Кіріспе

Америкалық еңбек қозғалысының қайраткері, американдық баскетбол жаттықтырушысы Чарльз Х. Мойер (1866 - 2 маусым 1929 ж.) - американдық еңбек көшбасшысы және 1902-1926 жылдар аралығында Батыс тау-кеншілер федерациясының (WFM) президенті. Ол Колорадо еңбек соғыстарында кәсіподақты басқарды, Айдахо штатының бұрынғы губернаторын өлтіргені үшін айыпталды және қатыгез мыс кені ереуілі кезінде арқасынан атылды. Ол сонымен қатар Өнеркәсіптік жұмысшылар әлемі құрылуына белсенді түрде атсалысты, бірақ кейіннен бұл ұйымды сынады.

Ерте өмір

1893 жылға дейін Мойер туралы көп мәлімет белгілі емес. Ол Айова штатының Эймс қаласының жанында дүниеге келген. Ол мемлекеттік мектепке барып, бірақ төртінші сыныптан кейін оқуын тастап кеткен. Мойер 1872 жылы батысқа қарай жол тартты және Вайоминг штатында ковбой болып жұмыс істеді. 1885 жылы ол шығысқа қайтып, Чикаго, Иллинойс қаласына қоныстанды. Ол тонау қылмысын жасады және Иллинойс штатының түрмесінде бір жыл жазасын өтеді. Түрмеден босатылғаннан кейін Мойер Оңтүстік Дакота штатының Лид қаласындағы Homestake кенішінде шахтер болып жұмыс істеді және Лид-Сити таушылар одағына қосылды. 1893 жылы Лид-Сити таушылар одағы Батыс тау-кеншілер федерациясын құрған бірнеше одақтың бірі болды.

Колорадодағы еңбек соғыстары

Мойердің өндірістік кәсіподақтарды ұйымдастыруға жасаған тырабы одақты Колорадо еңбек соғыстары деп белгілі болған оқиғаларға қатыстырды. 1902 жылдың тамызында WFM Колорадо штатының Колорадо-Сити қаласындағы фабрика жұмысшыларын ұйымдастырды. Жұмыс берушілер одаққа тыңшыны орналастырды және 42 кәсіподақ мүшесі жұмыстан босатылды. Жұмыстан босату мәселесі бойынша келіссөздер 1903 жылға дейін жалғасты. 1903 жылдың 14 ақпанында WFM ереуілге шықты. Жұмыс берушілер бүлік болып жатыр деп мәлімдеді, ал губернатор Джеймс Пибоди ереуілді басу үшін Колорадо милициясын шақырды. Криппл-Крик және Теллурайдтегі шахтерлер де ереуілге шықты, және милиция сол қалаларға да орналастырылды. 1903 жылдың қыркүйегінде жаппай тұтқындаулар басталды, бұл ереуілді тоқтатуға әкелді. Тұтқындалғандардың бірі – Мойер. Ол Теллурайдке шахтерлердің жаппай тұтқындалуы мен депортациясына наразылық білдіру үшін барған. Ол жерде ол WFM-нің тұтқындауларды айыптайтын плакатына қол қойды. Мойер 1904 жылдың 28 наурызында американдық туды қорлағаны үшін тұтқындалды. Ол кепілдікпен босатылды, бірақ келесі күні штат милициясының генерал-адъютанты Шерман Беллтің бұйрығымен «әскери қажеттілік» деген айыппен қайта тұтқындалды. Мойер хабеас корпустың бұйрығын алу үшін өтініш бергенде, Колорадо штатының бас прокуроры мен жергілікті округ прокуроры оны босатудан бас тартты. Мойер Колорадо Жоғарғы сотына шағымданды. 1904 жылдың 6 маусымында сот In re Moyer, 35 Colo. 163 ісі бойынша шешім шығарды, онда губернатордың Колорадода бүлік болғанын және Мойердің құқықтары бұзылмағанын анықтады. Мойер АҚШ Миссури округінің аудандық сотына шағымданды және 1904 жылдың 5 шілдесінде хабеас корпустың бұйрығын алды. Бұйрықтан алаңдаған губернатор Пибоди сол күні бүлік туралы шешімді кері қайтарып, Мойерді сағат 15:45-ке дейін босатуға бұйрық берді (федералды бұйрық келмей тұрып). Мойер босатылды, бірақ оның ісі АҚШ Жоғарғы сотына дейін жалғасты. 1909 жылдың 18 қаңтарында АҚШ Жоғарғы соты Колорадо Жоғарғы сотының Мойер мен Пибоди ісі бойынша шешімін бекітті. Көпшілік пікірін білдірген судья Оливер Венделл Холмс кіші губернатордың әскери жағдайды жариялауға немесе Мойерді тұтқындауға негіз болған фактілерді тексеруден бас тартты. Губернатордың адалдығы адамның конституциялық құқықтарын қорғайды деген тұжырымға келген Холмс Мойердің азаматтық бостандықтары бұзылмағанын мәлімдеді.

