Кіріспе
1995 жылы Тим ЛаХей мен Джерри Б. Дженкинстің "Артта қалды: Жердің соңғы күндері" романы – Тим ЛаХей мен Джерри Б. Дженкинстің "Артта қалды" сериясын бастаған, көптеп сатылған роман. Бұл кітап және сериядағы басқа да кітаптар христиандық Киелі кітаптың, әсіресе Аян кітабының, диспенсационализм және мыңжылдық алдындағы (премилленаризм) көзқарастарға негізделген эскатологиялық түсіндіруін көркем түрде бейнелейді. Ол 1995 жылдың 31 желтоқсанында, жексенбі күні жарық көрді. Оқиғалар Қиямет күні және одан кейінгі екі апта ішінде өрбуімен байланысты.
Left Behind: A Novel of the Earth's Last Days is a best selling novel by Tim LaHaye and Jerry B. Jenkins that starts the Left Behind series. This book and others in the series give narrative form to a specific eschatological reading of the Christian Bible, particularly the Book of Revelation inspired by dispensationalism and premillennialism. It was released on Sunday, December 31, 1995. The events take place the day of the Rapture and the two weeks following.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Бұл оқиға Кэмерон "Бак" Уильямспен, Израильге жасалған шабуылдан аман қалған танымал журналистпен, Рейфорд Стил ұшқыш ретінде Лондонға бет алған ұшақта басталады. Кенеттен бірнеше жолаушы ізсіз жоғалып кетеді, киімдері мен жеке заттарын қалдырып кетеді. Ұшу қызметкері Хэтти Дурхам хабарлағаннан кейін Стил басқа ұшқышқа хабарласады, бірақ әлемнің түкпір-түкпірінде миллиондаған адам осылай жоғалып кеткенін естіп, қорқынышқа бітпестей болады. Стил ұшақты Чикагоға қондырады, қала анархия мен хаосқа толы болып шығады. Үйге келгенде әйелі Айрин мен ұлы Реймидің де жоғалып кеткенін біледі. Көп ұзамай, барлық христиандардың алынып кеткені, яғни Көкке Көтерілу оқиғасы болғанын түсінеді. Кейін күйзеліске түскен қызы Хлоямен қайта табысады. Уильямс Нью-Йоркке келіп, әкесімен кездеседі. Бірақ көп ұзамай, британдық байланысшысы Дирк оған жаңадан көзге көрініп келе жатқан еуропалық саясаткер туралы хабарлайды. Кейін ол саясаткердің Румыния президенті Николае Карпатия екенін біледі, ол Біріккен Ұлттар Ұйымында құмарлықпен сөз сөйлейді. Стил Ирэнмен бірге барып тұратын шіркеудің пасторы Брюс Барнспен кездеседі. Барнс Құдай мен Мәсіхке шын жүрекпен сенбегендіктен, оны тастап кеткенін айтады. Содан кейін ол Қиындық заманы, яғни хаос пен азапқа толы кезеңнің басталатынын түсіндіреді. Хлоя ойланып-толғаннан кейін, шындықты қабылдап, әкесімен бірге христиан болады. Уильямс Дирктің "өзіне-өзі қол жұмсаған" күйде табылғанын және оның әріптесінің де қайтыс болғанын естіп, қатты қайғыға батады. Ол Лондонға барып, Скотленд-Ярд детективі Алан Томпкинспен кездесуге мүмкіндік алады. Томпкинс Дирктің өлтірілгеніне дәлелдер келтіреді және Лондон қор биржасының басшысы Джошуа Тодд Кокран мен американдық банкир Джонатан Стоунгель қатысқан құлпынайды ашады. Кездесу кезінде Томпкинс кенеттен өлтіріледі, ал Уильямс мүжіп қашып құтылады. Кейін Уильямс Скотленд-Ярдтың оны Томпкинс өліміне күдікті деп санайтынын біледі. Ол Карпатиямен сұхбаттасуға келіседі, ол өзінің күші мен ықпалын Уильямсты күдіктен арылту үшін пайдаланады. Карпатия Израильмен жеті жылдық бейбіт келісімге қол қою және Иерусалимде Үшінші ғибадатхананы салу ниеттерін айтады. Уильямс Стил мен Барнспен кездеседі және Карпатияның жоспарлары туралы соңғысына хабарлайды. Барнс оларды Антихристтің, соңғы заманның зұлым билеушісінің жоспарларымен байланыстырады және Уильямсты кешікпей Мәсіхті қабылдауға шақырады. Уильямс күмәнмен қарайды және кетеді, бірақ Барнс "Қиындық күштерін" құруға шешім қабылдайды, бұл Антихристтің болашақ билігіне қарсы тұру мақсатындағы христиандық ұйым. Уильямс Біріккен Ұлттар Ұйымына Карпатия ұйымдастырған жиынға қатысу үшін келеді. Көп ұзамай ол Стоунгель мен Кокранның да сол жерде екенін біледі. Ол кірмес бұрын, батылдықпен христиан болады. Жиын кезінде Уильямс Карпатияның шынымен де Антихрист екенін түсінеді. Карпатия кенеттен Кокран мен Стоунгелды өлтіреді, олар енді оған қажет емес, және барлығын (тек Уильямс ерекше қорғалғандықтан) олар өзара өлтіскенін ойлауға көндіреді. Жиыннан мүжіп қашып құтылған Уильямс Қиындық күштерімен кездеседі және Қиындыққа дайындалу үшін қатарына қосылады.
