Кіріспе

Юань Цай (袁采, пиньинь: Yuán Cǎi, шамамен 1140–1195) – Сунь әулеті кезеңіндегі қытай эссешісі және саясаткері. Ол «Юань ши ши фан» («Әлеуметтік өмірдің қағидалары») атты еңбегімен танымал, бұл кітап отбасы басшыларына өз міндеттерін қалай орындау керектігі туралы кеңестер жинағы. Юань Кьчжоу префектурасының астанасы Синьань қаласындағы беделді әулеттен шыққан. 1150 жылдары Оңтүстік Суньнің астанасы Ханчжоудағы Ұлттық университеттің (大学) студенті болды. 1163 жылы «цзиньши» дәрежесін алғаннан кейін Юань Цай астанадан тыс бірнеше префектураларда қызмет етті. Барлығы Юань Цай төрт округтің басшысы болды. Осы кезеңде ол көп уақытын жазуға арнады. Оның ерте туындыларының екеуі – «Чжэнхэ за цзи» («Чжэнхэден алынған әртүрлі жазбалар») және «Сяньлинь сяолу» («Магистраттардың шағын жазбалары») қазір сақталмаған. «Сунь кітабының» библиографиялық бөлімінен және Кьчжоудың Мин әулеті газеттерінен оның тағы да көптеген кітаптар жазғаны белгілі, олардың барлығы да жоғалып кеткен. Көпшілігі жергілікті және орталық үкіметтің басқару мәселелеріне арналған. Олардың бірінде орталық үкімет Цзинь-Сунь соғыстарында Солтүстік Қытайды басып алған жуйшендерге қарсы тұру қабілетін қалай арттыруға болатыны туралы егжей-тегжейлі мәліметтер келтірілген. 1178 жылдан бастап Юэцин округінің басшысы болған Юань округтың он тараулық газетін құрастыруға қатысты. Ол осы шамада «Юань ши ши фан» еңбегін аяқтап, жариялаған болуы мүмкін. Юань Ұлттық университете танысқан жергілікті әулеттердің мүшесі Лю Чжэнь Юаньның еңбегіне алғысөз жазды. «Юань ши ши фан» 1190 жылы, Юань Цай қазіргі Оңтүстік Анхуйдағы Вуюаньда болғанда қайта басылды. 1192 жылы ақын Ян Ванли оны қызмет бабында жоғарылатуға ұсынды. Юань Цайдың соңғы лауазымы – астанадағы «Халық назарына түсіру» бюросының директоры. Ол шамамен 1190-шы жылдардың ортасында қайтыс болған болуы мүмкін. Оның қайтыс болғаннан кейін 1205 жылы екінші ұлы мен туысы да «цзиньши» дәрежесін алды.