Кіріспе

Украинадағы католицизм

Украинадағы Католик шіркеуі (Ecclesia Catholica in Ucraina; Католицька церква в Україні) – Римдегі Папаның рухани жетекшілігімен әлемдік Католик шіркеуінің бір бөлігі. Украина халқының 10% католиктерді құрайды. Украинадағы католиктердің көп бөлігі украин грек-католик шіркеуіне жатады, ал қалғандары латын шіркеуіне, Мукачево грек-католик епархиясына және Армян католик шіркеуіне тиесілі.

Тарих және деректер

Украинадағы католик шіркеуі украин грек-католик шіркеуінен, сондай-ақ латын шіркеуінен, Мукачево грек-католик епархиясынан және армян католик шіркеуінен тұрады. Украина католиктерінің көпшілігі украин грек-католик шіркеуіне жатады. Қазіргі Украина аумағындағы латын шіркеуі Польшамен және поляктармен тығыз байланысты болған, бірақ Украинаның тәуелсіздігінен бері украиндық ұлттық сананы нығайтуға басымдық берді. Қазіргі Украинадағы католик шіркеуінің тарихы 10 ғасырдың басында, 988 жылы Русьте христиан дінінің мемлекеттік дін ретінде орнатылуымен басталады, бұл Шығыс және Батыс шіркеулерінің бөлінуінен бұрын болған. Дегенмен, ортағасырлық мемлекеттегі христиандар мен христиан ғибадатханалары туралы жазбалар одан да ертерек мерзімдерге жатады. 10 ғасырдың ортасында Киевке Трир монастырының Магдебург епискобы Адалберт басқаратын миссия келді. Шіркеу бөлінгеннен кейін, Византиялық гректер Киевке әкелген Русь шіркеуі Шығыс православие шіркеулерінің құрамына кірді. Русь патшалығының Польша патшалығына қосылуы барысында Галиция-Волынь соғыстары кезінде 14 ғасырда Львовта Львов Рим католик архиепископтығы құрылды. 15 ғасырдың ортасында Киев митрополиті Исидор Русь шіркеуін католик әлемімен біріктіруге Флоренция соборында қатысу арқылы тырысты. Мәскеудің Ұлы княздығымен қақтығыс салдарынан 1458 жылы Константинопольдің Экуменикалық патриархы Исидор II Русь шіркеуін қайта ұйымдастырып, митрополиттігін Вильнюске көшірді. 1480 жылға дейін шіркеудің митрополиттігін Рим папасы тағайындаған митрополит епископ басқарды, соның ішінде Григорий Болгар және Мисаил Пструх. 1595 жылы Брест униясына қол қойылды, ол Русь шіркеуін Католик шіркеуімен біріктірді, митрополит Исидордың ниетін орындады. Польшаның бөлінуінен кейін 1839 жылы Полоцкте Ресей үкіметінің қысымымен Русь униат шіркеуінің көптеген епископтары Мәскеу патриархатымен унияға қол қойды, ал Австрия империясының құрамына кірген епархиялар грек-католик шіркеуі ретінде қайта ұйымдастырылды. 1630 жылы Армян апостол шіркеуінің епискобы Миколай Торосович та Католик шіркеуімен унияға қол қойып, Львовтың Армян католик епархиясын құрды. 1646 жылы тағы бір Шығыс православиелік Мукачево епархиясы Ужгород униясына қол қойды және біраз уақыт Венгриядағы Эгер архиепискобының басшылығымен болды. 2001 жылы Украинаға Папа Иоанн Павел II келді, ол Киев пен Львовта ресми және бейресми кездесулер өткізді. Украина грек-католик шіркеуі мен латын шіркеуінің қауымдары Папаны жылы күшті қарсы алды. Сонымен қатар, католик емес діни қауымдастықтар бұл сапар елде рухани және мәдени жаңаруға серпін береді деген үміттерін білдірді, себебі ел экономикалық және әлеуметтік проблемалармен күресіп жатқан. Католик қайырымдылық ұйымы Caritas Spes (2007 жылғы мәліметтер бойынша) елдің 12 облысында жұмыс істейді, 500 қызметкер мен еріктілерді жұмысқа тартатын 40 орталығы бар. Ол 60 балаға арналған алты отбасылық типтегі үйді басқарады, Киев, Житомир, Ивано-Франковск және Закарпат облыстарының экологиялық таза аймақтарында орналасқан денсаулықты қалпына келтіру лагерьлерін қаржыландырады және жыл сайын 2500 балаға көмек көрсетеді. 2002-2007 жылдары осылайша 12000-ға жуық украиналық баланың, негізінен Чернобыль апатының салдарынан зардап шеккендердің, жетімдердің және кедей отбасылардан шыққан балалардың денсаулығы жақсартылды. 2007 жылы Украинадағы латын шіркеуінде 905 қауым, 88 монастырь, 656 монах және монахың, 527 діни қызметкер, 713 шіркеу (74-і құрылыс кезеңінде), 39 миссия, 8 білім беру мекемесі, 551 жексенбілік мектеп, 14 мерзімді басылым болды.