Негізгі тақырыптар
Христиандық азаптау теориясы, Салоникалықтарға бірінші хат негізінде "Жоғарыға көтерілу" тақырыбы аясында қарастырылады. Осы Жоғарыға көтерілу оқиғасының уақыты бойынша сенушілер арасында үш негізгі теория бар: Азаптаудан бұрын, Азаптаудың ортасында және Азаптаудан кейін. Осы кітап Азаптаудан бұрынғы Жоғарыға көтерілу ұстанымын қолдайды. Сюжет соңғы заманның тақырыптары – Екінші Келу, Антихрист, Азаптау және Мәсіхтің күтілетін Мыңжылдық патшалығы секілділерге негізделген.
Қабылдау
Бұл роман түрлі реакцияларға ие болды. Америкалық евангелистік христиан қауымы, жалпы алғанда, соңғы заман теологиясын әлемдік тілде бейнелеу идеясын қолдады. Джерри Фалвелл былай деді: "Христиандыққа тигізген әсері тұрғысынан, бұл кітаптың Киелі кітаптан басқа заманауи кітаптардың ішіндегі ең үлкені болуы мүмкін." Дінге жатпайтын сыншылар және әртүрлі діни көзқарастағы сыншылар көбінесе оған теріс баға берді. "Нью-Йорк Таймс" газеті мақаласында: "Формула Том Клэнси сияқты ширақ сюжет, романтикалық сызықтар, жоғары технологиялық эффектілер және Киелі кітапқа сілтемелерді үйлестіреді" деді. "Чикаго Трибьюн" бұл туындыны "түні бойы оқып қоймайтын, қызықты оқиға" деп сипаттады. Publishers Weekly журналы "Артында қалғандар" сериясын "барлық уақыттағы ең табысты христиандық көркем әдебиет сериясы" деп атады. "Вашингтон Пост" газетіндегі шолуда романдар "B-фильмдерінің ғылыми фантастикасы мен қорқыныш жанрының қисынсыз қоспасы" деп бағаланды. Biblical Discernment Ministries шолуында: "Киелі жазуларды көркемдеу өзіндік қылмыс, ал кітаптарда ұсынылған теология көтере алмайтын нәрсе" делінген.
