Қамыснетхан үйі: Қалпына келтіруді қажет ететін тарихи мұражай.

Кіріспе

Камбуснетан үйі немесе Камбуснетан монастыры, Шотландияның Солтүстік Ланаркширде орналасқан, Джеймс Гиллеспи Грэмның жобасымен 1820 жылы салынған. Қазіргі таңда Шотландиядағы қауіп төнген ғимараттар тізілімінде "өте қиын" жағдайдағы ғимарат ретінде тіркелген, себебі 1980 жылдары өрт сөндірілмеген, содан кейін зардап шегіп, вандализмге ұшыраған. Бұл Грэм салған елдік үйлердің готикалық жаңғыру стиліндегі ең жақсы сақталған мысалы деп есептеледі. 1960 жылдардың басында ол қысқа мерзімге Ливингстон қаласының 60-шы жылдардағы бөлігін салған сәулетшілердің кеңсесі ретінде жалға берілді. Кейін ол қонақ үй, мейрамхана және "орта ғасырлық банкет залы" ретінде пайдаланылды, соңғысы 12 ғасырдың Камбуснетан лорды Уильям Финнемунд есімімен байланысты. Қазіргі ғимарат орнында бұрын Нормандық мұнаралы үй болған, ол 17 ғасырда сарайға айналдырылған. Сарай 1816 жылдың наурыз айында өртеніп кеткен, ал қазіргі үй 1820 жылы салынды. Монастыр Оңтүстік Ланаркширдегі Аушенглендегі Кастлхиллдегі Ли Локхарттар үшін салынған. Отбасының гербы басты кіреберіс үстінде және ішкі баспалдақтың барлық балюстрадасында бейнеленген. Гербта сандық, жүрек және құлып бейнеленген, бұл отбасының бабалары Роберт Брюстің жүрегін қасиетті жерден әкелген деген дәстүрден туындаған. Жақын жердегі Камбуснетан пасторлық үйі (қазіргі Элейна зейнеткерлер үйі, Нетертон) Джон Гибсон Локхарттың, сэр Уолтер Скотттың өмірбаянының авторы және кейіннен оның күйеу баласының туған жері болған. Монастыр Кам(бус)нетан приходында орналасқан, приход шіркеуі Клайд өзенінің жағасында, қазіргі Нетертон және Гоуктрапл елді мекендеріне жақын орналасқан. Шотландияда 19 ғасырдың басында салынған нео-готикалық үйлердің көптеген мысалдары сақталмаған, өйткені олардың көп бөлігі 1950 және 1960 жылдары бұзылған. Камбуснетан үйі өзінің нео-готикалық стилінің жақсы мысалы болғандықтан және осындай ғимараттардың өте аз саны сақталғандықтан ерекше маңызға ие. Үйдің биіктігі екі және үш қабатты, әр бұрышында мұнаралар, батыс жағында үш қабатты шығыңқы бөлік және үлкен шаршы кіреберіс бар. Әдетте, үй әр түрлі сәулеттік элементтермен әшекейленген: тік шатырлар, бұралған шыңдар, тар тік терезелер, су тоқтату жолақтары, әр түрлі карниздер, сондай-ақ оюлы мотивтер мен әшекейлі түтіктер. Қауіпсіздік үшін кейбір әшекейлі шыңдар алынып тасталған, сондай-ақ төменгі қабатқа соңғы қосымша жасалған, ол үйдің ішіндегі жер астына түсетін дәліз арқылы өтеді және жермен бір деңгейдегі шатырмен жабылған.

Cambusnethan House, or Cambusnethan Priory, in North Lanarkshire, Scotland, was designed by James Gillespie Graham and completed in 1820. It is listed on the Buildings at Risk Register for Scotland as a building facing "critical" risk, having been damaged by fire in the 1980s and since vandalized. It is generally regarded as being the best remaining example of a Graham built country house in the quasi ecclesiastical style of the Gothic revival. It was rented for a short number of years in the early 1960s as an architects office for the team who built the 60s part of Livingston, Scotland. Later it was used as a hotel and restaurant and "mediaeval banqueting hall", the last use being tenuously linked with William Finnemund, the 12th century, Laird of Cambusnethan. There was originally a Norman tower house near the site of the present building, and this was replaced by a manor house during the 17th century. The manor house burned down in March 1816, and the present house was commissioned and built in 1820. The Priory was built for the Lockharts of Lee from Castlehill, Auchenglen, in South Lanarkshire. The family's coat of arms is carved above the main entrance and etched in every balustrade of the main staircase inside. The arms represents a casket, heart and lock and derives from the tradition that the ancestors of this family carried Robert the Bruce's heart back from the holy land. The nearby Cambusnethan Manse (now Elaina Nursing Home, Netherton) was also the birthplace of John Gibson Lockhart, Sir Walter Scott's biographer and later son in law. The Priory was established on the Parish of Cam(bus)nethan, with the parish church standing on the banks of the River Clyde, in the countryside near the modern neighbourhoods of Netherton and Gowkthrapple. There are few remaining examples of early 19th century Neo Gothic mansions remaining in Scotland as many were demolished in the late 1950s and 1960s. Cambusnethan House is a notable building in its own right as a good example of the neo Gothic style, and also because so few buildings of this type still remain. The house is two and three storeys high with turrets at each corner, a three storey bow in the west elevation and a massive square porch. Characteristically, the house was very ornately decorated with a variety of architectural details; castellated roof lines, scrolled pinnacles, narrow pointed windows and drip moulds, and various cornices, besides carved motifs and decorated chimneys. Some of the ornate pinnacles have been removed in the interest of safety, and there had been at a recent extension to the lower ground floor across a sunken passage across the house with a roof flush with ground level.

Қауіппен

1984 жылы ғимаратты пайдалану тоқтатылды, және ғимарат вандализм мен өрттен зардап шекті. Шотландиялық азаматтық сенім қоры ғимаратты қатер астында деп тізімдеген, бірақ ол қазірдің өзінде қираған күйде.

Құтқару ұсынысы

2014 жылдың наурыз айында "Камбуснетан приорлығының достары" қоғамы құрылды, мақсаты – ғимараттың одан әрі бұзылуын тоқтату.