Хейвуд ісі

1906 жылы Мойер Франк Штуенбергтің, Айдахо штатының бұрынғы губернаторының өлтірілуіне қатысы бар екені анықталды. 1905 жылдың 30 желтоқсанында Штуенберг, бірнеше ереуіл кезінде WFM-мен қақтығысқан адам, Калдвеллдегі (Айдахо штаты) үйінде болған жарылыстан қаза тапты. Гарри Орчард, бұрынғы WFM мүшесі, бір кезде Мойердің күзетшісі болған, қылмыс жасағаны үшін тұтқындалды. Пинкертон агенті Джеймс Макпарланд қысым мен қорқыту арқылы (азық-түлік рационын шектеу және дереу өлім жазасы туралы қауіп көрсету арқылы) Орчардтан 64 беттік мойындау алды. Мойындауда Мойер және басқа WFM басшылары бомбалау жоспарын ұйымдастырғандар деп көрсетілді. Бірақ Мойер Айдахода емес, Колорадода болды. Айдахо билігі Орчардтың мойындауы судьяны экстрадиция қағаздарын беруге көндіруге жеткіліксіз деп сақтады. Заң қорғау органдарының басшыларымен бірлесіп әрекет еткен Макпарланд Мойерге қарсы экстрадиция қағаздарын беруге судьяны сендіру үшін жалған ант берді. Ол Мойердің кісі өлтіру кезінде Айдахода болғанын және әділдіктен қашқанын жалған түрде көрсетті (Айдахо заңына сәйкес, қылмыс орнында заговоршылар болған деп есептелді). Макпарланд 15 ақпанда Денверге келді және экстрадиция қағаздарын Колорадо губернаторы Макдоналдқа ұсынды, ол Айдахо губернаторымен алдын ала келісіп, оларды дереу қабылдады. Бірақ олар сенбі күні кешке дейін күтіп, Хейвудты, Петтигрю мен Мойерді тұтқындады, содан кейін үшеуін түнде Денвер түрмесінде ұстады және үшеуінің адвокаттармен және отбасымен байланыс жасау өтініштерін қабылдамады. Жексенбі күні таңертең тұтқындар арнайы пойызға отырғызылып, Колорадо милициясының күзетімен Айдахоға жіберілді. Оқиғалар өте даулы болғанымен, экстрадиция АҚШ Жоғарғы Сотымен қолдау тапты. Хейвуд пен Петибоун бөлек сот процестерінде ақталды, содан кейін Мойерге қарсы айыптар алынып тасталды. Ол WFM конвенциясында кәсіподақты AFL-дің сегіз сағаттық жұмыс күні, бала еңбегін тыйым салу және иммиграцияны бақылау сияқты шектеулі заңнамалық мақсаттарға бағытталған қаулыларды қабылдады. Пол Бриссенден 1913 жылы Аризона штатының Джером қаласында WFM-нің IWW-ге қанағаттанбауын атап өтті, WFM-нің консервативті бола бастағанын, жұмыс берушілермен келісімшарттар жасағанын және AFL-ға қосылғанын, ал IWW-нің революциялық бола бастағанын айтты. (IWW 1938 жылға дейін жұмыс берушілермен келісімшарттар жасамай бастады.) Екі ұйым арасындағы ең үлкен антагонизм Буттеде болды және 1914 жылы Монтана штатындағы Бутте жұмысшы көтерілісіне әкелді. Мойер Бютке WFM-ге адал топтар мен IWW-ге жақтас оппозиция арасындағы дауды реттеуге барғанда, диссиденттер ғимаратты динамитпен жоймас бұрын WFM одақ үйінен мүжілген күйде қашып шықты. Мойер келесі күні таң атпай қаладан кеткенше наразылардың қолынан жасырынды. Дегенмен, тарихшы Мелвин Дубофский басқаша көзқарас ұсынады. Мысалы, Миннесота штатында 1916 жылы кеншілер келісімшарт жүйесін жою, ең төменгі жалақыны қамтамасыз ету және компанияның қанаушылығын тоқтату мақсатымен ереуілге шықты. Олар AFL және WFM-ге жүгінді, бірақ екеуі де жауап бермеді. Дюбофски: "IWW штаб-пәтеріне [еңбек талас] алдында қызметкерлердің наразылығы туралы хабарланды және IWW бірден ұйымдастырушыларды жіберді". Дюбофски бұл іске қатысқан IWW болмағанын айтады және ол бұл туралы дәлелдерді "нақты" деп сипаттайды. IWW-ге көмек сұралды және Дюбофскидің сөзіне сүйенсек, IWW "мәжбүрлеу арқылы емес, ереуілдегі кеншілерге басшылық, қаржы және жариялау арқылы мақсаттарына жетті". Компаниялар мен баспасөз IWW-ны "сырттан келген агитаторларды" жіберді деп айыптағанда, Месаби Range ереуілінің лидерлерінің бірі М. Е. Шустрич "нақты жағдайды түсіндіруге" тырысты: Бұл ереуілді IWW бастаған жоқ, бірақ ол соңғы алты жылдан бері жалғасып келеді. Біз Миннесотадағы барлық еңбек ұйымдарына кеншілерді ұйымдастыруды өтіндік, бірақ біз Батыс кеншілер федерациясы мен басқа ұйымдар арасында маятниктей қозғалдық, соңында кеншілер өздерінің қолына алып, ұйымдастырылмастан ереуілге шықты. Марксистік тарихшы Филип С. Фоннердің айтуынша, социализм және өнеркәсіптік синдикатизм мәселесі — және нақтырақ айтқанда, AFL-мен IWW арасындағы қақтығыс — Миннесота кеншілері WFM-нің 1907 жылғы Месаби Range ереуілінен бері талқыланып келді. Фоннер 1916 жылғы ереуілде "Рейндж финндерінің көпшілігі I. W. W-ны қолдады" деген қорытынды жасады. Себептеріне қарамастан, WFM Мичиган және Аризона штаттарындағы мыс өндіру өнеркәсібінде, сондай-ақ Бутте, Монтана аймағындағы WFM бекінісінде айқын зиян шекті.

