Кіріспе

1504 жылы әртүрлі ирландтық рулары арасындағы шайқас

Нокдоу шайқасы 1504 жылдың 19 тамызында Нокдоуда, Лакаг приходында (ирланд тілінде Леаках), Галвей графтығында, екі англо-ирланд ақсұлтаны – Ирландияның лорд-орынбасары Геральд Фицджеральд, Кильдар графы, және Улик Фионн Берк, 6-шы Кланрикард (1509 ж. қайтыс болды) – олардың сәйкес ирланд одақтастарымен бірге өтті. Шайқасқа себеп – Ui Maine (қазіргі ирланд тілінде Uí Mháine) королі Maelsechlainn mac Tadhg Ó Cellaigh (қазіргі ирланд тілінде Maoilseachlainn mac Thaidhg Uí Cheallaigh) (O'Kelly) мен Кланрикард арасындағы дау болды. Бұл шайқас туралы негізгі заманауи деректер – ирланд тіліндегі жылнамалар және "Хаута кітабы" деп белгілі, Плейдада жазылған XVI ғасырға жататын қолжазба.

Өмірбаян

Улик Финн, Бурк деп аталған, жергілікті агрессивті саяси билеуші. Ол 1485 жылы Кланрикард атанды және бүкіл Коннахт, соның ішінде Майо округіне билігін орнатуға тырысты, онда үлкен де Бург немесе де Бурго (Бурке) әулетінің тағы бір тармағы билік жүргізді. Ол сондай-ақ, өзінің отбасы мүдделерін Галвей және Атенри қалаларының есебінен қамтамасыз етті, бұл қалалар Коннахттағы екі маңызды орталық болатын және Пэльден алыс болғанына қарамастан, Ирландиядағы Корольдік үкіметке адалдығымен ерекшеленді. Екі әулет те нормандық текті болғанымен, батыс де Бург (немесе Бурк) гаэльдік әлемге сіңіп кетті, ал Пэльдегі Фицджеральдтар, гаэльденгенімен, Англиямен мәдени, әлеуметтік және саяси байланыстарын сақтап қалды. Корольдің өкілі, Геральд, Кильдар графы (Геральд Мór), Улик Бурк Коннахтта басымдыққа ие болуға тырысқандығы Корольдің сол провинциядағы мүдделеріне де, оның Ирландиядағы ең ірі саяси билеуші екендігіне де қауіп төндіруі мүмкін деп алаңдады. Ол Уликке қызы Эстасияны әйелдікке беру арқылы оның билігін мойындауға көндіруге тырысты. Бірақ Улик Бурк Кильдар графының өкіметін мойындауға жасаған барлық әрекетке қарсы тұрып, Томмондтың О'Брайенімен және Мюнстердің саяси билеушілерімен одақ құрды. Содан кейін Бурк Галвейді басып алды. Қаланың 1484 жылдан бері Корольдік жарғысы болғандықтан, Ирландиядағы Корольдің өкілі ретінде Кильдар әрекет етуге мәжбүр болды.

Жеке себептер

Бёрк О'Келлидің әйелімен де қарым-қатынас жасаған сияқты, сондай-ақ Лорд Депутат пен Бёрк арасында Героид Мордың қызына қатысты наразылық туған болуы мүмкін. Нокдоу шайқасы Керней күйлі үрлейді, дала шайқасқа дайын. Керней күйлі үрлейді, жау қолы кездеседі. Кнокдоудағы батыстың төбесі тік жарлы. Сол жерде, шайқас алаңында, оңтүстік өзінің ең жақсы күйін көрсетті. Мэнни О'Келли Берктермен соғыста, ал Кланрикард алыстан достарын шақырып жинады. Килдар түлкідей ақырын жылжиды, ал О'Келли қабыланша жылдам төмен түседі. Керней күйлі үрлейді, күн батуы көркем. Мэнни жеңіске жетті. Килдар графы. (Жергілікті халық арасында осы өлең қаза тапқан жауынгердің қалтасынан табылған деген аңыз бар.)

Шайқас

Көрініп тұрғанындай, саяси (немесе жеке) себептермен лорд-депутаты О'Келлиге Кланрикардтың беделін әлсіретуге көмектесуге құштар болды. Екі жақ та өз жақтарына көптеген кішігірім феодалдар мен олардың әскерлерін жинады. Лорд-депутаттың әскері Лейнстер, Ольстер және Коннахттан құралған, олардың ішінде Ред Хью О'Доннелл (Аодх Руадх О Домхнаилл) және Арт О’Нилл, Коннахттың Макдермоттары мен Моррисроулары, сондай-ақ О'Келли берген контингент болды. Оларға қарсы Бёрк пен оның одақтастары – Томмондтың О'Брайендері, Макнамаралар, О'Кеннедилер және О'Карроллдар тұрды. Әскерлер Нокдоудың етегінде кездесті, Лаккаг шіркеуінен шамамен бір шақырым солтүстікке қарай, екі тараптан да ауыр қаруланған Галлоугласс үлкен рөл атқарды. Нокдоудың төбесінің айналасында көптеген обалар (қоршаулар) орналасқан. Лорд-депутат жеңіске жеткенімен, қаза тапқандардың саны көп болды. Оның әскері жеңістің нышаны ретінде түнімен далада қалды, содан кейін Галвейге бет алып, жолда Клэргелуэй қамалын тонады және Улик Бёрктің екі ұлы мен қызын тұтқынға алды. Олар бірнеше күн Галвейде болды, сосын Атенриге сапарлады. Кланрикард Берктері бірнеше онжылдық бойы тарихтан жоғалды, ал олардың қарсыластары, Мейо Берктері, нәтижесінде ықпалға ие болды. Соғыста атыс қарулары қолданылғаны айтылады, бұл Ирландияда олардың қолданылуының алғашқы мысалы. "Хаут кітабында" Кланрикард Берктерінің бір сарбазы қолдан жасалған мылтықпен өлтірілгені жазылған.