Кіріспе
Пурушаға арналған Ригведалық әнұран – Пуруша Суктасы ( , ) – Ригведадағы "Ғарыштық Жан" арналған әнұран. Бұл кітапқа салыстырмалы түрде кейін қосылған деп есептеледі, мүмкін, өсіп келе жатқан теңсіз Куру билігіне теологиялық мақұлдау беру үшін, және қоғамның иерархиялық бөлінуыне тікелей сілтеме жасай отырып, төрт варнаны атайтын жалғыз әнұран. Бұл әнұранның нұсқалары басқа үш Ведада да кездеседі, бірақ сәл өзгеше формада. Сукта бойынша, осы Жаннан бастапқы жаратылыс күші (Вишвакарма, Хираньягарбха немесе Праджапатимен теңестіріледі) туындайды, ол ғаламның кеңістікте және уақытта пайда болуына себеп болады. "Пуруша Суктасы" жетінші шумағында қоғамның әртүрлі топтарының ажырамас байланысы туралы меңзейді.
Purusha Sukta (, ) is a hymn in the Rigveda, dedicated to the Purusha, the "Cosmic Being". It is considered to have been a relatively late addition to the scripture — probably, to accord theological sanction to an increasingly unequal Kuru polity — and is the only hymn to mention the four varnas in explicit, alluding to a hierarchical division of the society. The hymn is also found in the three other Vedas but in slightly different forms. From this being, the Sukta holds, the original creative will (identified with Vishvakarma, Hiranyagarbha or Prajapati) proceeds which causes the projection of the universe in space and time. The Purusha Sukta, in the seventh verse, hints at the organic connectedness of the various classes of society.
Пурша
Пурша Суктаның 2-5 тарауларында анықталады. Ол саналы және санасыз барлық нәрсені қамтитын, жайылған жаратылыс ретінде сипатталады. Ол мың бас, мың көз және мың аяқтары бар тұлға ретінде поэтикалық түрде бейнеленеді, ол жерді ғана емес, бүкіл ғаламды барлық жағынан қоршап тұрады және оны он саусаққа тең қашықтықта немесе барлық 10 өлшемнен асып түседі. Барлық көріністер – өткен, қазіргі және болашақ – Пуршаның өзі деп есептеледі. Сондай-ақ, ол өзінің жаратылысынан асып түсетіні де айтылады. Пуршаның көріністегі ішкі қатысы және одан асып түсуі панентеистердің көзқарасына ұқсас. Соңында, оның даңқы осы Суктадағы бейнелеуден де артық деп саналады.
Жасау
5–15-ші тармақтарда Ригведаның жаратылуы баяндалады. Жаратылыс Пуршадан Вираттың, яғни астралдық дененің пайда болуымен басталды делінеді. Виратта кең тараған зиялылық көрініс береді, бұл әртүрліліктің пайда болуына себеп болады. Келесі тармақтарда Пуршаның өзін құрбан етуі арқылы құстардың, орман және үй жануарларының, үш Веданың, мантралардың өлшемдерінің (метрлердің) туындайтыны айтылады. Содан кейін оның аузынан, қолдарынан, жамбасынан және аяқтарынан төрт варна (санат) пайда болады. Суктада ай Пуршаның санасынан, ал күн оның көзінен туады делінеді. Индра мен Агни оның аузынан, ал оның тынысынан ауа пайда болады. Көк оның кіндігінен, аспан оның басынан, жер оның аяқтарынан, ал кеңістіктің төрт жағы оның құлақтарынан пайда болады. Пурша тұжырымы Самкхья философиясынан алынған. Бұл Ригведаға енгізілген қосымша сияқты, себебі ол табиғат құдайларына арналған басқа гимндерден өзгеше. Пурша Сукта Атарва Ведада (19.6) кейбір өзгерістермен қайталанады. Оның бөлімдері сондай-ақ Панчавимша Брахмана, Ваджасанеи Самхита және Тайттирия Араньякада кездеседі. Пураникалық мәтіндердің ішінде Сукта Бхагавата Пуранада (2.5.35–2.6.1–29) және Махабхаратада (Мокшадхарма Парва 351 және 352) егжей-тегжейлі баяндалған.
Аутентиктілігі
Пурша-суктадағы әлеуметтік топтар туралы өлеңдер В. Нагаражан, Джеймисон және Бреретон сияқты ғалымдар бойынша Ригведаның ең соңғы қабатына жатады. В. Нагаражан мұны "қосымша" деп санайды, ол құрастырылған кездегі қоғамдағы теңсіз бөліске "құдайлық бекіту" беру үшін жасалған. Ол былай дейді: "Ведалық гимндер Варна жүйесі енгізілгенге дейін жазылған. Ведалық қоғам варналар негізінде құрылмаған. Пурша-сукта, мүмкін, бұл жүйеге Ведалық қолдау алу үшін кейіннен қосылған болуы мүмкін". Санскрит және дінтану профессоры Стефани Джеймисон мен Джоэл Бреретон "Ригведада кең, көп тармақты және басым касталық жүйеге ешқандай дәлел жоқ" десе, ал "Варна жүйесі Ригведада бастапқы деңгейде көрінеді және сол кезде де, кейін де әлеуметтік шындық емес, әлеуметтік идеал болған".