Шабуылға алғашқы қатысу

Мыс өңірінің кеншілері 1913 жылғы 23 шілдеде ереуілге шыққанда, Мойер Еуропада конференцияда болды, сондықтан вице-президент Чарльз Э. Махони мыс өңіріне оралғанға дейін ереуілді басқаруды өз міндетіне алуға тиіс болды. 22 тамызда, Денверге оралғаннан кейін көп ұзамай, Мойер Америка Еңбек Федерациясының (АЭФ) президенті Сэмюэл Гомперстен Мичиган ереуілшілеріне қаржылық көмек сұрады. Алты күннен кейін АЭФ Атқару кеңесі ереуілді қолдады; ол еншілес ұйымдардан жарна жинамады, бірақ әрбір мүшеге кем дегенде бес центтен қаражат бөлуді ұсынды. Сол күні Мойер Гомперске хат жазып, WFM Мичиганға 25 000 доллар жіберді, бұл жалпы соманы 36 000 долларға жеткізді, ол 12 қыркүйекке дейін жеткілікті болды. 31 тамыздағы жексенбі күні түстен кейін 2700 адам, оның ішінде 800 әйел мен бала, ыстыққа төтеп беріп, "Паластраны" толтыру үшін шеруге шықты. Ол оларға WFM Атқару кеңесінің олардың ереуілін толық қолдайтынын айтты. Ол журналистерге WFM-де ақшаның көп түрі бар екенін, олар үйір-үйірлеп жиналғанын айтты. Ол ереуілшілерге көмек келе жатқанын уәде берді: WFM-де "осында қолма-қол 161 000 доллар бар"; Мойердің айтуынша, қыркүйек айына әр WFM мүшесінен 2 доллар мөлшерінде жарна алынды – олардың 90 000-ы, бұл нақты мүшелік санын екі есеге арттырды. Ол 161 000 долларды несие ретінде алуды үміттенеді, бірақ бұл туралы оларға айтпады. Керісінше, ол қаржылық тұрақты WFM-ді көрсетті, ереуілді қаржыландыруға дайын және қабілетті, бұл шындыққа сай емес сипаттама болды. Ереуілшілер Сенатта тергеу жүргізуді талап ететін, милицияға наразылық білдіретін және орынбасарларды айыптайтын қаулылар қабылдады. "Mining Gazette" газетінің тілшісі Мойердің сөзін "радикалды" сөзден жаңаша өзгеру деп атады, "Миллер мен Махонидің" жауыздықпен қоздыратын сөздерінен гөрі жақсы өзгеріс болды. "Егер Мойер сияқты тағы бірнеше консервативті сөйлеушілер болса, федерацияның бір нәрсеге қол жеткізу мүмкіндігі болуы мүмкін, өйткені басқа ауызша бомбалар ұйымға қарсы әрекет етеді" деді тілші. Ол Мойердің ұзақ сөйлейтінін және тиімді оратор емес екенін айтты, бірақ ол WFM тұрғысынан қарастырғанда жақсы аргумент келтірді. Мойер милицияның ауданда болуын жақтады, бірақ "губернатор оларға осы қарақшылар мен қарулы адамдарды қарусыздандырып, оларды пойызға тиеп, штаттың шекарасынан тыс жерге тастауды бұйыруы керек" деді. Тілші "Мойердің бұл мәлімдемесі ереуіл мәселесінің екі жағында да көптеген адамдардың қолдауын алды" деп түсіндірді. Мойер мен Дарроу Ферриске Уэдделлдің адамдары орынбасар ретінде қызмет ететінін растайтын ант берді. Ол Джеймс А. Крузға жіберген телеграмманы оқып, оған орынбасарлар үшін тұру талабын еске салды және ол былай деді: "Круз заңның не екенін біледі, бірақ Кивинау округінде бізде ештеңеге де қарамастан, шериф бар. Шериф Хеппинг тіпті өзінің мысығына да қарамастандыра алмайды". Қыркүйек айының ортасында Мойер Еңбек департаментінің тергеушілерімен кеңесу үшін тағы да ауданға оралды. Ол және Джон Браун Леннон, АЭФ қазынашысы, 14 қыркүйекте Палестрада 2000 адам жиналған көпшілік алдында сөйледі. Мойер ереуілді тоқтату туралы кез келген ұсыныс WFM-ді мойындауы керектігін атап өтті.

