үндістан сапары үлкен жетістікке жетті. Бұл жаңа ұлттық рухты оятып, маңызды саяси мәселелерде ұлттық бірлік сезімін туғызды. Ол бүкіл Үндістанның танымалдылығын алған алғашқы саясаткер болды. Оның басшылығымен Ассоциация Англия мен Үндістанда бір мезгілде мемлекеттік қызмет емтиханын өткізуді және жоғары әкімшілік лауазымдарды үндістеуді талап етті. Бұдан басқа, Ассоциация репрессивті қару-жарақ туралы заңға (1878), жергілікті баспасөз туралы заңға және мақта тауарларына баж салығын төлеуден босатуға қарсы науқанға жетекшілік етті. Калькуттада үндістер мен еуропалықтар арасындағы нәсілдік теңсіздікті жоюды және тұз салығын төмендетуді талап ететін қоғамдық жиналыстар өткізілді. Ассоциация 1885 жылғы Бенгалияның жалға алу туралы заңын қолдап, Үндістанда өзін-өзі басқаруды талап етті. Рас, Үндістан ұлттық конгресінің құрылуымен бірлестік өзінің саяси маңыздылығын бірте-бірте жоғалтты. Дегенмен, оған барлық провинциялардан өкілдер жинап, жалпыхалықтық конференция өткізу идеясын бастаған құрмет тиесілі. Бірінші Үнді ұлттық конференциясы сәйкесінше 1883 жылы Калькуттада өтті. Ассоциация ұйымдастырған екінші Ұлттық конференция 1885 жылы Калькуттада өтті. Ол желтоқсан айында Бомбейде өткен Ұлттық Конгреске сәйкес келді. Үндістан қауымдастығы Ұлттық Конгреске қолдау білдірді және 1886 жылғы желтоқсан айында Калькуттада ұйымдастырылған Ұлттық Конгрестің екінші жыл сайынғы конференциясында оның құрамына қосылуға шешім қабылдады. Конгресс бүкіл Үндістандық ұйым ретінде жұмыс істегеннен кейін Үндістан қауымдастығы бұрынғы саяси маңыздылығын жоғалтты. Дегенмен, Бенгалияның бөлінуі (1905) болған кезде, Сурендранат Банерджидің басшылығымен Ассоциация өте белсенді болды. Сурендранаттың басшылығымен Ассоциация бөлінуге қарсы бойкот және свадеши қозғалысын ұйымдастырды, Ұлттық қор жинады, Ұлттық білім беру саясатын жасады және 1906 жылы Ұлттық білім кеңесін ресми түрде ашты. Күшті наразылық Бенгалияның бөлінуін жоюға мәжбүр етті (1911 жылғы желтоқсан). Бөліну жойылғаннан кейін Үндістан қауымдастығы өзінің саяси маңыздылығын жоғалтты және негізінен әлеуметтік жұмыстармен айналысып, өмір сүре берді.