Кіріспе

Перудегі археологиялық орын, қазіргі Писак қаласы немесе Писак (көптеген болжамдар бойынша кэчуа тілінен "Nothoprocta" деген мағынаны білдіреді, сондай-ақ "писака" деп те жазылады) – инкалардың қасиетті аңғарындағы Перу қаласы. Ол Вилканота өзенінің жағасында орналасқан. Писак ең көп танымал инка руиналарымен және жақын жердегі Кускодан көптеген туристерді тартатын үлкен базарымен.

Тарих

Бұл аймақта табылған Люкре және Килке керамикасының қалдықтары, бұл ауданның біраз уақыттан бері мекенделгенін көрсетеді. Инкаларға дейінгі ертедегі қоныс Вилканота өзенінің Квитамайо және Чонго салалары арасындағы төбеде орналасқан. Бұл қауым өз егіндерін террасаларда да, су тасқынындағы жазықта да өсірген. Кейін, басқа тайпалардан туындаған қауіп азайғанда, ауыл тұрғындары Куско және Уркосқа апаратын басты жолға жақындады. Инка империясы бұл аймақты бағындырғаннан кейін, қазіргі қала орналасқан жерге көрінетін тау тізбегінде үлкен кешен салды. Барлық пікір бойынша, бұл кешен Инка императоры Пачакути (1438–1471/1472) 1440 жылдан бұрын салынбаған. Көптеген ғалымдардың (соның ішінде Ким Маккуарри) пікірінше, Пачакути оны көп мақсатты резиденция, цитадель, обсерватория және діни орталық ретінде салған. Өлшеміне және Кускоға жақын орналасқандығына қарамастан, инка кешені испан тарихшыларының ешқайсысы есімдерінде көрсетпеген. Франсиско Писарро және испан жаулап алушылары 1530-шы жылдардың басында инка кешенін қиратты. Қазіргі Писак қаласы 1570-ші жылдары Вице-король Толедо тарапынан Инка кешенінің қираған жерінің төменгі жағындағы аңғарда салынды. Писак туралы алғашқы заманауи сипаттама 19 ғасырдың соңында Перудегі АҚШ комиссары Ефрем Джордж Скьер (1821–1888) Писаққа сапар жасағанда жасалды және ол 1877 жылғы «Перу – Инка еліндегі саяхат және зерттеулер» атты кітабында Инка қираған жерлері туралы егжей-тегжейлі сипаттама қалдырды. Австриялық-француз ғалымы-зерттеушісі Чарльз Винер (1851–1919) де Писаққа барып, өзінің зерттеулері туралы «Perou et Bolivie» (Париж, 1880) еңбегінде жазды.

Коммунари де Писак

2009 жылы ашылған бұл мұражай Авенида Амазонас және Авенида Федерико Замаллоа көшелерінің қиылысында орналасқан. Мұнда керамика жасау және жергілікті кечуа қауымдарының дәстүрлі тоқыма өнімдері туралы көрмелер ұсынылған. Мұражайдың бір бөлігі осы аймақтағы инкалардың тарихына арналған, ол архаикалық дәуірден (Мәсіхке дейінгі 7000-800 жылдар) бастап, инка мемлекетінің империялық кеңею кезеңіне (1400-1535 жылдар) дейінгі дамуын қамтиды. Мұражайда империялық қаланың түрлі аймақтарының схемалық картасы, сондай-ақ түрлі керамикалық бұйымдар мен қалдықтар (оның ішінде инка мумиялары) қойылған.

Сан-Педро Апостоло шіркеуі

Бұл Плаза Конституциядағы шіркеу инка негізінде салынған және 1950 жылғы жер сілкінісінен кейін қайта жаңартылған. Соңғы кезде INC (Instituto Nacional de Cultura) институты даулы шешім ретінде шіркеуді бұзып, оны бастапқы отарлық стилінде қайта құруға бұйрық берді.

Инка кешені

Қалаға қарай тік тұрған зор кешен 65,5 гектардан аса аумақты алып жатыр. Дәстүр бойынша, басшы Хуайлапума мен оның халқы Антистердің шабуылдарынан зардап шеккен, олар жаңбырлы маусымда патшалыққа шабуыл жасауға мүмкіндік алған. Олардың одақтастары – инкалар көмектесе алмады, себебі жаңбырлы маусымда Вилканота өзенінің деңгейі көтерілгенде, оны кесіп өте алмады. Басшының Инквилл (Инкилл) Чумпи есімді қызы болған, оған оракул Ванкар Куичи, өзеннен бір түндік көпір салып біте алатын ханзада ғана оған үйлене алатынын болжаған. Сондықтан ол көптеген күйеулерден бас тартты, бір күні Антисуйо патшалығындағы Валлас корольдігінің куракасының ұлы Асто Римак келгенше. Жас жігіт оған көптеген құнды сыйлықтар әкелді, бірақ олардың ешқайсысы алтын қауырсынымен, көк, сары және қызыл жолақтары бар, әдемі әнімен болашақты айтатын Qoriqenqe құсымен теңесе алмады. Ванкар Куичидің болжауын естіген соң, Qoriqenqe бір түндік көпір салынатынын және тастардың карьерлерден өздігінен түсіп шығатынын жариялады. Екеуі өзеннен өтуге тапсырылды, Асто Римак өзен жағасында қалды, ал Инквилл ең жақсы коканың қаптарын арқалап, үнемі оларды сүйіп, жапырақтарын жерге шашып, киелі құрбан ретінде жоғары көтерілді. Егер ол кері қараса, екеуі ешқашан қайтадан көріспейтінін және халқының үміті өлгенімен тең екенін ол қатаң түрде айтты. Ол құстың нұсқауларын орындауға уәде берді және өзеннен өткеннен кейін, беткейге көтеріле бастады. Коканың алғашқы жұдырығы түскен сәтте, сілкініс сезілді, ол күшейіп, қатты қозғалысқа айналды. Тастар өздігінен құлап, блоктар су үстінен ұшып өтті. Оның әрекеті қоршаған ортаны тірідей қозғалтқандай болды. Кейбіреулері бір-біріне соқтығысып, нәтижесінде жарқын жарықтар мен найзағай пайда болды. Кенеттен бәрі бірден тоқтады. Содан кейін Инквилл өзінің қызығушылығына жеңіліп, кері қарады, сол сәтте тасқа айналды, ал Асто Римак өзенге батып кетті.

Санктуарио дель Сенор де Хуанка (Хуанка Иесінің қасиетті жері)

Бұл христиандық қасиетті орны 18 ғасырда салынды және 1779 жылы епископ Мануэль Пералта и Москосо тарапынан ресми түрде ашылды. Қасиетті орын Писактан оңтүстік-шығысқа қарай, Сан-Сальвадор ауданында орналасқан. Зыяратшылар әр жылғы қыркүйек айында осы қасиетті жерге сапар шегеді.