Кіріспе
Анусия – индуизмдегі Атри ақсақалының әйелі. Ол индуистік мәтіндерде Девахути мен Праджапати Кардаманың қызы ретінде сипатталады. "Рамаянада" ол күйеуімен Читракута орманының оңтүстік шекарасындағы шағын ғибадатханада тұрады. Қатал өмір салған, ізгі әйел ретінде, ол керемет күштерге ие деп есептеледі. Анусия – дана Капиланың қарындасы, сонымен қатар ол оның ұстазы болған. Ол Сати Анусия (Аскет Анусия) және Мата Анусия (Ана Анусия) ретінде, дана Атридің таза әйелі деп құрметтеледі. Ол Вишнудың дана аватары – Даттатреяның, Брахманың бір нысаны – Чандраның және Шиваның ашулы дана аватары – Дурвасаның анасы болады. Сита мен Рама оған жер аударылғанда келгенде, Анусия оларға қамқорлықпен күтім көрсетеді, ал Ситаға оның сұлулығын мәңгілікке сақтайтын жақпа майды сыйлайды.
Anasuya is an ascetic, and the wife of Sage Atri in Hinduism. She is the daughter of Devahuti and the Prajapati Kardama in Hindu texts. In the Ramayana, she lives with her husband in a small hermitage on the southern border of the Chitrakuta forest. A pious woman who leads an austere life, she is described as having miraculous powers. Anasuya is the sister of the sage Kapila, who also served as her teacher. She is extolled as Sati Anasuya (Ascetic Anasuya) and Mata Anasuya (Mother Anasuya), the chaste wife of Sage Atri. She becomes the mother of Dattatreya, the sage avatar of Vishnu, Chandra, a form of Brahma, and Durvasa, the irascible sage avatar of Shiva. When Sita and Rama visit her during their exile, Anasuya is very attentive to them, giving the former an unguent that would maintain her beauty forever.
Этимология
Анасуя – «қызғаныш немесе өсекке берілмейтін» деген мағына беретін екі санскрит сөзінен – ана және асуядан құралған.
Шығу тегі
Анасуяның және оның отбасының шежіресі "Бхагавата Пурананың" үшінші кітабында айтылады. Пражапати Кардама Сваямбу Манудың қызы Девахутиге үйленеді. Олардың он баласы болған, оның бірі - Капила, ал тоғыз қызы, олардың ішінде Анасуя да бар. Әрбір қыз ришиге күйеуге шығады; Анасуя Атриге үйленеді.
Күннің шығуын қалпына келтіру
Маркандейя Пуранадағы аңызға сәйкес, Пратиштанадан Каушика есімді брахман, брахман болғанына қарамастан, жезөкшеге баратын. Кейбір нұсқаларда оның Шандили немесе Шилавати есімді адал әйелі бар. Ол өзіне қызмет көрсеткен әйелге ақы төлей алмай қалған соң, жезөкше онымен қарым-қатынасын тоқтатып, оны әлі де қамқорлық көрсеткен әйеліне қайта оралуға мәжбүр етеді. Ол әлі де жезөкше әйелдің махаббатын аңсайтын, сондықтан бір күні әйеліне оны өзіне алып кетуге рұқсат сұрады. Ал Мандавия деген дана адам қылмысы үшін ағашқа ілінген еді. Қаушика ақылды адамды ұры деп ойлап, түнде терең орман арқылы әйелімен бірге жүріп, оны итеріп жібереді. Ашулы Мандавия оны келесі таң атпай өлтіру үшін қарғайды. Бұл қарғысты тоқтату үшін Шандили күн құдайы Сурьяға келесі таң атпай тұруға өтініш жасайды. Сурья Шандилидің өтінішіне құлақ асады, өйткені ол өте пәк таза және адал әйел. Бұл ғаламда хаос тудырады, құдайлар құрбандықтарын қабылдай алмайды, жаңбыр жаумайды, астық өсірілмейді, адамдар дәстүрлі Веда рәсімдерін орындамайды. Брахмаға барып, ол күйеуімен бірге үлкен тапас жасап жатқан Анасуяға дұға етуді ұсынады. Осыған байланысты құдайлар Анасуяға барады, ал мейірімді әйел оларға көмектесуге келіседі. Анасуя Шандилимен кездеседі, екеуі әңгімелеседі. Ришидің әйелі Шандилиге оның Сурьяға жалбарынуы арқылы бүкіл ғаламның қауіп-қатерде екенін түсіндіреді және әйелдің күйеуіне деген адалдық қажеттілігін талқылайды. Анасуя әйелге Каушиканың қарғысынан арылатынын, сондай-ақ жұқтырған алапесінен арылатынын уәде етеді. Шәңділі күнді қайтадан шығаруға бағыттап, Анасуя күннің шығуына көмектеседі. Оның бұл іс-әрекетіне риза болған құдайлар оған сыйлық береді. Анасуя өзінің бойында Тримурти (Брахма, Вишну және Шиваның жоғарғы үштігі) тууын және өзінің күйеуімен бірге самсарадан босатылуын қалайды. Бұл бата Анасуя Атримен ақыл-ойына жүкті болған кезде беріледі, ал Чандра (Брахма), Даттатрея (Вишну) және Дурваса (Шива) оның ұлдары ретінде туындайды. Кейбір аңыздарда айтылғандай, кейінірек Раху күнді жұтып, бүкіл әлемді қараңғылық басады. Көп жылдар бойы қатаң тәртіп орнағандықтан, Атри Рахуның қолынан күнді тартып алып, әлемге жарық әкелді және құдайларды қуантты.
