Кіріспе

Батыс кипарисінің Орталық Америка және Мексика түрлері. Hesperocyparis lusitanica, мексикалық кипарис, Гоа кедрі немесе Гоа майлы кедрі – Мексика мен Орталық Америкаға (Гватемала, Сальвадор және Гондурас) тән кипарис түрі. Сондай-ақ, Белиз, Коста-Рика және Никарагуаға әкелінген, белгілі бір биіктікте өседі. «Lusitanica» (Португалия) ғылыми атауы оның Португалияда өте ерте өсірілгенін көрсетеді, 1634 жыл шамасында Мексикадан Португалиядағы Коимбра қаласына жақын Бусако монастыріне әкелінген өсімдіктер; бұл ағаштар Миллер 1768 жылы түрді ботаникалық тұрғыдан сипаттаған кезде 130 жылдан астам болған. Мексикада бұл ағаш «cedro blanco» (ақ кедр) немесе «teotlate» деп те аталады.

Сипаттама

Hesperocyparis lusitanica – мәңгі жасыл, конус тәрізді немесе жұмыртқа тәрізді конус пішіндес тәжді, 40 метрге дейін өсетін қылқан жапырақты ағаш. Жапырақтары тығыз шоғырлармен өседі, түсі қою жасылдан сары жасылға дейін өзгереді. Жапырақтары қабыршақты, 2–5 мм ұзындықта, дөңгелек (жазық емес) бұтақтарда орналасқан. Тұқымдық конустары шар тәрізді немесе сопақ, ұзындығы 10–20 мм, 4-10 қабыршақтан тұрады, бастапқыда жасыл, тозаңданудан кейін шамамен 25 айдан соң қоңыр немесе сұр қоңыр түске жетеді. Конустар пісіп-жетілген кезде тұқымдарды шығару үшін ашылуы мүмкін, немесе бірнеше жыл бойы жабық күйде қалуы мүмкін, тек аталық ағаш өрттен кейін құлайтын болса ғана ашылып, тұқымдарға өрттен ашылған жерді мекендеуге мүмкіндік береді. Аталық конустардың ұзындығы 3–4 мм, қыс соңында / көктем басында (Солтүстік жартышарда ақпан–наурыз) тозаңды шығарады. Табиғи ортасының көп бөлігінде жауын-шашын жаз айларында көп болады.

Таксономия

Hesperocyparis lusitanica тұңғыш ғылыми атауын 1768 жылы Cupressus lusitanica деп атаған ботаник Филип Миллер берген. Бұл түрдің көптеген синонимдері бар, ал Hesperocyparis benthamii түрі H. lusitanica-ның түрі немесе кіші түрі ретінде қарастырылған. 2009 жылы бұл түрді және Жаңа әлемнің көптеген Cupressus түрлерін жаңа Hesperocyparis туысына көшіру туралы мақала жарияланды, сондай-ақ Гимноспермдер деректер базасы да бар.

Орналасқан жерлер

Оның өсірілуі және Оңтүстік Азияның кейбір аймақтарында табиғи түрге айналуы, сол аймақтағы жергілікті Cupressus түрлерімен шатасуға себеп болды; Cupressus torulosa сияқты Азия түрлерінің аттарымен сатылатын көшеттер көбінесе осы түрге жатады. Ол коммерциялық өндіріс үшін кеңінен отырғызылды: Колумбия, Боливия, Эфиопия және Оңтүстік Африканың жоталы жерлерінде, сондай-ақ Жаңа Зеландияның теңіз деңгейіне жақын аймақтарында. Колумбияда ағаштар желден қорғау және тау беткейлерінде топырақ эрозиясын болдырмау үшін отырғызылады. 1990 жылдардан бері Танзанияның тау шаруалары топырақты сақтау және коммерциялық мақсатта оны отырғызып келеді. Ол теңіз деңгейіне жақын, қоңыржай климаттағы жерлерде сәндік ағаш ретінде отырғызылған және Португалияда, Аргентинаның Буэнос-Айрес провинциясында, Техас штатының Остин қаласында және Ұлыбритания аралдарында 30 метрге дейін өсе алады. Аргентинаның Сан-Луис провинциясында теңіз деңгейінен жоғарыда, оның туған жеріне ұқсас климатта жасанды ормандар құру үшін отырғызылуда.