Қытайдың Хэйшань қарақшыларының басшысы Чжан Янь

Кіріспе

2-ғасырдың аяғында Хишан бандиттерінің қытай басшысы, Батыс Хан әулетінің император қызы Чжан Янь (180-ші жылдар – 205), тумасы Чу Янь, сондай-ақ Чжан Фэйян деп те аталады, Қытайдың Шығыс Хан әулетінің соңғы кезеңінде Хишан бандиттеріне жетекшілік етті. Ол қарапайым қылмыскерден күшті әскери сардарға дейін өсіп, ақырында жоғары дәрежелі шенеунік ретінде мойындалып, маркиздік атағы берілді, оны оның отбасы оның қайтысынан кейін сақтап қалды.

Өмір

Чу Ян Чжэндин округінің, Чаншань командованиесіндегі, қазіргі Хэбэй провинциясының Чжэндин округі маңында туған. Ол жылдам, епті және батыл болғандықтан, әскерлестері оны «Фейян» – «Ұшқыш Қызылқұйрық» деп атаған. Шамамен 184 жылы Чжан Нюжэ (張牛角) басқарған қарақшылар тобына қосылды. 185 жылы топ Джулу командованиесіне шабуыл жасағанда, Чжан Нюцзе қаза тапты. Өлімі алдында Чжан өзінің жауынгерлеріне Чу Янды жаңа басшы ретінде мойынсұнуды бұйырды. Сондықтан Чу Ян өзінің тегін «Чу» есімнен «Чжан» есіміне ауыстырып, Чжан Нюцзеге құрмет көрсетті. Чжан Янның әскері күшіне толып, бір миллионға жуық сарбазға жетті. Олар Хайшань қарақшылары ретінде белгілі болды және Тайхан тауларында қарақшылар конфедерациясын құрды. Сары өзеннің солтүстігіндегі барлық командованиелер олардың шабуылдарына ұшырады, ал Хан императорлық сарайы оларды тоқтатуға күш жеткізбеді. Оны бағындыру үшін үкімет Чжан Янды «Тәртіпсіздікті басатын үй шаруашылығының генералы» (安國將軍) деп тағайындады және өз территориясында лауазымды тұлғаларды тағайындау құқығын берді. 190 жылдардың басында Чжан Ян ортақ жауы Юань Шаоға қарсы Гонсун Занмен одақтасты. Осы кезде Чжан Ян бұрын астана Чанъань қаласынан қашқан әскери шенеунік Лю Буға пана берді. Императорлық сарайдың іс жүзіндегі регенті Ли Цзюэ Лю Буды ұстау үшін сыйақы ұсынғанда, ол Юань Шаоға көшті. 193 жылы Юань Шао өз әскерлерін (Лю Бу мен оның ізбасарларын қоса) Тайхан тауларына Чжан Ян басқаратын Хайшань қарақшыларын талқандау үшін жіберді. Оңтүстік төбелер басып алынды, бірақ Чжан Ян Юань Шаоның әскерлерімен тең күшпен шайқасып, Чаншандағы өзінің иелігін сақтап қалды. Юань Шао Лю Буға наразы болып, оны өлтірмекші болғанда, ол оңтүстікке аттанғанға дейін Чжан Янға қайта оралды. 199 жылы Чжан Ян Гонсун Занның Юань Шаоға қарсы Ицзин шайқасында көмек сұрауына жауап берді, бірақ Гунсун Зан Чжан Ян келгенге дейін жеңіліске ұшырады. 204 жылы Чжан Ян Цао Цаомен байланысқа түсті, ол сол кезде Юань Шаоның ұлдары Юань Тан мен Юань Шанға қарсы соғысып жатқан еді. Цао Цао оны Солтүстікті тыныштандыру генералы (平北將軍) деп тағайындады. 205 жылдың жазында Цао Цао Юань Шаоны жеңгеннен кейін Чжан Ян Хан императорлық сарайына ресми түрде бағынып, Анго ауылының маркизі (安國亭侯) атағын алды. Одан кейін ол өз территориясын Цао Цаоның вассалы ретінде басқарды. Оның қайтысынан кейін оның ұлы Чжан Фан маркиздік атағын мұрагерлік етті, ал оның отбасы келесі ондаған жылдар бойына өз иелігін сақтап қалды.

Chu Yan was from Zhending County, Changshan Commandery, which is around present day Zhengding County, Hebei. Because he was fast, agile, and brave, his men called him "Feiyan", meaning "Flying Swallow". He joined the bandit group of Zhang Niujue (張牛角) around 184. When the group raided Julu Commandery in 185, however, Zhang Niujue was mortally wounded. Before he died, Zhang ordered his men to obey Chu Yan as their new leader. Chu Yan thus changed his family name from "Chu" to "Zhang" to honour Zhang Niujue. Zhang Yan's force steadily grew in strength, until they were said to be one million strong. They became known as the Heishan bandits, and operated as bandit confederacy in the Taihang Mountains. All the commanderies north of the Yellow River were exposed to their attacks and the Han imperial court could do nothing to stop them. In order to pacify him, the government eventually appointed Zhang Yan "General of the Household Who Pacifies Disorder" and granted him the right to appoint officials in his territories. By the early 190s, Zhang Yan had formed an alliance with the warlord Gongsun Zan against their common opponent, Yuan Shao. Around this time, Zhang Yan gave shelter to the military official Lü Bu who had previously fled from the capital Chang'an; when the de facto regent of the imperial court, Li Jue, offered a reward for Lü's capture, the latter defected to Yuan Shao. In 193, Yuan Shao sent his armies (including Lü Bu and his followers) into the Taihang Mountains to destroy the Heishan bandits under Zhang Yan. The southern hills were overrun, but Zhang Yan managed to fight Yuan's forces to a stalemate and maintained his fief in Changshan. When Yuan Shao grew dissatisfied with Lü Bu and tried to kill him, the officer promptly defected back to Zhang Yan before leaving for the south. In 199, Zhang Yan responded to Gongsun Zan's request for help in the Battle of Yijing against Yuan Shao, but Gongsun Zan was defeated before Zhang Yan arrived. In 204, Zhang Yan made contact with the warlord Cao Cao, who at the time was warring against Yuan Shao's sons, Yuan Tan and Yuan Shang. Cao Cao appointed him General Who Pacifies the North (平北將軍). In the summer of 205, after Cao Cao defeated the Yuans, Zhang Yan officially surrendered to the Han imperial court and was enfeoffed as the Marquis of Anguo Village (安國亭侯). He thereafter ruled his territories as vassal to Cao Cao. After his death, his son Zhang Fang succeeded him as marquis; his family maintained their fief during the following decades.