Тримуртимен кездесу
Бастапқы Пураналарда кездеспейтін аңызда, бірде Тридеви (Сарасвати, Лакшми және Парвати, Тримуртидің жұбайлары) арасында кімнің әйелдердің ең ізгісі екендігі туралы пікір таласы туды. Олар Нарадаға жүгініп, мәселені шешуді одан өтінді. Нарада Анасуяның ең ізгі әйел екенін айтты. Ол Тридевиге Анасуяның тазалығы соншалық, тіпті темірден жасалған бұршақты пісіре алатынын жеткізді. Үш қасиетті әйел бұл міндетті орындауға тырысты, бірақ сәтсіз аяқтап, Анасуяға деген қызғаныштарын күшейтті. Олар күйеулері Тримуртиден Атридің ашрамына барып, Анасуяның ізгілігін өздері сынап көруді талап етті. Әйелдерін осы әрекеттен қайтаруға күш жібермей, Брахма, Вишну және Шива жас ғалымдар кейпіне еніп, Атри өзенде тазару алғанда Анасуяға келді. Қонақтардың құқығын пайдаланып, Тримурти арнайы ораза ұстап отырғанын айтып, Анасуя оларға жалаңаш күйінде тамақ беруі керек екенін мәлімдеді. Күйеуінен басқа еркектердің алдында жалаңаш көріну пәктігінен айыратынын білген Анасуя, қонақтарына су шашып, оларды нәрестелерге айналдырды. Содан кейін ол киімдерін шешіп, оларды емшегімен қоректендіре отырып тамақ берді, осылайша олардың тілектерін орындап, өз ізгілігін сақтады. Кейбір нұсқаларда ол оларды сүйіп, өз балаларындай бағу арқылы бесікке жатқызды. Нарададан күйеулерінің хал-жағдайы туралы хабар алған Тридеви Атридің ашрамына келіп, Анасуядан күйеулерін бұрынғы қалпына келтіруін өтінді. Ришидің әйелі келісті. Тримурти Анасуя оларды алдап, әйелдерін қорлағанына риза болып, оған сыйлық ұсынды. Ол оларды өзінің балалары ретінде дүниеге келтіруін сұрады. Аңыздың басқа нұсқаларында ришидің әйелі Шубхатрейи есімді қыздың тууына тілек білдіреді, ал тағы бірінде Тримурти бірігіп, Анасуяның үш басты ұлы Даттатрейяға айналады. Бхавишья Пурананың "Пратисарга Парва" бөлімінде, 4-кітап, 17-тарау, 67-73-аяттарда (3.4.17.67-73) Атри әйелі Анусуяны Ганг өзенінің жағасына алып барып, өз қажылығын орындау үшін және Брахма Иесіне медитация жасау үшін келді. Біраз уақыттан кейін, олардың алдынан Брахма, Шива және Вишну пайда болды. Анусуяның көркіне таң қалған үш құдай оған жақындады. Рудра өзін ұстады, Вишну денесінде шәует шығарды, ал Брахма құштарлыққа берілді. Анусуя құдайлардың ашуынан қорқып, қозғалмай тұрды. Содан кейін құдайлар Анусуяны күшпен жыныстық қатынасқа алып кетті. Олар одан жыныстық қанағаттандыруды талап етті, әйтпесе олар одан бұрын өз өмірін қияды деді.
