Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Америкаға тән гүлдейтін ағаш түрі
North American species of flowering tree
Catalpa speciosa, көбінесе солтүстік катальпа, берік катальпа, батыс катальпа, сигар ағашы немесе катаваба деп аталады.
Catalpa speciosa, commonly known as the northern catalpa, hardy catalpa, western catalpa, cigar tree or catawba,
Сипаттама
Catalpa speciosa – орташа мөлшердегі, жапырақты ағаш, 15–30 метрге дейін биіктігіне және 12 метрге дейін еніне жетеді. Оның діңінің диаметрі 1 метрге дейін, қоңырдан сұрға дейін қабыршақты қабығы бар. Жапырақтары жапырақты, қарама-қарсы (немесе торап орналасқан), ірі, жүрек пішіндес, ұзындығы 18–30 см, ені 13–21 см, ұшы сүйір және төменгі жағы жұмсақ түкті.
Catalpa speciosa is a medium sized, deciduous tree growing to 15–30 meters tall and 12 meters wide. It has a trunk up to 1 m in diameter, with brown to gray flaky bark. The leaves are deciduous, opposite (or whorled), large, heart shaped, 18–30 cm long and 13–21 cm broad, pointed at the tip and softly hairy beneath.
Өсіру және пайдалану
Ол сәндік ағаш ретінде кеңінен таралған. Ол ылғалды, жоғары pH топырағында және толық күн сәулесінде жақсы өседі, бірақ Солтүстік Американың кез келген жерінде өсуге бейім. Ұлыбританияда ол Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшаға ең лайықты» сыйлығын алды (2017 жылы расталды). Ағашы жұмсақ, ақ қарағайға ұқсас, және жеңіл – құрғағанда бір куб футы 26 фунт салмаққа ие. Ол тез шірімейді; бұрынғы жылдары қоршау тіректеріне және, тиісінше, теміржол тіректеріне қолданылған (бірақ тиімділігі төмен болған). Заманауи қолданысқа ағаштың әдемі текстурасын көрсететін жиһаз, интерьерлік әрлеу және шкафтар жатады. Каталпаның қысқару/кеңею көрсеткіші АҚШ-тың барлық қатты ағаштардың арасында ең төменгі деңгейде. Тек солтүстік ақ кедр мен секвоя ғана төмен көрсеткіштерге ие, бірақ айырмашылық үлкен емес. Ағаштың ерекше қасиеттері оны ою-өрнек жасауға және қайық құрылысына өте қолайлы етеді. Көбінесе бұта ретінде қарастырылатын оның ағашы жеткілікті бағаланбайды және аз қолданылады. Ағаштың қисық өсуге бейімділігі оның пайдалы ағаш ретіндегі беделін нашарлатады. Солтүстік катальпа Огайода 200 жылдан астам уақыттан бері кеңінен өсіріліп келеді және қазір қалалық және ауылдық аймақтарда табиғи түрде өседі. Фермерлер қоршау тіректері үшін көп мөлшерде ағаш алу мақсатымен Огайоға тез өсетін солтүстік катальпаны әкелді. Қалалық аймақтарда, көлеңке беруге және сәндеуге қолданылатын осы ағашқа қатысты үш мәселе бар. Солтүстік катальпа қыстан көктемге дейін ұзын жемістері мен жиектелген тұқымдарының бөліктерін төгіп, тазалау қажеттілігін тудырады. Сонымен қатар, ол көбінесе ландшафтқа арналған орыннан асып кетеді, басқа қажетті өсімдіктерді ығыстырып шығарады немесе оларға тым көп көлеңке түсіреді. Соңғысы, ағаштың жұмсақтығы мен биіктігі салдарынан, оның бұтақтары жел немесе мұздың әсерінен зақымдануы мүмкін. Ағаш көбінесе балық аулаушылардың назарына ілігеді, бірақ өсімдік үшін емес, жем ретінде қолданылатын паразиттер үшін. Катальпа көбелегінің құрты, Ceratomia catalpae, ең жақсы тірі жемдердің бірі саналады, сондықтан ағаш осы мақсатта ғана отырғызылуы мүмкін, осылайша «құрт ағашы» немесе «жем ағашы» деген атаулар пайда болды.
It is widely planted as an ornamental tree. It is adapted to moist, high pH soil and full sun, but has been able to grow almost anywhere in North America. In the UK it has gained the Royal Horticultural Society's Award of Garden Merit (confirmed 2017). The wood is soft, like white pine, and light, weighing only 26 pounds per cubic foot when dry. It also does not rot easily; in earlier years it was used for fence posts and less than successfully as railroad ties. More modern uses that highlight the wood's beautiful grain include furniture, interior trim and cabinetry. Catalpa has one of the lowest shrinkage/expansion rates of any U. S. hardwood. Only northern white cedar and redwood have lower shrinkage/expansion rates, and not by much. The wood's unique properties make it excellent for carving and boatbuilding. Often regarded as a weed tree, its wood is under appreciated and underused. The tree's tendency to grow crooked does not help its reputation as a source of usable lumber. Northern catalpa has been extensively cultivated in Ohio for over 200 years, and is now naturalized in urban and rural areas. Farmers introduced the rapidly growing northern catalpa to Ohio to produce large amounts of timber for fenceposts. Three liabilities exist in urban areas where it is found as both a shade and an ornamental tree. Northern catalpa rains down fragments of its long fruits and fringed seeds from winter through spring, creating a cleanup chore. In addition, it often gets far too big for its allocated space in the landscape, and crowds out or casts too much shade on other desirable plants. Finally, its brittle wood, coupled with tree height, makes its branches at times subject to wind or ice damage. The tree is often sought out by fishing enthusiasts, not for the plant itself, but for a common parasite that is used as bait. The catalpa moth caterpillar, Ceratomia catalpae, is widely regarded as one of the best live baits, and the tree may be planted strictly for this purpose, and has earned the tree common names of worm tree, or bait tree.
Аурулар
Солтүстік катальпа кейбір аурулар мен жәндіктерге шалдығуы мүмкін, бірақ көбінесе олар ұсақ болып, елеулі қауіп тудырмайды. Бірақ Ceratomia catalpae гусеницасы – ерекше жағдай, ол кейде ағаштың жапырақтарын толық қырып тастауы мүмкін, алайда ағашқа көп зиян келтірмейді.
Although northern catalpa can have several diseases and pests, most are usually minor and pose no serious threat. The exception is the caterpillar of Ceratomia catalpae, which can on occasion defoliate the tree, although without causing the tree much harm.