Кіріспе

Тасбақа түрлері

Нұрлы тасбақа (Astrochelys radiata) – Testudinidae тұқымдасына жататын тасбақа түрі. Бұл түр Мадагаскардың оңтүстігінде кең таралған, бірақ аралдың қалған бөліктерінде де кездеседі, сондай-ақ Реюньон және Маврикий аралдарына әкелінген. Бұл өте ұзақ өмір сүретін түр, тіркелген өмір сүру мерзімі 188 жылға дейін жетеді. IUCN бұл тасбақаларды жоғары қауіпті деп санайды, негізінен олардың мекендеу орындарының жойылғандығы және браконьерлік салдарынан. Бұл түрдің денесі классикалық "тасбақа" пішініне ие, ол жоғары күмбезді панцирь, жалпақ бас және пілдей аяқтардан тұрады. Аяқтары, басы сарғыш түсті, бірақ басының үстінде әртүрлі өлшемдегі қара дақтар болады. Нұрлы тасбақаның панцирі әрбір қараңғы пластинасының ортасынан шығатын сары сызықтармен керемет безендірілген, сондықтан оның аты осылай аталады. Бұл "жұлдызды" өрнек Үндістанның Geochelone elegans сияқты басқа жұлдызды тасбақалардың әдеттегі өрнегінен гөрі әлдеқайда егжей-тегжейлі және күрделі. Нұрлы тасбақа G. elegans-тан ірілеу, ал панцирінің қалқандары тегіс, соңғы түрлерде жиі кездесетіндей, дөңгелек немесе пирамида пішінде көтерілмейді. Жыныстық ерекшеліктер айқын емес. Әйелдерге қарағанда, аталық нұрлы тасбақалардың құйрықтары ұзын, ал құйрық астындағы ойықтар жақсы көрінеді.

Өмір сүру ұзақтығы

Бұл түр ұзақ өмір сүреді.

Қашықтығы мен таралуы

Радиациялық тасбақалар Мадагаскар аралының оңтүстік және оңтүстік-батыс бөлігінде ғана табиғатта кездеседі. Олар сондай-ақ жақын орналасқан Реюньон және Маврикий аралдарына да әкелінген. Олар Мадагаскардың оңтүстігіндегі бұталы, тікенді (дидера) ормандары мен тоғайлы құрғақ аймақтарды ұнатады.

Көбею

Аталықтары шамамен 31 см (12 дюйм) ұзындыққа жеткенде жұптаса бастайды; аналықтарына бірнеше дюйм ұзын болуы қажет. Еркек бұл шулы процедураны басын қимылдата келе, аналықтың артқы аяқтары мен клоакасын иіскеуден бастайды. Кейде еркек аналықты қабығының алдыңғы жиегімен көтеріп, оның қашпауына кедергі келтіреді. Содан кейін еркек аналыққа арт жағынан шығып, қабығының анальдық аймағын пластинымен соғады. Жұптасу кезінде еркектің сызылуы және қоқыстауы жиі кездеседі. Бұл өте қауіпті процедура, және аналықтың қабығы жарылып, кіндік және қынап қуыстарын тесіп кеткен жағдайлар тіркелген. Аналықтары бұрын қазылған, 15-20 см (6-8 дюйм) тереңдіктегі ойыққа 3-12 жұмыртқа салады, содан кейін кетеді. Бұл түрде инкубация ұзаққа созылады, әдетте 5-8 айға дейін. Шабақтар ұядан шыққанда 3,2-4 см (1,2-1,6 дюйм) болады. Ересектердің сары түсіне қарамай, шабақтар ақ немесе сәл ақшыл түсті болады. Шабақтар ұядан шыққаннан кейін көп ұзамай жоғары күмбезді қабыққа ие болады.

Қорғау

Бұл тасбақалар тіршілік ортасының жойылуы, тамақ үшін браконьерлік және үй жануарларын саудада асыра пайдалану салдарынан жоғары деңгейде қорқауға түскен. Олар CITES-тің I қосымшасына енгізілген, жабайыда ұсталған түрлермен коммерциялық сауда заңсыз (тек ерекше рұқсаттармен ғана рұқсат етіледі). Алайда, Мадагаскардың нашар экономикалық жағдайына байланысты көптеген заңдар көбінесе елеусіз қалдырылады. Жабайыдағы популяциялардың мөлшері бойынша ешқандай бағалау жоқ, бірақ олардың саны азайып барады және көптеген мамандар жабайыда тез арада жойылу мүмкіндігін көреді. Солтүстік Американың тұқымдық тізілімінде 332 дана тұтқындықта өсіру бағдарламаларына қатысқан деп тіркелген. Тұтқында өсіру үлкен үміттер береді, мысалы, Нью-Йорк зоологиялық қоғамының жабайы табиғатты сақтап қалу орталығындағы сәулелі тасбақаларды тұтқында өсіру бағдарламасы. 2005 жылы Жабайы табиғатты сақтап қалу орталығы жабылды, ал сәулелі тасбақаларды тұтқында өсіру бағдарламасы Behler Chelonian Center, Turtle Conservancy-дің Оңтүстік Калифорниядағы консервациялық өсіру орталығының құрылуымен жалғасты. 2013 жылдың наурыз айында Таиландтың Суварнабхуми халықаралық әуежайы арқылы 21 сәулелі тасбақа мен 54 ангока тасбақасы (Astrochelys yniphora) бар бір сөмке алып өткен контрабандистер ұсталды. 2016 жылдың 20 наурызында Мумбай әуежайының кеден қызметкерлері Непал азаматының қол жүгінен 146 тасбақаны тәркіледі. Бұл сөмкені Мадагаскардан келген транзиттік жолаушы қалдырып кеткен. 146 тасбақаның ішінде 139-ы сәулелі (Astrochelys radiata) және 7-і ангока (Astrochelys yniphora) тасбақасы болды. Екі сәулелі тасбақа бұзылған қабықтарымен өлген күйде табылған. 2016 жылдың 12 маусымында Таиландтағы өсіру орталығынан 72 сәулелі тасбақа мен 6 ангока тасбақасының жоғалып кеткені хабарланды. 2018 жылдың 20 сәуірінде Толиарадағы бір үйден 10 000-нан астам сәулелі тасбақалар табылды. Үйде барлығы 9 888 тірі және 180 өлі сәулелі тасбақа болды. Құтқарушылар оларды Толиарадан солтүстікке қарай 18 шақырым жерде орналасқан Ifaty-дегі жеке жабайы табиғатты қалпына келтіру орталығы – Le Village Des Tortues ("Тасбақалар ауылы") ауылына жеткізді. Бір аптадан кейін 574 тасбақа сусызданудан немесе инфекциядан қайтыс болды. Үш күдікті (үйдің иесі – екі ер адам және бір әйел) ұсталды. Команда келген кезде олар мүлік аумағында өлген тасбақаларды көміп жатқан.