Ситаға кеңес
Рамаяна дастанында, орманға қуылған кезде Рама мен Сита дана Атридің үйіне келеді, ал дана мен оның әйелі Анасуя қонақтарды құрметпен күтеді. Атри Рамаға әйелінің тапас шактиі (аскерилікпен келген күш) туралы айтады: Бір кезде әлемде жаңбыр тоқтады, Ганг өзені құрғап, планета ашаршылыққа ұшырады. Девалардың тілегімен Анасуя ағаштарды қайтадан жеміспен толықтырып, Ганг өзенінің ағысын жаңартты. Олардың өтінішімен ол он күнді он түнге айналдырды. Оның күші туралы естіген ханзада оған құрметпен қарасты. Осыған ұқсас аңыз Шива Пуранада да бар, онда Ганга қадірлі Анасуяның адалдығының арқасында пайда болады. Аскет одан күйеуінің үйіне жақын ормандықта тұруын сұрайды, осылайша ол күйеуіне қасиетті суын жеткізе алады. Шива мен Ганга да біраз уақытқа осы жерде болып, аймаққа береке тілейді. Анасуя Ситаға күйеуіне адал қызмет ету – әрбір әйелге арналған ең үлкен тапас екенін үйретеді. Ол Ситаға «стридхармарахсия» - әйелдер дхармасының құпиялары, олардың күйеулері мен туыстарына қатысты міндеттері туралы білім береді. Ханшайым аскеттің сұрауымен Рамаға үйлену тойы туралы әңгімелейді. Аскет Ситаға өте қасиетті гүл шоғын, сондай-ақ жұбайлар кетіспес бұрын құнды тас сыйлайды.
Құрмет
Анасуя Деви ғибадатханасы Уттаракханд штатында, Алакэнанда өзенінің саласы – Амрит Ганга өзенінің жоғары ағысында орналасқан. Сати Анасуя ашрамы Мадхья-Прадеш штатының Читракут қаласында, Мандакини өзенінің жоғары ағысында орналасқан. Ол қаладан 16 шақырым қашықтықта, құстардың ән-күйі күні бойы естілетін тығыз орман арасында жатыр. Бұл жерде дана Атри, оның әйелі Анасуя және олардың үш ұлы (Брахма, Вишну және Шиваның үш бейнесі) өмір сүрген және медитация жасаған делінеді. Вальмики Рамаянада Читракутқа он жыл бойы жаңбыр жаумағанын айтады. Одан кейін қатты ашаршылық болды, жануарлар мен құстарға жеуге, ішуге ештеңе қалмады. Сати Анасуя қатаң аскетизм жасап, Мандакини өзенін жерге түсірді. Бұл жасыл шөптер мен орманның өсуіне әкеліп, барлық даналар мен жануарлардың қайғысын басып, құтқартты. Сати Анасуя ашрамы қазіргі уақытта тыныш жер, онда таулардан бірнеше арналар ағып, Мандакини өзенін құрайды. Рама мен Сита осы жерге Әтри мен Анасуямен кездесу үшін келген делінеді. Осы жерде Сати Анасуя Ситаға сатитваның (тазалықтың) ұлылығы мен маңыздылығын түсіндірген деп есептеледі. Дандаканың тығыз ормандары осы жерден басталады. Бұл жерді Равана билеген, ол Хара мен Вирадха сияқты күшті ракшастарды билеушілер етіп тағайындаған. Бұл жердің бұрын ракшастардың қорқынышынан зардап шеккені айтылады.
Танымал мәдениетте
Телугу тілінде "Сати Анасуя" деген аталыммен екі фильм шықты, олар 1957 және 1971 жылдары жарық көрді. 1957 жылғы фильмді Кадару Нагабушанам түсірді, ал басты рөлдерді Анджали Деви мен Гуммади сомдады. 1971 жылғы фильмнің режиссері Б. А. Субба Рао болды. Жамуна Анасуя рөлін, Шарада Сумати рөлін, ал Тадепалли Лакшми Канта Рао Атри Махарши рөлін ойнады. Музыкалық сүйемелдемені П. Адинараян Рао жазды.