1913 жылдың желтоқсаны

Джейн Даллинің қазасынан кейін жағдай шиеленісті. Хоутон округінің арнайы прокуроры Джордж Э. Николс Мойерді егер ереуілшілер Альянс шерулеріне шабуыл жасаса, оны жауапкершілікке тартатынын ескертті. Мойердің «осындай жағдайдың алдын алу үшін прокурормен жедел және лайықты түрде жұмыс істегені» айтылды. Кездесу алдындағы түні Мойер Қызыл Жакеттегі ереуілшілерге зорлық-зомбылықтан аулақ болуды және Альянстың қиындық тудыруға кез келген мүмкіндікті пайдалануға тырысатынын айтты. Ұйымдастырушылар Томас Стризик, Янко Терзич, Мор Оппман және Бен Гоггин оның хабарын ереуілшілерге аударды. Мойер 10 желтоқсанда шахта операторлары мен Альянстың штаттан тыс жердегі ұйымдасқан еңбек өкілдеріне 24 сағат ішінде ауданды тастап кетуді талап еткендері және «егер олар осыны орындамаса, оларды ең ыңғайлы және тиімді жолмен ауданнан шығарып жібереміз» деп АҚШ өкілі Уильям Джозиа Макдональд пен AFL шенеуніктеріне хабарлады. Мойер AFL-ді бұл мәселені кеңінен жариялауға және президент Вудро Вильсонның назарына дереу жеткізуге шақырды. Мойер губернатор Ферриске «өздерін заң мен тәртіпті сақтаушылар деп атайтын операторлар мен басқалар басқа штаттардың азаматтарын, оларға еңбек өкілдігін қорғағандары үшін басқа ешқандай айып тағылмаған, осы округтен депортациялау немесе мүмкіндігінше жылдам жолмен шығарып жіберумен қорқытады» деп телеграмма жіберді. Феррис Николске дереу: «Мичиган немесе басқа штаттың азаматтарына қарсы зорлық-зомбылық жасауға ешкімнің құқығы жоқ. Барлық азаматтарға тең қорғау көрсетілуі керек» деп кеңес берді. Ол оған әскери билікпен кеңесуді және бейбітшілік пен тәртіпті сақтауды бұйырды. Джейн Даллинің қазасынан кейін Мойердің Мичиган мыс ауданына оралуы ереуіл кезінде Мыс еліне жасаған бесінші сапары және қазаннан бергі бірінші сапары болды. Бұл оның ең ұзаққа созылған сапары болды. Жергілікті газеттерде әлі де ауданда жүрген «сырттан келген еңбек агитаторларының» аттары жарияланды. Бас жюри жұмысын бастаған кезде Денвердегі судья Оррин Н. Хилтон WFM заң қызметкерлерін күшейту үшін келді. Мойер, жюри алдындағы алғашқы куәгерлердің бірі ретінде екі күн бойы куәлік берді. Алқабилер Калуметтегі жергілікті WFM-нің кітаптары мен құжаттарына қол жеткізді, бірақ Ахмик басшылары, Оңтүстік Рейндждегілер сияқты, олардың кітаптары Денверге жіберілгенін мәлімдеді. Шериф Крус жергілікті газеттерде заңсыздық, тәртіпсіздік және қорқыту туралы хабарламалар жариялады және Мойерге жұмыс істеу құқығының сақталуы керектігі және жұмыс істегісі келетін әрбір адам қорғалатындығы туралы хабарланды. Құқық қорғау органдары ереуіл жетекшілерінің қызметіне ерекше назар аударды. Гогогин куәгерлер оны бұрын Лауриумда Калуметтіктерді ұрып-соғумен байланыстырғаннан кейін «Лауриумнан қуылды». 10 желтоқсанда судья Патрик Генри О'Брайен WFM адвокаттарына Альянс мүшелеріне WFM ұйымдастырушыларына, мүшелеріне немесе қызметкерлеріне кедергі келтіруден тыйым салатын сот шешімін берді. Хоутон сауда және еңбек кеңесі 11 желтоқсанда Ферриске Альянс тарапынан қантөгіс болуден қорқатынын және жағдайды дереу федералдық деңгейде тергеуді сұрағанын хабарлады.