Дау-жанжалдар мен сын-пікірлер
Кейбір евангелистер «Left Behind» (Артта қалғандар) хабарына қарсылық білдіреді, себебі олар бұл христиандық хабар емес дейді, әйтсе де, оны христиандық серия ретінде ұсынады. Меннониттер Киелі кітап семинариясының деканы Лорен Л. Джонс былай деп жазады: «Шынында, бұл серия Иса Мәсіхтің қуатты жақсы хабарынан бас тартуды білдіреді. Мен мұны осылай айтамын, өйткені ол салбыр жолды және Исаның адал шәкірттікке шақыруын, жаңа өмір салтын жоққа шығарады. Ол билікке ұмтылысқан адамның құмарлығын дәріптейді, евангелистік христиандарды Құдайдың жасақшылары рөлінде көрсетеді. [ ] Дүшпандарға деген махаббат – бұл жақсы хабармен емес, Антихристпен байланысты жаңылыс стратегия ретінде қарастырылады». Лютеран шіркеуінің теология және шіркеу қатынастары жөніндегі комиссиясы Миссури Синоды «Left Behind» (Артта қалғандар) сериясындағы идеялардың көптеген жағынан қасиетті жазбалардың үйретіміне қайшы келетінін мәлімдеді. Кітаптардағы сюжет ойдан шығарылған болғанымен, олар маңызды тұрғыда Киелі кітаптағы аянға қарсы келетін теологияны насихаттайды. «Аян кітабының» түсіндірмесі, «Артта қалғандар» сериясында ұсынылғандай, сондай-ақ, құтқарылуға өте жеке көзқараспен қарауға итермелейді, ол жақсы амалдар жасау немесе миссионерлік қызметпен айналысудан бас тартады: «Романдарда, аңның таңбасын алғандар құтқарыла алмайды, сондықтан өзін құтқару және өз жауларын жазалау – сенушілер үшін жалғыз мүмкін әрекеттер. Әлеуметтік әділеттілікке ұмтылу қажет емес, тіпті сенушілерді өз құтқарылуына және отбасының, достарының немесе қауымдастығының құтқарылуына назар аударғаннан алаңдатуы мүмкін». Кильде мен Форбс пікірінше, кітаптар әлеуметтік проблемаларды қарау және шешу үшін зорлық-зомбылықты қолдаушы ортаны құрайды, онда әлеуметтік проблемаларды шешудің жалғыз жолы – авторлар «жаман» деп санайтын әрекеттерге қатысқандарды өлтіру. Авторлар мен баспагер мыңдаған оқырмандардың осы романдардың арқасында христиан дініне келгенін мәлімдесе де, Фрикхолм сияқты ғалымдар оқырмандардың бірде-бір жағдайында христиан дініне келгенін құжаттап көрсете алмады. Фрикхольм баспагерден дінге келгендігінің дәлелін сұрағанда, Tyndale (Тиндаль) тек жеті жағдайды ұсынды; төртеуі әңгіме-дүңгіме, ал үшеуі – христиандық сенімін қайта бекіткен оқырмандар еді.
Киноға бейімделу
Бұл кітап "Left Behind: The Movie" атты көркем фильмге бейімделді, ол алдымен видео және DVD форматында, кейін кинотеатрларда көрсетілді, бірақ онда сәттілік болмады. Фильмде Камерон "Бак" Уильямстың рөлін бұрынғы "Growing Pains" сериалының жұлдызы Кирк Камерон ойнады, ол осы серияны өте шабыттандыратын деп есептейді; ол дін уағыздаушы және Рэй Комфортпен бірге "The Way of the Master" телешоуының жүргізушісі. Бүгінгі күнге дейін екі жалғасы тікелей видеоға шығарылды: "Left Behind II: Tribulation Force" және "Left Behind: World at War", соңғысы видео мен DVD шығарылғанға дейін шіркеулерде көрсетілді. 2006 жылы Cloud Ten Pictures компаниясы төртінші бөлімді жариялады, бірақ оның дамуы 2008 жылдың шілдесінде алғашқы үш фильмке қатысты құқықтар бойынша сот ісі аяқталғаннан бері тоқтап қалды. 2008 жылдың тамызында бір веб-сайт ЛаХейдің серияны қайта жасауды және барлық он екі (немесе он алты) романын көркем фильмге бейімдеуді жоспарлап отырғанын хабарлады. 2014 жылдың қазан айында Николас Кейдж бас рөлде ойнаған екінші "Left Behind" ремейкі жағымсыз сынға ұшырады.
Жүктелу туралы мәліметтер
1995 жыл, АҚШ: Тиндаль Хаус, Басылым күні 1995 жылғы 31 желтоқсан, Қатты мұқаба
1995 жыл, АҚШ: Тиндаль Хаус, Басылым күні 1995 жылғы желтоқсан, Аудиокассета
1999 жыл, АҚШ: Тиндаль Хаус, Басылым күні 1999 жылғы ақпан, Жұмсақ мұқаба
2000 жыл, АҚШ: Чиверс, Виндзор, Парагон & Ко, Басылым күні 2000 жылғы қыркүйек, Ірі шрифт
2000 жыл, Ұлыбритания: Тиндаль Хаус, Басылым күні 30 қыркүйек
1995, U. S.: Tyndale House , Pub. date ? December 1995, Audio Cassette
1999, U. S.: Tyndale House , Pub. date ? February 1999, Paperback
2000, U. S.: Chivers, Windsor, Paragon & Co , Pub. date ? September 2000, Large Print
2000, U. K.: Tyndale House , Pub. date September 30