Кіріспе

Бешкемпір (ағылшын тілінде Beshkempir the Adopted Son, франкофон тілінде Le fils adoptif: Beshkempir) – 1998 жылы түсірілген қырғыз тіліндегі фильм. Қырғызстанда түсіріліп, өндірілген бұл фильм, елдің КСРО-дан тәуелсіздік алғаннан кейінгі тәуелсіз киноның алғашқы толқынының көрнекті үлгісі болып табылады. Оны Ақтаң Әбдіқалықов режиссерлік еткен, ал басты рөлді режиссердің ұлы Мирлан Әбдіқалықов сомдаған. Бұл қарапайым өмірбаяндық роман сыншылардың жоғары бағасын алды және 1998 жылғы Локарно халықаралық кинофестиваліндегі Күміс барс жүлдесі сияқты көптеген халықаралық наградаларды жеңіп алды. Фильм 71-ші «Оскар» сыйлығының «Үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылған, бірақ номинацияға ілікпеді.

Сюжет

Фильм Қырғызстанның бір ауылында бес қарт әйел (ағылшынша Beshkempir – "бес әже") басқарған бала асырау рәсімімен басталады. Содан кейін фильм он жылға жуық уақытқа озып өтеді және асырап алынған Бешкемпирдің бойжетуі көрсетіледі. Ол ауылдық жерде достарымен бірге бал ұрлау, аралықта үнді фильмдерін тамашалау сияқты балалық ойын-шамаларымен шұғылданады. Бірақ жасөспірім шаққа жақындағанда, ұлдар ауыл әйелінің кеудесіне көз салуға, әйел денесінің балшықтан мүсіндерін жасауға және қыздарға сүйісіп, махаббат құмарлығын білдіруге тырысады. Бешкемпірдің үлкен жігіт пен оның сүйіктісі арасында хабар тасымалдаушы ретінде де көрінеді. Айнураға деген тартыс Бешкемпірдің досы оның асырап алынғанын айтуына себеп болады, ол Бешкемпірді табылған бала деп атайды, ол осы күнге дейін өзінің тегін білмеген еді. Әжесі бұл әңгімені жоққа шығарса да, Бешкемпір ренжіп, досымен көптеген ұрыс-жанжалға түседі. Бешкемпірдің асырап алған анасы мен досының анасы арасында да жиі шиеленіс туады, соңында досының анасы Бешкемпірдің үйіне келіп, ұлына ұдарға шағымданады. Бешкемпірдің асырап алған әкесі осы оқиғадан кейін Бешкемпірді ұрып, ол үйден қашып, балықшыға қосылады. Осы уақытта Бешкемпірдің әжесі қайтыс болады және өсиетімен Бешкемпірге шындықты айтуды өтінеді. Бешкемпір табылған соң үйге қайтарылады және асырап алған отбасы мен достарымен қайта табысады. Қорымдағы рәсімде Бешкемпір кенеттен үлкейеді, ол әжесінің қарызын (болған жағдайда) өтеуге және барлық қарызын жабуға уәде береді. Фильм Бешкемпірдің Айнураға уәде беруімен және құдалық рәсімінің қысқа көрінісімен аяқталады.

Сыншылдық

Фильм – ауылдық пейізде өсудің жалпы мәселелерін көрсететін өмір жолы романы. Фильмде Қырғызстанға тән кадрлар көбінесе жоқ, тек бір сәтте ақшаның қысқаша көрінісі бар. Дегенмен, онда қырғыз халқының бірнеше дәстүрі бейнеленген, оның ішінде нәрестені бишекке салу (бисеке салу), жаназа рәсімі және құда түсу тойы. Рәсімдерде аймақтың текемет кілемдері, кігіз кілемдері және қырғыз бишегі (бесік) сияқты этникалық қырғыз бұйымдары көрсетілген. Әңгімелеу стилі қарапайым және тікелей, ал табиғат пен ауыл өмірінің көптеген суреттері ауылдық дыбыстар мен табиғаттың дыбыстарын жазған дыбыстық қосымшалармен толықтырылған. Фильм қара-ақ түспен түсірілген, кейде түрлі-түсті эпизодтармен араластырылған. Түрлі-түсті эпизодтар әдетте қыз Айнура, түрлі-түсті текемет кілемдері немесе бір құс (сүрекей) сияқты жарқын тақырыптарды көрсетеді. Кейбір сыншылар бұл фильмді неореализм мектебіне жатқызады. Түсірілімнің көп бөлігі Қырғызстанның Бар-Булак ауылында өтті.