Италиядағы залда болған апаттан кейін

Мойер Мичиган штатының Хэнкок қаласында болғанда Италиялық зал апаты туралы телефон арқылы хабардар болды. Ол Рождество күні WFM-нің отырысын шақырды, онда апаттан қаза тапқандардың отбасыларымен жерлеу рәсімдері туралы кеңесу үшін көптілді комиссия құрды. Мойер былай деп мәлімдеді: «Батыс таушылар федерациясы өз қаза тапқандарын жерлейді. Америка еңбек қозғалысы қайтыс болғандардың туыстарын күтіп бағады. Осыдан жақында осы адамдарды қолайсыз азаматтар деп айыптаған азаматтардан ешқандай көмек қабылданбайды». Азаматтар альянсының әйелдері үйден үйге қабылдаудан бас тарды. Бір шаруалық жағдайы қиын болған үйдің отбасы ақшаны тек келесі күні қайтару үшін қабылдады. Көптеген үйлерде адамдар көмекке тек кәсіби одақ мүшелерінен ғана жүгіну керектігін айтты. Кейін Мойер мұндай ұсыныстар жасағанын жоққа шығарды, бірақ дәлелдер нақты болды.

"Қосылып кету"

Содан кейін Азаматтар одағының көмек көрсету комитеті Мойерге келіп, жағдайды түсіндіруді сұрады. Шериф Крус бұл ұсынысты қабылдамады. Калуметтегі жағдай соншалықты шиеленіскен еді, Крус Мойер "ол жерге тіпті менің күзетімде келсе де, линчеленеді" деп сенді. "Mining Gazette" газетінің тақырыптары осы сезімді көрсетеді: "Copper Country" өзінің қаза тапқандарына күйініп отырғанда, Мойер апатты пайдаға айналдыруға тырысып, өзінің ереуілін қолдау үшін балалардың өлімін пайдаланды. Крус Мойерге телефон соғып, 26 желтоқсан күні кешке Ханкокта шағын комитетпен кездесуді ұйымдастырды. Крус ашуы басынан асып кетсе, оны бақылауға алу үшін кішкентай топты қалаған. Мойерге шахта иелерінің жұмыскерлері шабуыл жасап, ұрып-соғып, арқасына оқ атты. Сол күні кешке Калумет қаласының детективтері оны әлі де қанды жағдайда жергілікті пойызға мірзітіп, "депортациялады" (яғни, қаладан қуды). Мойер Чикагода медициналық көмек алды. Штаттық және Конгресс тергеулері оның шабуылдаушыларының кім екенін анықтай алмады, ал қылмыс ашылмады.

Зейнеткерлік және өлім

Мойер Майн Миллдің мүше санының төмендеуін тоқтата алмады. Қатал ішкі тартыстан кейін, 1926 жылы Мойер және оның бүкіл атқару комитеті отставкаға шықты. Мойер өмірінің соңына дейін көбінесе танылмаған күйде өмір сүрді. Ол 1929 жылдың 2 маусымында Калифорния штатының Помона қаласында қайтыс болды.